Alina Szapocznikow / Nairy Baghramian

Setna rocznica urodzin Aliny Szapocznikow w miejscu, które pokazuje ją od 1957 roku: ponad trzydzieści prac z lat 1959-1972 zestawionych z rzeźbami Nairy Baghramian, przygotowanymi specjalnie pod sale Zachęty. Od 16 października 2026 do 31 stycznia 2027, kurator Paweł Pyś, w czwartki wstęp wolny.

Zachęta o wystawie:

Zorganizowana z okazji setnej rocznicy urodzin Aliny Szapocznikow ekspozycja wprowadza jej pionierskie rzeźby, rysunki, grafiki i fotografie w dialog z najnowszymi pracami Nairy Baghramian.

Zorganizowana z okazji stulecia urodzin Aliny Szapocznikow (1926-73) wystawa zestawia jej twórczość z pracami irańsko-niemieckiej rzeźbiarki Nairy Baghramian (ur. 1971). Ekspozycja tworzy dialog między dwiema artystkami, które mimo, że tworzyły w różnych dekadach, spotykają się w refleksji nad cielesnością, zmysłowością oraz doświadczeniem choroby i przemijania. Bliskie pozostają im także eksperymenty z materiałami, odniesienia do wzornictwa przemysłowego oraz specyficzne poczucie humoru i ironii. Wystawa w Zachęcie będzie pierwszą w Polsce prezentacją szerokiego wyboru prac Baghramian, jednej z najważniejszych współczesnych rzeźbiarek o międzynarodowej renomie.

Zachęta prezentuje ponad trzydzieści prac Aliny Szapocznikow z lat 1959-1972, m.in. Nogę, przełomowa rzeźba z brązu i granitu, cykl Nowotwory oraz serię Zielnik (Herbier), ukazujące drogę artystki od figuracji ku coraz bardziej eksperymentalnym i abstrakcyjnym poszukiwaniom związanym z ludzkim ciałem. W dialog z nimi wchodzą prace Nairy Baghramian z cyklu Scruff of the Neck, a także monumentalna rzeźba Headgear (2016), przygotowane specjalnie z myślą o przestrzeni Zachęty. Wykorzystując formy przywodzące na myśl protezy i aparaty ortodontyczne, artystka podejmuje refleksję nad ciałem, kontrolą oraz tym, w jaki sposób instytucje kształtują nasze cielesne doświadczenie przestrzeni.

Wystawa pokazuje, jak dwie odmienne praktyki rzeźbiarskie podważają obowiązujące konwencje i poszerzają możliwości medium rzeźby.

Alina Szapocznikow urodziła się w 1926 roku w Kaliszu, zmarła w 1973 roku w Praz-Coutant we Francji. Studiowała rzeźbę w Akademii Sztuk, Architektury i Wzornictwa w Pradze oraz w École Nationale Supérieure des Beaux-Arts w Paryżu. Do Polski wróciła w 1951 roku, a od 1963 roku mieszkała na stałe we Francji. W 1962 roku jako oficjalna reprezentantka Polski pokazała swoje prace na 31. Biennale Sztuki w Wenecji. Zachęta - Narodowa Galeria Sztuki od wielu dekad konsekwentnie prezentuje jej twórczość - od pierwszej dużej wystawy monograficznej w 1957 roku, przez ważną wystawę przekrojową w 1967 roku, po obszerną retrospektywę w 1998 roku. Szapocznikow należy do grona najwybitniejszych polskich rzeźbiarek współczesnych, a jej dzieła znajdują się w kolekcjach muzeów w Polsce i za granicą, m.in. Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Tate Modern w Londynie oraz Centre Pompidou w Paryżu.

Nairy Baghramian urodziła się w 1971 roku w Isfahanie. Opuściła Iran jako nastolatka po rewolucji islamskiej, od 1984 roku mieszka i pracuje w Berlinie. Jej twórczość, obejmująca rzeźbę, instalację, fotografię i rysunek, wyróżnia się odwagą eksperymentowania, świadomością historyczną i konceptualną precyzją. Artystka wykorzystuje szeroki repertuar technik, materiałów i form, podejmując refleksję nad przestrzennymi, architektonicznymi, społecznymi i politycznymi uwarunkowaniami sztuki współczesnej. Przy użyciu formalnego języka abstrakcji, w którym geometryczne kształty łączą się z organiczną materią, a procesy przemysłowe z gestem ręki, tworzy wieloznaczne rzeźby badające związki między sztuką a innymi dziedzinami projektowania (zwłaszcza architekturą wnętrz) oraz tańcem i teatrem. Jej prace subtelnie odnoszą do ludzkiego ciała w całej jego kruchości, podatności na zranienie i odporności. Twórczość artystki była prezentowana na licznych wystawach na całym świecie, a jej dzieła znajdują się w kolekcjach m.in. Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Tate Modern w Londynie, MUDAM Luxembourg oraz Centre Pompidou w Paryżu.

