Jura Shust

Od 17 lipca do 27 września 2026 roku Zachęta - Narodowa Galeria Sztuki pokazywała w pięciu salach pierwszą w Polsce indywidualną wystawę białoruskiego artysty Jury Shusta. Była to wielokanałowa instalacja - filmy, dźwięk, performans i obiekty - o tym, jak technologia przejmuje rolę, którą w relacji człowieka z naturą pełniły dawniej las, rytuały i duchowość.

Zachęta o wystawie:

Żywica* Splot słoneczny to pierwsza w Polsce indywidualna wystawa białoruskiego artysty Jury Shusta.

Jest ona opowieścią o relacji między ludzką duchowością a technologią. Na wystawę artysta przygotował nową, wielokanałową instalację składającą się z filmów, dźwięku, działań performatywnych oraz obiektów z materiałów organicznych i industrialnych, rozmieszczonych w pięciu salach Zachęty. Wprowadza ona widza w krajobraz rozciągający się pomiędzy plantacją świątecznych choinek, cmentarzem, na którym drzewa wyrastają z grobów, a pradawną wschodnioeuropejską puszczą. Są to miejsca, w których dawne wyobrażenia o relacjach człowieka z naturą spotykają się z współczesnymi technologiami - od przemysłowej eksploatacji środowiska po sztuczną inteligencję i cyfrowe sieci komunikacji.

W tym krajobrazie świerki były niegdyś postrzegane jako łączniki między światem materialnym i duchowym, a las funkcjonował jako przestrzeń sacrum. Dziś te same tereny stają się obszarem geopolitycznych napięć, infrastruktury nadzoru oraz intensywnego wykorzystania zaawansowanych technologii. Artysta bada, jak przejmują one funkcje dawniej przypisywane rytuałom, mitologiom i praktykom duchowym oraz jak zmieniają nasze sposoby komunikacji z otoczeniem i rozumienia rzeczywistości.

Jura Shust - białoruski artysta (ur. 1983) mieszkający w Berlinie, łączący sztukę zaangażowaną politycznie z tworzeniem spekulatywnych wizji przyszłości. Interesują go relacje między duchowością, technologią i biopolityką, a także możliwości oporu wobec systemów władzy. Jego prace były prezentowane w licznych instytucjach na całym świecie, m.in. w Galerie für Zeitgenössische Kunst GFZK w Lipsku, Municipal Museum of Contemporary Art S.M.A.K. w Gandawie, Mystetskyi Arsenal w Kijowie, Badischer Kunstverein w Karlsruhe oraz w Management w Nowym Jorku. Brał udział w 14. Bałtyckim Triennale w CAC w Wilnie, 4. Biennale Art Encounters w Timișoarze oraz 15. Biennale w Gwangju. W Polsce twórczość artysty była dotychczas prezentowana na wystawie grupowej w Galerii Arsenał w Białymstoku, a jego film Pine Cone Seeds (2022) został w 2025 roku zakupiony do kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi. Prowadzi portal saliva.live skupiony na badaniu relacji między technologią a naturą.

Specjalne podziękowania za wsparcie wystawy dla: Management, New York; Michael Reznik; Robert Triefus

Czego się spodziewać

Nowa instalacja Shusta zajmowała pięć sal Zachęty i składała się z filmów, dźwięku, działań performatywnych oraz obiektów z materiałów organicznych i industrialnych. Prowadziła widza przez krajobraz rozpięty między plantacją świątecznych choinek, cmentarzem, na którym drzewa wyrastają z grobów, a pradawną wschodnioeuropejską puszczą. Kuratorką była Michalina Sablik.

Punktem wyjścia był świerk - dawniej postrzegany jako łącznik między światem materialnym i duchowym, oraz las traktowany jako przestrzeń sacrum. Artysta pokazywał, jak te same tereny stają się dziś obszarem geopolitycznych napięć, infrastruktury nadzoru i zaawansowanych technologii, w tym sztucznej inteligencji, i jak przejmują one funkcje dawnych rytuałów i mitologii. Shust (ur. 1983) mieszka w Berlinie; jego film Pine Cone Seeds z 2022 roku trafił w 2025 roku do kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi. Artysta wraca do pogranicza polsko-białorusko-litewskiego, z którego pochodzi, i do porastającej je pradawnej puszczy.

Wystawa nie miała wyznaczonej trasy zwiedzania. Według kuratorskiego wstępu narracja biegła dwutorowo. Teksty na ścianach streszczały dawne ludowe wierzenia o lesie, gatunkach drzew i rytuałach przejścia, zebrane z prac badaczy etnobotaniki i etnoreligii. Opisy prac pokazywały z kolei, jak artysta przekłada je na opowieść o migracji, granicach, kryzysie ekologicznym i sztucznej inteligencji.

Na stronie wystawy Zachęta wymienia 28 powiązanych wydarzeń, od oprowadzania kuratorskiego 19 lipca po warsztaty z kadzideł ziołowych w dniu zamknięcia. Wśród nich były cztery oprowadzania w języku białoruskim oraz wykład białoruskiej etnografki Mashy Maroz o wierzeniach Polesia, w których dawne rytuały animistyczne wrosły w prawosławny kalendarz. Archiwum programu, audiodeskrypcja wystawy i nagranie wstępu kuratorskiego pozostają na stronie Zachęty.

Po wystawie

Do 28 września 2026 roku Zachęta nie ogłosiła kolejnego miejsca pokazu wystawy. Katalogu nie ma ani na stronie wystawy, ani w e-sklepie Zachęty.

Nie odnaleziono recenzji; o wystawie pisano w zapowiedziach i relacjach. Białoruski portal REFORM.news (8.07.2026) przedstawił ją jako opowieść o Puszczy Białowieskiej, miejscu świętym i zarazem przestrzeni nadzoru. Anglojęzyczny serwis Art Viewer (6.09.2026) opublikował zdjęcia z ekspozycji, a WP Kultura (Bartosz Sąder, 25.09.2026) przypominała o ostatnim tygodniu pokazu. Zachęta nie podała frekwencji ani nie informowała o nagrodach.

Aktualne wystawy w Zachęcie:

• João Maria Gusmão. Śladami Białego Tygrysa - dwanaście zapętlonych projekcji filmów 16 mm w tym samym gmachu, do 31 października 2026.
• Dom na korzeniach - pejzaże wileńskiego dzieciństwa Any Vostruchovaitė i łódki z kory Łukasza Radziszewskiego z Podlasia, czyli to samo pogranicze, z którego pochodzi Shust; w Miejscu Projektów Zachęty do 11 października 2026.

Wkrótce w Zachęcie:

• Odwrażliwianie - Karolina Grzywnowicz również sięga do Puszczy Białowieskiej: instalacja zapachowa o granicy i wideo z fotopułapek biologów; od 16 października 2026.
• Alina Szapocznikow / Nairy Baghramian - setna rocznica urodzin rzeźbiarki, od 16 października 2026.

Na pokrewny temat w innym muzeum:

• Wszystko się zmieni - plenerowa wystawa Państwowego Muzeum Etnograficznego o wydobyciu zasobów naturalnych i jego nieodwracalnych skutkach, na alei Pattona, wstęp wolny, do 27 października 2026.

Profil muzeum: Zachęta.