Izba Pamięci Terroru Komunistycznego

Czego się spodziewać

Izba Pamięci Terroru Komunistycznego w Tomaszowie Lubelskim to miejsce pamięci urządzone tam, gdzie działał areszt bezpieki: w dawnym budynku aresztu Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przy ul. Lwowskiej 64, czynnego w latach 1944-1956. Przetrzymywano, torturowano i mordowano tu przeciwników komunizmu, głównie żołnierzy Armii Krajowej, Batalionów Chłopskich i Zrzeszenia WiN. Izba jest częścią Muzeum Regionalnego im. dr. Janusza Petera.

Ekspozycję, którą muzeum otworzyło w 2023 roku, poświęcono działaniom tomaszowskiej bezpieki i ofiarom terroru komunistycznego z lat 1944-1956. Sam budynek jest częścią tej opowieści: przy Lwowskiej 64 mieściły się pokoje służbowe pracowników i ambulatorium UB, a w 1948 roku dobudowano do niego pomieszczenia, w których urządzono cele dla aresztowanych.

Areszt był jednym z trzech budynków kompleksu tomaszowskiego PUBP; główna siedziba urzędu mieściła się w willi „Cybulówka”. Według muzeum w budynku obok, przy obecnej ul. Lwowskiej 62, urzędował szef tomaszowskiej bezpieki i były tam cele aresztu, pokoje przesłuchań oraz osławiony karcer zwany „Smoczą Jamą”.

Kanał IPN Lublin opublikował na YouTube film „Odwiedź Izbę Pamięci Terroru Komunistycznego w Tomaszowie Lubelskim”. Osadza go edukacyjna strona IPN o Izbie, która nie ma daty i opisuje wystawę z 2010 roku, a nie ekspozycję z 2023 roku.

W Mapach Google Izba ma ocenę 4,8 na 5 przy 11 opiniach, wystawionych na przestrzeni około 8 lat; najnowsza pochodzi sprzed około 3 miesięcy (odczyt z 25 października 2026 roku).

Dla kogo: dla osób, które interesują losy żołnierzy podziemia po 1944 roku i to, jak działała powiatowa bezpieka, a także dla zorganizowanych grup, które mogą umówić zwiedzanie poza godzinami otwarcia. Na wizytę z małymi dziećmi to trudne miejsce: opowiada o więźniach torturowanych i mordowanych w tym budynku.

Kto powinien odpuścić: ten, kto szuka ogólnego muzeum regionalnego. Ekspozycja Izby skupia się na działaniach tomaszowskiej bezpieki i ofiarach terroru komunistycznego z lat 1944-1956, więc szerszej historii lepiej szukać w Muzeum Regionalnym im. dr. Janusza Petera, które znajdziesz wśród muzeów w Tomaszowie Lubelskim.

Ile czasu: Izba nie podaje czasu zwiedzania ani wielkości ekspozycji; zapytaj o to telefonicznie, numer jest w ramce praktycznej.

Wskazówki

• Sprawdź godziny przed wyjazdem. Izba jest otwarta w krótkim przedziale dnia: wt-pt: 8:00-12:00, sb-pn: nieczynne. Poza godzinami otwarcia przyjmuje tylko zorganizowane grupy, umówione wcześniej, więc osoby przyjeżdżające same lub w kilka osób muszą trafić w dzień otwarcia (nieczynne w poniedziałki, w soboty i w niedziele). Regulamin zwiedzania zastrzega, że godziny otwarcia mogą ulec zmianom, więc przed dłuższą podróżą zadzwoń; telefon jest w ramce praktycznej.
• Grupa może przyjść poza godzinami. Zorganizowane grupy liczące co najmniej 10 osób mogą zwiedzać Izbę poza godzinami otwarcia, także w dni, w które jest nieczynna, po uzgodnieniu co najmniej dzień przed planowaną wizytą. Telefon i e-mail są w ramce praktycznej.
• Pobierz bilet. Ze względu na historyczny i edukacyjny charakter miejsca wstęp jest bezpłatny dla wszystkich zwiedzających, ale według regulaminu trzeba przy tym pobrać bilet.
• Obejrzyj stronę IPN. Edukacyjna strona IPN o Izbie osadza dwa filmy: film IPN Lublin o Izbie i nagranie MediaFilmPro (Krzysztof Rębisz) z odsłonięcia tablicy na budynku byłego UB, upamiętniającej rozbicie więzienia i odbicie więźniów.
• Dostępność ustal telefonicznie. Jeśli poruszasz się na wózku albo z wózkiem dziecięcym, zapytaj przed wizytą o wejście i warunki zwiedzania; numer jest w ramce praktycznej.

Jak dojechać

Adres: Izba mieści się przy ul. Lwowskiej 64, 22-600 Tomaszów Lubelski.

Pociąg: według przewodnika na stronie miasta najbliższa stacja kolejowa jest w Bełżcu, 7 km od Tomaszowa Lubelskiego, więc ostatni odcinek drogi trzeba pokonać inaczej niż pociągiem.

Połączenie do Tomaszowa Lubelskiego sprawdź u przewoźnika przed wyjazdem.

Historia

Budynek przy Lwowskiej 64 służył bezpiece do 1956 roku; po zlikwidowaniu urzędu jego pomieszczenia użytkował Sąd Rejonowy jako archiwum. Izbę Pamięci otwarto dla zwiedzających w 2010 roku, w 65. rocznicę odbicia więźniów przez oddział dowódcy kompanii „Narol” Karola Kosteckiego „Kostka”.

Według IPN nocą 13 listopada 1945 roku oddział partyzancki Zrzeszenia WiN z rejonu Narola, dowodzony przez por. Karola Kazimierza Kosteckiego „Kostka”, zaatakował więzienie UB w Tomaszowie Lubelskim.

Uroczystego otwarcia Izby 14 listopada 2010 roku dokonali wojewoda lubelski Genowefa Tokarska, burmistrz Tomaszowa Lubelskiego Ryszard Sobczuk i dyrektor lubelskiego oddziału IPN Jacek Welter. Pierwszą stałą wystawę opracowali merytorycznie i plastycznie pracownicy lubelskiego IPN; według edukacyjnej strony IPN zrekonstruowano w niej pokój przesłuchań z narzędziami służącymi do torturowania więźniów. W 2023 roku muzeum otworzyło nową ekspozycję.