Nowożytne złotnictwo śląskich kościołów pokoju

1 października 2026 - 30 grudnia 2026

Wystawa „Nowożytne złotnictwo śląskich kościołów pokoju” pokazuje w dniach 1 października 2026 - 30 grudnia 2026 w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego we Wrocławiu srebrne naczynia liturgiczne i inne dzieła śląskich złotników doby baroku z kościołów pokoju, w tym ze Świdnicy i Jawora. Kuratorem jest dyrektor muzeum, dr hab. Piotr Oszczanowski.

Muzeum Narodowe we Wrocławiu o wystawie:

Na szczególną wartość tych świątyń składa się nie tylko forma architektoniczna, ale także ich wyposażenie. Z niego zaś zasoby złotnicze, naczynia liturgiczne wydają się najmniej znane. Wśród pokazywanych obiektów znalazły się wyjątkowo cenne dzieła: srebrna misa chrzcielna z 1694 r., monumentalny krzyż autorstwa Johanna Friedricha Wendricha oraz komplet naczyń liturgicznych do udzielania sakramentów poza świątynią.

Czego się spodziewać

Bohaterem wystawy nie jest słynna drewniana architektura kościołów pokoju, tylko ich wyposażenie: srebrne naczynia liturgiczne i inne wyroby złotnicze. Wśród autorów są Hans Boxhammer, Tobias Plackwitz Starszy, Georg Nawarra, Christoph Knappe, Johann Friedrich Bayer, złotnicy z rodziny Fischerów i Johann Friedrich Wendrich.

Obok zabytków z samych kościołów wystawa pokazuje wypożyczenia ze świątyń luterańskich i z kolekcji muzealnych: Muzeum Narodowego w Gdańsku, Muzeum Narodowego we Wrocławiu oraz Muzeum Dawnego Kupiectwa w Świdnicy.

Trzy obiekty, od których warto zacząć:

  • Srebrna misa chrzcielna z 1694 roku z kościoła pokoju w Jaworze. Jej twórcą jest, jak ustalono dopiero teraz, Christoph Knappe z Kowar, a misa jest pokazywana publicznie po raz pierwszy.
  • Monumentalny krzyż ołtarzowy z kościoła w Świdnicy, dzieło jaworskiego złotnika Johanna Friedricha Wendricha z 1711 roku. Rokokową drewnianą podstawę dodano do niego około 1752 roku.
  • Komplet naczyń do udzielania sakramentów poza świątynią, przechowywany w skrzyneczce przystosowanej do transportu. Wykonał go Johann Fischer Starszy, a muzeum nazywa go wyrobem złotniczym „pozbawionym jakiejkolwiek analogii”.

Przygotowania do wystawy przyniosły odkrycia. W kościele pokoju w Świdnicy muzeum rozpoznało dwa dzieła wrocławskich złotników: srebrną puszkę Hansa Boxhammera z 1638 roku, najstarszy wyrób złotniczy, jaki ma dziś ten kościół, oraz barokowy kielich Georga Nawarry.

Strona wystawy przypomina też dzieła z kościołów pokoju, które są dziś poza Polską. Najcenniejszy z nich to manierystyczny kufel norymberskiego złotnika Hansa Reiffa z około 1615 roku, wywieziony z Polski w 1958 roku i przechowywany obecnie w Berlinie.

Kontekst

Kościoły pokoju to świątynie śląskich luteranów. Według angielskiej Wikipedii traktat pozwolił im zbudować trzy takie kościoły: z drewna, gliny i słomy, poza murami miast, bez wież i dzwonów. Trzeci z nich, w Głogowie, spłonął w 1758 roku.

Zachowane kościoły w Świdnicy i Jaworze to według polskiej Wikipedii największe drewniane budowle sakralne w Europie. W 2001 roku wpisano je na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Kościół w Jaworze zbudowano, jak podaje culture.pl, w latach 1654-1655 według projektu śląskiego architekta Albrechta von Säbischa, a wieżę wzniesiono w 1707 roku. Świątynia mieści sześć tysięcy osób.

Wystawa weszła do programu XII Festiwalu Kultury Protestanckiej we Wrocławiu, który trwał od 24 do 31 października 2026 roku pod hasłem „Odwaga sumienia”.

Bilet i czas

Bilet: wystawa jest bezpłatna, więc możesz do niej zajrzeć także przy okazji wizyty na wystawach stałych muzeum.

