Muzeum Fonografii w Niepołomicach

Czego się spodziewać

W Muzeum Fonografii w Niepołomicach gablot z rzędami eksponatów nie ma. Każda z sześciu sal jest urządzona jak mieszkanie z innej dekady XX wieku. Sprzęt stoi tam, gdzie postawiliby go domownicy: gramofony Columbia i Odeon, amerykańskie i radzieckie radiostacje wojskowe, radioodbiorniki Pionier i magnetofony szpulowe wśród dywanów, zasłon i tapet z tych samych lat. Na ekspozycji jest ponad 150 obiektów, najstarsze mają około 130 lat.

Opowieść tworzy dopiero przewodnik: każda wizyta, także w dni powszednie, odbywa się z przewodnikiem, który opowiada o urządzeniach, muzyce i zmieniających się sposobach słuchania. W rozmowie z Radiem Kraków w lutym 2025 roku kustoszka i wieloletnia przewodniczka Katarzyna Rachwał wskazała największy przebój ekspozycji: czynne gramofony na płyty szelakowe. Nakręca się je korbką, zwalniają, gdy sprężyna słabnie, i nie mają regulacji głośności, więc żeby grały ciszej, trzeba zatkać tubę.

To kameralne muzeum tematyczne, a nie interaktywne centrum nauki. Najwięcej wyniosą z wizyty ci, którzy pamiętają te urządzenia z domu albo znają je z opowieści dziadków, kolekcjonerzy płyt i osoby ciekawe codziennego wzornictwa minionego stulecia. Według tej samej rozmowy w Radiu Kraków muzeum odwiedzają głównie grupy szkolne i seniorzy, a coraz częściej także spacerowicze z pobliskiej Puszczy Niepołomickiej. Muzeum deklaruje, że jest dostępne dla osób na wózkach i dostosowane do potrzeb dzieci i młodzieży.

Muzeum należy do Małopolskiego Centrum Dźwięku i Słowa (MCDiS), które w tym samym budynku prowadzi kino Ważka, Galerię Świetlik i kawiarnię Kawka Puszcza Winyle; do muzeum i kina prowadzi wejście B na poziomie -1. W kawiarni można posłuchać płyt z jej kolekcji na kilku gramofonach. Muzeum samo poleca połączyć wizytę z seansem w kinie Ważka i z aktualnymi wystawami w Galerii Świetlik, więc jeden postój samochodu wystarcza na muzeum, wystawę, kawę i film.

Wskazówki

• W weekend celuj w 11:00 albo 13:00. W sobotę i niedzielę są tylko dwa wejścia: o 11:00 i o 13:00 - zwiedzanie odbywa się zawsze z przewodnikiem.
• Zarezerwuj wizytę przed wyjazdem, najlepiej telefonicznie. Muzeum zaleca rezerwację; można ją też złożyć mailowo (tel. 12 312 91 00 lub 666 290 305, muzeumfonografii@polekultury.pl ).
• Przeznacz na zwiedzanie nieco ponad godzinę, a więcej, jeśli zostaniesz potem w kawiarni.
• Połącz wizytę ze spacerem po puszczy. Kustoszka mówiła Radiu Kraków, że coraz częściej przychodzą osoby, które przyjeżdżają do Niepołomic na spacer po Puszczy Niepołomickiej; muzeum dobrze z takim spacerem połączyć.
• Miej cennik pod ręką, umawiając termin. Bilet normalny kosztuje 20 zł, ulgowy 15 zł, grupowy 12 zł od osoby.
• Z grupą szkolną. Muzeum jest dostosowane do potrzeb dzieci i młodzieży, a zajęcia edukacyjne najlepiej sprawdzają się w grupach 15-osobowych.
• Dla gości z zagranicy. Strona muzeum jest wyłącznie po polsku; jeżeli przyjeżdżasz z kimś, kto nie mówi po polsku, zapytaj przy rezerwacji, czy oprowadzanie może się odbyć po angielsku.

Jak dojechać

Samochodem: Niepołomice leżą około 25 km na wschód od Krakowa, więc to osobna wycieczka, a nie spacer ze Starego Miasta. Jazda trwa około pół godziny. Muzeum mieści się przy ulicy Zamkowej 4, a przy budynku jest parking dla odwiedzających.

Autobusem podmiejskim: z Krakowa do Niepołomic jeżdżą autobusy nr 301, 221 i 211; podróż trwa około godziny. Wysiądź na przystanku Niepołomice Rynek lub Niepołomice Dworzec.

Po przyjeździe: budynek MCDiS mieści kilka instytucji naraz, dlatego od razu kieruj się do wejścia B od strony parkingu, na poziom -1.

W okolicy

Tuż obok, w Zamku Królewskim przy Zamkowej 2, działa Muzeum Niepołomickie; na jego stronie wśród wystaw wymienione są ekspozycja o dziejach miasta „Niepołomice. Miasto, czas i ludzie”, gabinet Włodzimierza Puchalskiego, sale łowieckie oraz polskie malarstwo XIX wieku ze zbiorów Muzeum Narodowego w Krakowie. W Niepołomicach działa też Młodzieżowe Obserwatorium Astronomiczne im. Kazimierza Kordylewskiego z planetarium.

Jeśli interesuje cię technika i dźwięk, w samym Krakowie warto połączyć wizytę z Muzeum Elektroniki prezentującym historię sprzętu elektronicznego, Muzeum Inżynierii i Techniki z maszynami i pojazdami oraz centrum nauki Cogiteon z interaktywnymi wystawami. To dobry kontrast dla kogoś, kto w Niepołomicach woli oglądanie i słuchanie od dotykania.

Historia

Zbiory zaczęły się od pasji jednego człowieka. Jak opowiadała Radiu Kraków w 2025 roku kustoszka Katarzyna Rachwał, gmina Niepołomice kupiła kolekcję od mieszkańca, który gromadził najróżniejsze przedmioty, a muzeum od tamtej pory dokupuje kolejne eksponaty. Radio Kraków podaje, że muzeum działa od 2011 roku jako część Małopolskiego Centrum Dźwięku i Słowa, i za najcenniejszy obiekt uznaje liczący 130 lat fonograf. Relacja niepołomickiego klubu Rotary z 2015 roku podaje ten sam rok i dodaje, że muzeum urządzono w wyremontowanym i zaadaptowanym budynku w sąsiedztwie zamku.

Kto czytał starsze relacje, zastanie inny układ niż w nich opisany. Teksty z lat 2015-2025 mówią o siedmiu salach ekspozycyjnych i sali odsłuchowej z 2-3 tysiącami płyt winylowych, a w lutym 2025 roku kustoszka zapowiadała, że w kolejnym roku sale będą wyglądać zupełnie inaczej. W październiku 2026 roku muzeum opisało redakcji sześć sal (jego strona internetowa wciąż podaje osiem), a płyt słucha się w kawiarni.