Czego się spodziewać

Muzeum podaje jedną liczbę: ponad trzydzieści prac Aliny Szapocznikow z lat 1959-1972. Ile pokaże prac Nairy Baghramian, nie mówi. To nie jest retrospektywa jednej artystki ani przegląd dwóch osobnych dorobków, tylko wybór ustawiony pod jedno zestawienie: ciało rozebrane na części u Szapocznikow i ciało podpierane protezą u Baghramian.

Prace, które muzeum wymienia z nazwy:

• „Noga” - Zachęta nazywa ją przełomową rzeźbą z brązu i granitu; w swoim tekście angielskim datuje ją na lata 1962-1967 i pisze, że to pierwszy raz, kiedy artystka odlała fragment własnego ciała.
• cykl „Nowotwory” - według angielskiej wersji tekstu muzeum powstaje po diagnozie raka piersi w 1968 roku: bielizna, wycinki prasowe i prywatne zdjęcia zatopione w bryłach żywicy.
• seria „Zielnik” (Herbier) - ostatnia seria artystki, spłaszczone odlewy jej własnej twarzy i ciała syna.
• cykl „Scruff of the Neck” (2016) Nairy Baghramian - rzeźby naścienne, w których polerowane odlewane aluminium zderza się z formami przypominającymi zęby, wykonanymi z gipsu porcelanowego, wosku i gumy.
• „Headgear” (2016) - monumentalna rzeźba podwieszona wysoko nad zwiedzającymi, z aluminium, gumy, silikonu, tkaniny i pianki.

Prace Baghramian powstały w odpowiedzi na konkretne wnętrza. Muzeum pisze, że artystka traktuje reprezentacyjne sale Zachęty - Salę Matejkowską i Salę Narutowicza - jak parę szczęk albo aparat mowy, konstrukcję, która trzyma razem i jej rzeźby, i rzeźby Szapocznikow.

Na 18 września 2026 Zachęta nie opublikowała jeszcze ani materiałów prasowych do tej wystawy, ani filmu na swoim kanale, ani programu wydarzeń towarzyszących. Blok pojawi się tutaj, kiedy muzeum je opublikuje.

Kontekst

Tekst muzeum kończy biogram Szapocznikow na studiach, wyjazdach i wystawach, pomijając to, co w jej rzeźbie słychać najgłośniej. Urodziła się 16 maja 1926 roku w Kaliszu, wychowała w Pabianicach, w zasymilowanej rodzinie żydowskiej. W czasie wojny była więziona razem z matką w gettach w Pabianicach i Łodzi, a potem w Auschwitz-Birkenau, Bergen-Belsen i Theresienstadt. Raka piersi zdiagnozowano u niej w 1968 roku; zmarła 2 marca 1973 roku w sanatorium w Praz-Coutant.

„Nowotwory” i „Zielnik” powstały w tych pięciu ostatnich latach. Poza Polską jej twórczość wróciła do obiegu dzięki objazdowej retrospektywie „Alina Szapocznikow: Sculpture Undone, 1955-1972”, pokazanej w 2012 roku w MoMA w Nowym Jorku i w Hammer Museum w Los Angeles.

Nairy Baghramian jest w Polsce nazwiskiem znanym głównie w środowisku, choć na świecie należy do ścisłej czołówki rzeźbiarek. Urodziła się w 1971 roku w Isfahanie, Iran opuściła jako nastolatka, od 1984 roku pracuje w Berlinie.

Dostała Arnold-Bode-Preis (2014), Zurich Art Prize (2016) i Nasher Prize (2022). Pokazywała prace na documenta 14 w Atenach i Kassel (2017), a w 2023 roku wykonała zamówienie na cztery nisze fasady Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku - pracę „Scratching the Back”.

Kuratorem jest Paweł Pyś, w Stanach Zjednoczonych podpisujący się Pavel Pyś, kurator sztuk wizualnych w Walker Art Center w Minneapolis.

