Jan Kasprowicz. W ogniska. Impresje biograficzne

Biograficzna wystawa na stulecie śmierci Jana Kasprowicza, rozpisana na siedem ścian wierszy i obrazów, trwała od 2 maja do 10 października 2026 roku w Muzeum Kornela Makuszyńskiego, zakopiańskiej filii Muzeum Tatrzańskiego.

Muzeum Tatrzańskie o wystawie:

Wychodząc od słów poety „z ciasnej izby (…) poszedłem na lata w ogniska, gdzie się życie przepala i dymi”, motywem przewodnim wystawy uczyniliśmy więc właśnie drogę, opuszczenie znanego sobie miejsca i wyruszenie w świat, a za ilustrujący ową podróż obraz - różne postaci ognia.

Twórczości poety towarzyszą prace artystów różnych epok (od XIX-wiecznych obrazów na szkle, aż po dzieła Wojciecha Weissa, Witkacego, Andrzeja Wróblewskiego czy Władysława Hasiora), odpowiadające innymi niż poezja środkami na podobne, w każdej epoce nurtujące człowieka pytania.

Czego się spodziewać

Była to wystawa biograficzna opowiedziana wierszem i obrazem, nie gablotami z pamiątkami. Spis podpisów, który muzeum opublikowało po angielsku na swojej stronie, dzieli ją na siedem ścian. Prowadziły one od wstępu i grobu poety przez Tatry, Lwów, rozpacz i bunt aż po Harendę i przyjaźń z Makuszyńskim. Pięć z nich otwierał wers Kasprowicza.

Z tego spisu (podpisy w przekładzie angielskim ) warto wyłowić kilka obiektów:

• maska pośmiertna poety, odlana w gipsie 1 sierpnia 1926 roku przez Stanisława Gąsienicę Sobczaka „Johyma”;
• dwa pastele Witkacego z 1926 roku: portret Jana Kasprowicza i portret jego żony Marii, wypożyczone z Muzeum Jana Kasprowicza na Harendzie;
• pejzaże górskie Andrzeja Wróblewskiego (gwasz i akwarela, 1957) i Wojciecha Weissa (widok Giewontu, olej na papierze, 1899);
• dwie prace Władysława Hasiora, asamblaż i zespół rzeźb z 1975 roku, w części o rozpaczy i buncie;
• dedykacje Kasprowicza dla Makuszyńskiego w jego tomach z 1905 i 1926 roku, od oficjalnej po serdeczną, oraz fragment filmu „Dagny” Haakona Sandøya z 1977 roku.

Miejsce nie było przypadkowe: Makuszyński przyjaźnił się z Kasprowiczem i podziwiał jego twórczość. Wystawę urządzono w części willi Opolanka poświęconej literackiemu Zakopanemu - tak podawało Radio Alex, które zapowiadało ją jako pierwszą wystawę czasową w tej filii. Kuratorka mówiła radiu, że prace plastyków mają działać jak ilustracje w tomiku poezji.

Wernisaż odbył się 30 kwietnia 2026 roku. W programie było oprowadzanie kuratorskie 16 maja i wykład dra hab. Zbigniewa Moździerza o mauzoleum na Harendzie 21 lipca. Wykład o Lwowie poety, zapowiedziany na 18 sierpnia, muzeum przełożyło. Na koniec, 1 i 3 października, w programie były wykład Katarzyny Mruk o młodości Kasprowicza i lekcja dla dzieci, a 10 października finisaż z oprowadzaniem kuratorskim.

Na samą wystawę wystarczało 30-45 minut - to szacunek, muzeum nie podawało czasu zwiedzania. Z wystawą stałą o Makuszyńskim wizyta zajmowała około godziny.

Kontekst

Jan Kasprowicz urodził się w 1860 roku w Szymborzu pod Inowrocławiem jako jedno z czternaściorga dzieci w chłopskiej rodzinie. Doszedł do pozycji jednego z czołowych poetów Młodej Polski, autora „Hymnów” i „Księgi ubogich”, a także tłumacza. W roku akademickim 1921/1922 był rektorem Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. W 1923 roku zamieszkał w willi Harenda między Poroninem a Zakopanem, zmarł tam 1 sierpnia 1926 roku, a od 1933 roku spoczywa w mauzoleum obok willi, w której działa dziś jego muzeum.

Bilet i czas

Wstęp na wystawę czasową kosztował 10 zł, ulgowy 5 zł. Bilet łączony z wystawą stałą o Makuszyńskim kosztował 18 zł (ulgowy 9 zł). Mieszkańcy Zakopanego i sąsiednich gmin wymienionych w cenniku płacili 1 zł, posiadacze Karty Dużej Rodziny 5 zł.

Czwartek nie załatwiał sprawy. Cennik filii podawał czwartek jako dzień bezpłatnego wstępu na wystawy stałe, a o wystawie czasowej milczał. Należało się więc liczyć z opłatą - to wniosek z cennika, muzeum nie pisało tego wprost.

Filia była czynna od wtorku do piątku w godzinach 9:00-17:00 i w soboty 10:00-18:00, w niedziele i poniedziałki zamknięta. Ostatnie wejście wypadało pół godziny przed zamknięciem.

