João Maria Gusmão. Śladami Białego Tygrysa

Indywidualna wystawa portugalskiego artysty João Marii Gusmão: dwanaście zapętlonych projekcji filmów 16 mm, z których wiele powstało podczas rezydencji w Zachęcie. Gusmão pracuje na taśmie analogowej i interesuje go sam obraz - to, jak powstaje i co ze sobą niesie. Tytuł pochodzi od pracy o szkole kung-fu we Francji i od metafory „papierowego tygrysa”.

Zachęta o wystawie:

Obraz nie jest jedynie zapisem rzeczywistości - jest także materialnym śladem światła, nośnikiem pamięci i przestrzenią wyobraźni. W swoich filmach João Maria Gusmão wykorzystuje medium analogowe, aby badać relacje między materialnością obrazu a historią, ideologią i sposobami, w jakie postrzegamy rzeczywistość. Śladami Białego Tygrysa ( Following the White Tiger ) to indywidualna wystawa portugalskiego artysty João Marii Gusmão, prezentująca zapętlone projekcje filmów 16 mm. To najnowszy etap eksperymentów artysty z filmem analogowym i różnymi, nieoczywistymi sposobami myślenia o obrazie. W swoich pracach Gusmão bada związki między historią, ideologią i estetyką oraz ich materialnym wymiarem. W czasach zdominowanych przez cyfrowe obrazy Gusmão zwraca uwagę na szczególny charakter filmu analogowego - jego fizyczność, techniczny proces powstawania oraz ślad, jaki światło pozostawia na taśmie filmowej. Szczególne znaczenie ma tu napięcie między materialną konstrukcją obrazu - światłoczułą taśmą, projekcją i procesem rejestracji - a jego wymiarem symbolicznym, w którym obrazy stają się nośnikami kulturowych i ideologicznych treści. Prace artysty pokazują, że obraz jest jednocześnie fizycznym obiektem oraz nośnikiem pamięci i wyobrażeń. Tytuł wystawy nawiązuje do najnowszej pracy João Marii Gusmão The School of the White Tiger (2024) - sekwencji pionowych nieruchomych ujęć przedstawiających szkołę kung-fu we Francji. Artysta ukazuje w niej zamalowywanie graffiti na fasadzie budynku jako formę abstrakcyjnego malarstwa inspirowanego ruchem, gestem i wyobrażeniami związanymi ze światem zwierząt. To pozornie przypadkowe odkrycie Gusmão łączy z metaforą „papierowego tygrysa” ( paper tiger ) - określeniem spopularyzowanym przez chińskiego przywódcę Mao Zedonga w odniesieniu do amerykańskiego imperializmu i zagrożenia nuklearnego w okresie zimnej wojny. Motyw ten staje się punktem wyjścia do refleksji nad napięciem między pozorem siły a rzeczywistą kruchością, między tym, co widoczne, a tym, co ukryte. W swojej twórczości Gusmão traktuje film jako aparat tworzący iluzję ruchu dzięki następstwu nieruchomych obrazów. Jednocześnie bada relację między tym, co realne, a rzeczywistością, ukazując, jak filmowe obrazy funkcjonują na styku tego, co ludzkie, technologiczne, zwierzęce i pozaludzkie. Wystawę tworzy dwanaście prac filmowych, z których wiele powstało w ramach rezydencji realizowanych w Zachęcie. Określane przez Gusmão mianem „rzeźb filmowych”, budują one przestrzeń opartą na powtórzeniu, skojarzeniach i kontemplacji, w której ruch, gest i materialność filmu stają się sposobami doświadczania obrazu. Wychodząc od codziennych obserwacji, Gusmão podejmuje refleksję nad przemocą obecną w zachodnich wyobrażeniach - zarówno symboliczną, jak i materialną. Sięgając po motywy związane z kung-fu, kulturą zen, recepcją myśli Mao Zedonga przez francuskich intelektualistów oraz przyglądając się sposobom, w jakie Zachód konstruuje wyobrażenia o Wschodzie, artysta proponuje poetycką „trzecią drogę”, wymykającą się prostym podziałom. Technika - rozumiana zarówno jako praktyka, jak i narzędzie tworzenia obrazów - staje się w jego twórczości sposobem poznawania świata oraz ujawniania relacji między tym, co materialne, a tym, co wykracza poza bezpośrednie doświadczenie. Po prezentacji w Zachęcie projekt Śladami Białego Tygrysa będzie kontynuowany w Portugalii. Jego kolejnymi etapami będą specjalna prezentacja w Sismógrafo w Porto oraz realizacja nowej pracy we współpracy ze studentami School of Arts na Universidade Católica Portuguesa. W marcu 2027 roku projekt zwieńczy rozbudowana wystawa w Museu de Arte, Arquitetura e Tecnologia (MAAT) w Lizbonie oraz publikacja z tekstami artysty i kuratora, poświęconymi relacji między obrazem, myśleniem i praktyką artystyczną.