Dzień bez biletu: muzeum ogłasza wstęp wolny w soboty na wystawy stałe. Tego dnia zobaczysz bez biletu i tę wystawę, i stałe galerie Gmachu Głównego.

Kiedy: wystawę obejrzysz w godzinach otwarcia muzeum: sezon zimowy (1.10-31.03): pn: nieczynne, wt-pt: 10:00-16:00, sb-nd: 10:00-17:00.

Gdzie: w Gmachu Głównym Muzeum Narodowego we Wrocławiu przy pl. Powstańców Warszawy 5. Według miejskiego serwisu wroclaw.pl wystawę urządzono w małej sali muzeum nazywanej skarbcem, w której każdej jesieni pokazywany jest skarb średzki. Strona wystawy sali nie podaje, więc w razie wątpliwości zapytaj obsługę. Dojazd podaje profil muzeum.

Ile czasu: to krótki przystanek. Według wroclaw.pl wystawa zajmuje małą salę, a muzeum wyróżnia trzy obiekty opisane wyżej, więc najlepiej połączyć ją ze zwiedzaniem wystaw stałych w tym samym budynku.

Dla kogo: dla osób, które interesują się sztuką baroku, złotnictwem i dziedzictwem śląskich luteranów. To także dobre uzupełnienie wyjazdu do Świdnicy lub Jawora: tam zobaczysz architekturę, tu srebra z wyposażenia kościołów pokoju, a misę z Jawora po raz pierwszy publicznie.

Z dziećmi: muzeum przygotowało przy wystawie warsztaty dla dzieci w wieku 6-12 lat oraz dla dzieci i młodzieży w wieku 7-15 lat. Wizytę z dzieckiem najlepiej zaplanować na dzień warsztatów z listy wydarzeń poniżej.

Kto może pominąć: ten, kto przychodzi do muzeum dla malarstwa. Ta wystawa to złotnictwo i naczynia liturgiczne w małej sali; malarstwo i rzeźbę zobaczysz na wystawach stałych w tym samym budynku, między innymi „Sztuka śląska XVI-XIX w.” na pierwszym piętrze.

Wydarzenia towarzyszące

  • 28.11.2026, 11:00 - „Dekoracja na wagę złota”, warsztaty metaloplastyczne dla dzieci w wieku 6-12 lat, prowadzi Małgorzata Lewińska - strona wystawy
  • 28.11.2026, 12:00 - wykład „Paramenty Kościoła Pokoju w Świdnicy”, prowadzi dr hab. Piotr Oszczanowski - strona wystawy
  • 06.12.2026, 12:00 - wykład „O luterańskiej liturgii i jej odzwierciedleniu w nowożytnej sztuce kościelnej”, prowadzi dr Marcin Wisłocki - strona wystawy
  • 19.12.2026, 15:00 - „Śląskie kościoły pokoju w miniaturze”, warsztaty rzeźbiarskie dla dzieci i młodzieży w wieku 7-15 lat, prowadzi Grzegorz Wojturski - strona wystawy
  • 20.12.2026, 13:00 - wykład „Puszka Boxhammera z Kościoła Pokoju w Świdnicy, czyli co nowego przynoszą badania nad wrocławskim złotnictwem czasów manieryzmu”, prowadzi dr hab. Piotr Oszczanowski - strona wystawy
  • Dla szkół - lekcja muzealna dla uczniów klas III-VI szkoły podstawowej oraz lekcja „Sztuka i reformacja” dla klas VII-VIII szkoły podstawowej i szkół średnich - strona wystawy

Wystawie towarzyszy publikacja Piotra Oszczanowskiego z fotografiami Magdaleny Lorek. Kosztuje 35 zł w stacjonarnej księgarni muzeum; można ją też zamówić mailowo pod adresem ksiegarnia@mnwr.pl.

Co piszą o wystawie

wroclaw.pl (11.10.2026, Tomasz Wysocki): tekst oparty na materiałach prasowych muzeum zwraca uwagę na „sensacyjne ustalenia muzealników” przy przygotowaniach i na to, że część zabytków po raz pierwszy pokazano poza świątyniami - link.

Zobacz też

Inne wystawy we Wrocławiu:

Aktualne informacje o wystawie podaje jej strona w serwisie Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Muzeum ma też angielską wersję tej strony, pod tytułem „Early Modern Treasures from the Silesian Churches of Peace”.

Profil muzeum: Muzeum Narodowe we Wrocławiu - Gmach Główny.

Kuratorka / Kurator

Piotr Oszczanowski

Bilety i dostępność

Wstęp na wystawę jest bezpłatny.