Bilet i czas

• Bilety: normalny 30 zł, ulgowy 20 zł, rodzinny 40 zł, student do 26 roku życia 5 zł, młodzież 7-18 lat 2 zł, dzieci do lat 7 bezpłatnie, grupowy 15 zł od osoby przy minimum dziesięciu osobach.
• Osobny bilet na tę wystawę? Nie. Zachęta ma jeden cennik dla całego budynku i nie podaje przy tej wystawie żadnej odrębnej ceny. W cenniku jest za to pozycja „bilet w czasie trwania jednej wystawy - 20 zł” oraz bilety z możliwością powrotu: normalny 35 zł, ulgowy 25 zł.
• Wstęp wolny: czwartek. Muzeum podaje to także w bloku informacyjnym na stronie samej wystawy, więc darmowy czwartek obejmuje również ten pokaz.
• Godziny: wtorek - niedziela 12:00-20:00, kasa biletowa do 19:30. W poniedziałki nieczynne.
• Święta w trakcie wystawy: 1 listopada galeria nieczynna, 11 listopada czynna 12:00-20:00. Dni między 24 grudnia a 1 stycznia nie są w ogóle wymienione w świątecznym wykazie muzeum - przed wizytą w te dni sprawdź stronę Zachęty.
• Rezerwacja: bilety kupisz online w systemie muzeum, ale wejść w wyznaczonych godzinach Zachęta nie zapowiada. Kolejka to tu kwestia czwartku i weekendu, nie systemu.
• Karta turystyczna: posiadacze Warsaw Pass wchodzą bezpłatnie, tak samo jak posiadacze Deutsche Bank Art Card.
• Ile czasu: 60-90 minut na samą wystawę. Tego samego dnia Zachęta otwiera drugi pokaz, „Odwrażliwianie” Karoliny Grzywnowicz (do 10 stycznia 2027), objęty tym samym biletem - z nim licz 2 godziny.
• Dostępność: budynek jest, jak podaje muzeum, dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnością ruchu, stanowiska obsługi mają pętle indukcyjne, a program edukacyjny Zachęty obejmuje wydarzenia tłumaczone na polski język migowy i z audiodeskrypcją na żywo.

Dla kogo: jeśli znasz Szapocznikow z jednej reprodukcji „Nogi” w podręczniku, to jest ta wizyta, po której zrozumiesz, czemu jej nazwisko wróciło do światowego obiegu. Dla kogoś, kto śledzi rzeźbę współczesną, ważniejsza będzie druga strona zestawienia - Baghramian nie miała w Polsce szerokiej prezentacji i nieprędko będzie miała kolejną. Odpuść, jeśli szukasz wystawy dla dzieci albo wystawy lekkiej: rdzeniem tego pokazu jest ciało chore, rozłożone na części i podpierane protezą.

Co piszą o wystawie

Wystawa otwiera się 16 października 2026, więc recenzji jeszcze nie ma. W styczniu 2026 ukazały się dwie zapowiedzi, obie wymieniające ją wśród najważniejszych wystaw roku:

• PAP, za pośrednictwem dzieje.pl (14.01.2026, Zuzanna Piwek): agencja umieszcza wystawę w rocznym przeglądzie i podkreśla, że to pierwsza w Polsce szeroka prezentacja Baghramian, artystki, której rzeźby stanęły w 2023 roku na fasadzie Metropolitan Museum of Art - depesza
• Zwierciadło (21.01.2026, Aleksandra Urbaniak): redakcja wpisuje wystawę na listę czternastu najciekawszych w Polsce w 2026 roku i opisuje ją jako spotkanie dwóch rzeźbiarek, które łączy eksperyment na ciele, a dzieli sposób patrzenia na nie - zestawienie

Zobacz też

• „Odwrażliwianie” - druga wystawa, którą Zachęta otwiera 16 października 2026, w tym samym budynku i w cenie tego samego biletu: Karolina Grzywnowicz o tym, co władza robi ze zmysłami, do 10 stycznia 2027.
• „Rzeźba po stabilności” - Muzeum Sztuki Nowoczesnej otwiera dokładnie tego samego dnia wystawę o współczesnej rzeźbie, która traci stabilność formy; dwie największe warszawskie propozycje rzeźbiarskie sezonu startują 16 października 2026.
• „VALIE EXPORT. Sobowtórka” - monumentalne nożyce z brązu austriackiej artystki, która ciałem kobiety zajmuje się od lat sześćdziesiątych; do 16 marca 2027, więc zdążysz po Zachęcie.
• „João Maria Gusmão. Śladami Białego Tygrysa” - wystawa Zachęty, która zachodzi na pierwsze dwa tygodnie tej: filmy 16 mm, do 31 października 2026, w cenie tego samego biletu.
• Muzeum Sztuki Nowoczesnej - Zachęta nie ma wystawy stałej, a prace Szapocznikow w Warszawie na co dzień pokazuje MSN, w rotacyjnych układach własnej kolekcji.

Profil muzeum: Zachęta.