Wystawa zawiera efekty świetlne o charakterze stroboskopowym. Osoby z epilepsją lub nadwrażliwością na światło prosimy o zachowanie szczególnej ostrożności.

João Maria Gusmão (ur. 1979) jest artystą mieszkającym i pracującym w Lizbonie. Od ponad dwóch dekad rozwija wielowątkową praktykę obejmującą film analogowy, fotografię, rzeźbę, rysunek, instalacje filmowe, a także literaturę, działalność kuratorską i wydawniczą.

Centralnym elementem jego twórczości jest zainteresowanie dawnymi technologiami tworzenia obrazów oraz ich ponownym wykorzystaniem jako sposobem badania alternatywnych sposobów postrzegania czasu, przestrzeni i rzeczywistości. Gusmão określa tę strategię mianem „krytycznej archeologii” - powrotu do historycznych metod obrazowania, aby przyglądać się temu, jak obrazy powstają, funkcjonują i kształtują nasze rozumienie świata.

Jego filmy, fotografie i obiekty łączą odniesienia do literatury, nauki i filozofii, tworząc poetyckie i spekulatywne wizje rzeczywistości. W latach 2001-2018 artysta współtworzył z Pedro Paivą ceniony duet artystyczny, prezentujący prace na najważniejszych wystawach międzynarodowych. Artyści reprezentowali Portugalię na 53. Biennale w Wenecji oraz uczestniczyli w 55. edycji wydarzenia w 2013 roku.

Prace João Marii Gusmão znajdują się w kolekcjach instytucji takich jak Muzeum Sztuki w Łodzi, Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía, MACBA, Centre Georges Pompidou, Tate Modern, SFMOMA, Philadelphia Museum of Art, Nouveau Musée National de Monaco oraz Museu de Serralves.

Czego się spodziewać

Wystawę tworzy dwanaście prac filmowych - zapętlonych projekcji z taśmy 16 mm, z których wiele powstało w ramach rezydencji w Zachęcie. Gusmão nazywa je „rzeźbami filmowymi”: przestrzeń jest tu zbudowana na powtórzeniu, skojarzeniach i kontemplacji, więc warto zaplanować czas na spokojne krążenie między projekcjami. Uwaga praktyczna: wystawa zawiera efekty świetlne o charakterze stroboskopowym, o czym muzeum uprzedza osoby z epilepsją i nadwrażliwością na światło.

Tytuł pochodzi od najnowszej pracy artysty, The School of the White Tiger (2024) - sekwencji pionowych, nieruchomych ujęć szkoły kung-fu we Francji. Gusmão pokazuje zamalowywanie graffiti na fasadzie budynku jako rodzaj abstrakcyjnego malarstwa, a całość łączy z metaforą „papierowego tygrysa”, spopularyzowaną przez Mao Zedonga w odniesieniu do amerykańskiego imperializmu i zagrożenia nuklearnego w czasach zimnej wojny.

Wystawa krąży też wokół kung-fu, kultury zen, recepcji myśli Mao Zedonga przez francuskich intelektualistów i tego, jak Zachód buduje wyobrażenia o Wschodzie - Gusmão proponuje wobec nich poetycką „trzecią drogę”, wymykającą się prostym podziałom. Sam artysta (ur. 1979, mieszka w Lizbonie) od ponad dwóch dekad pracuje z filmem analogowym, fotografią, rzeźbą i instalacją, a swoją metodę powrotu do dawnych technologii obrazowania nazywa „krytyczną archeologią”. Po Zachęcie projekt pojedzie dalej - do Sismógrafo w Porto, a w marcu 2027 do MAAT w Lizbonie.

Bilety, godziny otwarcia i aktualne informacje znajdziesz na stronie Zachęty.

Profil muzeum: Zachęta.