Wystawa trafiała przede wszystkim do czytelników Młodej Polski i do miłośników Witkacego i Hasiora, bo opierała się na wierszach. Gościom bez polskiego muzeum udostępniło na swojej stronie angielski przekład podpisów, razem z wersami otwierającymi ściany. Audioprzewodnik kosztował 5 zł; języków nagrań muzeum nie podało.

Co piszą o wystawie

Dwie zapowiedzi, żadnej recenzji ekspozycji.

Radio Alex (29.04.2026, rozmowa Beaty Denis-Jastrzębskiej): rozmowa z kuratorką, która wyjaśnia, że tytuł pochodzi z wiersza poety i że wystawa śledzi zarówno jego drogę życiową, jak i przemiany jego twórczości - artykuł .

dzieje.pl (PAP) (01.05.2026): przedstawia wystawę jako wkład Muzeum Tatrzańskiego w zakopiański Rok Kasprowicza, łączący biografię z namysłem nad poezją, od kujawskich początków po Harendę - artykuł .

Kuratorka o drodze Kasprowicza, w rozmowie z Radiem Alex: „Taka droga jest drogą na szczyt, ale my tutaj stawiamy znak zapytania.”

Aktualizacje

• 2026-10-20 - Poprawka: strona podawała wcześniej, że latem odbyły się dwa wykłady; drugi z nich, o Lwowie poety, muzeum przełożyło (patrz niżej).
• 2026-10-16 - muzeum podało nowy termin przełożonego wykładu dra Bohdana Tykholoza „Lwów Jana Kasprowicza”: 20 listopada 2026 roku, już po zamknięciu wystawy (program na listopad ).
• 2026-08-11 - muzeum przełożyło wykład zapowiedziany na 18 sierpnia; nowy termin miało podać później (komunikat muzeum ).

Zobacz też

• Profil Muzeum Tatrzańskiego - gmach główny przy Krupówkach 10 z wystawą stałą o Podhalu, na którym Kasprowicz osiadł pod koniec życia, oraz cennik biletu tygodniowego do wszystkich filii.
• Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN - model Tatr i dioramy przy ul. Chałubińskiego, czyli góry, po których Kasprowicz wędrował i które od „Krzaku dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach” (1898) wracały w jego wierszach.
• Muzeum Podhalańskie w Nowym Targu - sztuka i rzemiosło Podhala w nowotarskim ratuszu, po drodze z Krakowa do Zakopanego.

Po wystawie

Muzeum nie podało, by wystawa miała trafić do innego miejsca. W sklepie internetowym Muzeum Tatrzańskiego katalogu wystawy nie znaleziono.

Jeden punkt programu jeszcze się odbędzie. Przełożony wykład dra Bohdana Tykholoza z Muzeum Iwana Franki we Lwowie „Lwów Jana Kasprowicza” muzeum zapowiada na 20 listopada 2026 roku, godz. 17:00, w Muzeum Kornela Makuszyńskiego przy ul. Tetmajera 15. Wstęp wolny (program na listopad ).

Prasa odnotowała wystawę dwiema zapowiedziami z przełomu kwietnia i maja, w Radiu Alex i w serwisie dzieje.pl (PAP). Recenzji ekspozycji ani relacji z finisażu do 20 października 2026 roku nie znaleziono, a muzeum nie podało frekwencji.

Aktualne wystawy Muzeum Tatrzańskiego:

• Weś gilaweł / Las śpiewa - Małgorzata Mirga-Tas - instalacja z tkaniny i rzeźby o wojennych losach rodziny artystki w Muzeum Palace przy ul. Chałubińskiego 7, do 31 stycznia 2027 roku.
• Underground - świat wyrwany z ciemności - jaskinie, sztolnie i życie bez światła w Gmachu Głównym przy Krupówkach 10, do 28 lutego 2027 roku.
• Nasza rzecz. 150 lat od założenia Szkoły Snycerskiej w Zakopanem - dorobek szkoły, z której wyszedł między innymi Hasior, obecny także na wystawie o Kasprowiczu; willa Oksza, do 3 stycznia 2027 roku.
• Rysy - Szymon Klejborowski - stół Stanisława Barabasza jako klucz do stylu zakopiańskiego, w Willi Koliba, do 31 grudnia 2026 roku.
• Mali Gazdowie. Dzieciństwo pod Tatrami - archiwalne zdjęcia dzieci z podtatrzańskich wsi w Dworze w Łopusznej, do 1 czerwca 2027 roku.

Podobny klucz, jeden twórca pokazany przez jego drogę, mają dwie czynne wystawy sieci. Artysta Życia. Wiesław Ochman pokazuje obrazy tenora w Domu Kuncewiczów, literackim oddziale Muzeum Nadwiślańskiego w Kazimierzu Dolnym; ostatni dzień zwiedzania to 9 listopada 2026 roku. Witold Chomicz 1910-1984 w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce to grafika i ilustracja artysty, który budował opowieść linią, do 29 listopada 2026 roku.

Profil muzeum: Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem .