Tory w zgliszczach Warszawy. Odbudowa kolei - kolej w odbudowie

Ekspozycja została przygotowana we wnętrzu zabytkowego wagonu elektrycznego zespołu trakcyjnego EW51 (dawniej E91), który sam stanowi jeden z najważniejszych eksponatów wystawy. Do dziś na jego poszyciu widoczne są ślady wojennych zniszczeń.

Wystawa przenosi zwiedzających do powojennej stolicy - miasta naznaczonego dramatem wojny i ogromem zniszczeń, ale jednocześnie miejsca pełnego nadziei, determinacji i siły mieszkańców. To także opowieść o ludziach, którzy mimo trudnych warunków każdego dnia podejmowali wysiłek odbudowy miasta. Ekspozycja ukazuje zarówno skalę zniszczeń, jak i codzienną pracę architektów, robotników oraz mieszkańców.

Na wystawie prezentowane są m.in. kolejowa linia średnicowa przy ul. Smolnej w 1945 roku, kolejka wywożąca gruz w 1948 roku oraz fotografie z lat 40. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego. Miejsce: skansen Stacji Muzeum, Towarowa 3.

Kurator wystawy: Ewa Markert-Michalska.

Czego się spodziewać

To niewielka wystawa w jednym wagonie, a nie osobna sala. Wagon stoi w skansenie, więc oglądasz go w ramach zwykłej wizyty w Stacji Muzeum, między parowozami i pozostałym taborem. Najciekawszy jest tu sam pojazd: wyprodukowany w 1936 roku elektryczny zespół trakcyjny z serii zbudowanej dla warszawskiej linii średnicowej, który do dziś nosi na blachach ślady wojny.

Wnętrze od 2024 roku przygotowywano do celów ekspozycyjnych. W komunikacie z 6 listopada 2024 roku muzeum pisało, że w składzie ułożono podłogę, zamontowano oświetlenie techniczne, a za dotację Samorządu Województwa Mazowieckiego wykonano instalację elektryczno-ostrzegawczą.

Na co zwrócić uwagę:

• Poszycie wagonu - ślady wojennych zniszczeń widać z zewnątrz, zanim wejdziesz do środka.
• Linia średnicowa przy ul. Smolnej, 1945 - zdjęcie trasy, po której przed wojną jeździły takie składy.
• Kolejka wywożąca gruz, 1948 - wagoniki, którymi wywożono gruz z ruin miasta.
• Fotografie z Narodowego Archiwum Cyfrowego - archiwalne zdjęcia z lat 40.

Kontekst

Warszawska linia średnicowa, z tunelem pod centrum miasta, została otwarta 2 września 1933 roku, a w 1936 roku zelektryfikowano ją i 15 grudnia wyjechały na nią pierwsze elektryczne zespoły trakcyjne. Były to składy serii E91, budowane w Polsce przez Lilpopa, Raua i Loewensteina, Cegielskiego oraz Zieleniewskiego z aparaturą z Wielkiej Brytanii; do 1939 roku powstało ich 76. Po Powstaniu Warszawskim Niemcy wysadzili most, tunel, Dworzec Główny i wiadukty linii. W czasie wojny wiele zespołów E91 zniszczono. Te, które przetrwały i nie przeszły przebudowy, oznaczono po wojnie jako EW51. Linię średnicową otwarto ponownie 23 czerwca 1949 roku.

Bilet i czas

• Bilet: normalny 25 PLN, ulgowy 16 PLN, rodzinny 75 PLN (dwie osoby dorosłe i maksymalnie troje dzieci). Cennik muzeum nie wymienia osobnego biletu na wystawy czasowe, a wystawa stoi w skansenie, do którego wchodzisz na zwykły bilet.
• Wstęp wolny: w każdy poniedziałek oraz dla dzieci do 7 lat. Muzeum honoruje także Warsaw Pass.
• Godziny: codziennie oprócz wtorku; do 31 października 10:00-18:00, od 1 listopada do 31 marca 9:00-17:00. Kasa kończy sprzedaż 30 minut przed zamknięciem.
• Dni zamknięte w 2026 roku: jeszcze 1 listopada i 24-26 grudnia.
• Pogoda: przy niekorzystnych warunkach atmosferycznych muzeum zastrzega sobie prawo zamknięcia skansenu, a więc i tej wystawy. W deszczowy lub wietrzny dzień lepiej zadzwonić do kasy: +48 22 620 04 80 wew. 119.
• Ile czasu: na sam wagon wystarczy doliczyć kwadrans do wizyty w muzeum (szacunek, muzeum go nie podaje).
• Dla kogo: dla osób zainteresowanych powojenną Warszawą i historią kolei. Specjalnie dla tej wystawy nie ma sensu jechać przez pół miasta; to dobry dodatek do skansenu albo do poniedziałkowej darmowej wizyty.
• Dostępność: skansen jest dostępny dla osób na wózkach, ale muzeum nie podaje, czy da się wjechać do wnętrza wagonu. Muzeum uprzedza też, że rampa przy wejściu jest zbyt długa, by pokonać ją samodzielnie: przyjdź z osobą towarzyszącą albo zadzwoń wcześniej pod +48 22 620 04 80 wew. 106, a muzeum zapewni pomoc przy wejściu.
• 27 września i 25 października muzeum otwiera też wnętrza wagonu salonowego i wagonu artyleryjskiego, więc w te dni zobaczysz w skansenie więcej.

Co piszą o wystawie

Do 13 września 2026 roku nie znaleziono recenzji. Wystawę zapowiadały portale kolejowe na podstawie informacji muzeum:

• Raport Kolejowy (20.04.2026, Zuzanna Rabinek): tekst przedstawia kolej jako podstawę odbudowy stolicy, którą wywożono gruz i dowożono materiały budowlane, i zapowiada otwarcie 24 kwietnia o 14:00 - „Kolej odbudowała Warszawę”
• Raport Kolejowy (21.04.2026, Bartosz Jerzakowski): nazywa ekspozycję wystawą planszową i dodaje do listy zdjęć rozbiórkę ruin Dworca Głównego z widokiem na tabor wąskotorowy - zapowiedź wystawy
• NaKolei.pl (21.04.2026, redakcja): pisze, że wystawa zainteresuje zarówno miłośników kolei, jak i najnowszej historii Warszawy - „Wystawa o odbudowie Warszawy i kolei”

Dyrektor Stacji Muzeum Emilia Oleksiak, cytowana przez Raport Kolejowy i NaKolei.pl: „Kolej odegrała w tym procesie rolę fundamentalną”.

Zobacz też

• Stacja Muzeum - profil muzeum: skansen z ponad 50 pojazdami, symulator EU07, dojazd i historia dworca Warszawa Główna.
• Kresowe koleje losu. W 80. rocznicę ekspatriacji - druga wystawa w wagonie w tym samym skansenie, o przesiedleniach z Kresów po 1945 roku; obie obejrzysz podczas jednej wizyty.
• Muzeum Powstania Warszawskiego - o tym, jak doszło do zniszczeń, które odbudowywano; pięć minut spaceru od Towarowej.