Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk

Czego się spodziewać

Powiedzmy to wprost: to nie jest muzeum, do którego wchodzisz z ulicy. Muzeum i Instytut Zoologii PAN to przede wszystkim instytut badawczy Polskiej Akademii Nauk - jedna z najważniejszych placówek zoologicznych w Europie Środkowej, ale nie typowe miejsce na sobotnie popoldnie z dziećmi. Publiczny dostęp jest ograniczony do lekcji muzealnych, okazjonalnych warsztatów i corocznej Nocy Muzeów. Jeśli chcesz tu wejść, musisz zadzwonić wcześniej i umówić wizytę.

Dlaczego mimo to trafia na nasza listę? Bo to, co kryją magazyny tego instytutu, jest oszalamiajace. Około 8 milionów okazów zoologicznych - to największa kolekcja zoologiczna w Polsce i jedna z większych w Europie. Około 50 000 okazów typowych, czyli tych, na podstawie których po raz pierwszy opisano dany gatunek. Kolekcja ptaków należy do najważniejszych w Europie - zbudowana w dużej mierze przez Władysława Taczanowskiego, jednego z najważniejszych ornitologow XIX wieku, który stworzyl światowej klasy zbiór ptaków neotropikalnych z Ameryki Południowej. Do tego mieczaki, pajeczaki, owady - dekady systematycznego zbierania z całego świata.

Większość kolekcji nie jest przechowywana w Warszawie. Główne magazyny znajdują się na stacji badawczej w Łomnej pod Warszawa. Siedziba instytutu przeniosła się w 2023 roku z historycznego budynku przy ul. Wilczej 64 (gdzie biblioteka nadal działa) do nowego adresu przy ul. Twarda 51/55. Stan wystawy publicznej jest niejasny - podstrony na oficjalnej witrynie zwracaja bledy 404.

Wskazówki

• Zadzwoń przed wizyta. To nie jest muzeum z otwartymi drzwiami. Kontakt: +48 22 629 32 21 lub sekretariat@miiz.waw.pl. Umów się na konkretny termin.
• Lekcje muzealne za 8 zł. Instytut oferuje lekcje muzealne dla grup szkolnych - także zajęcia z entomologii sadowej i warsztaty plastyczne (10 zł). Trzeba rezerwować z wyprzedzeniem.
• Noc Muzeów to najlepsza okazja. Raz w roku, w maju, instytut otwiera się dla publiczności. To najprostszy sposób, żeby zobaczyć fragmenty kolekcji bez formalności.
• Nie dla małych dzieci. Placówka naukowa, nie interaktywna wystawa. Rekomendowany wiek: 8+. Brak stref zabawy, brak ekspozycji multimedialnych.
• Wózek dziecięcy - raczej nie. Instytut nie jest przystosowany do wózków. Dostępność dla osób na wózkach inwalidzkich - nieznana.
• Połącz z Muzeum Ewolucji. Instytut Paleobiologii PAN - siostrzana placówka w Pałacu Kultury i Nauki, około 600 metrów dalej - jest normalnie otwarty dla odwiedzających. Razem tworzą swietny przyrodniczy szlak po instytutach PAN.

Jak dojechać

Siedziba instytutu mieści się przy ul. Twarda 51/55, w północnej części Śródmieścia, pomiedzy rondem ONZ a placem Grzybowskim.

Metro: Rondo ONZ (M2) - około 500 metrów spacerem na południe. Najwygodniejszy dojazd.

Tramwaj/autobus: Przystanki na al. Jana Pawła II lub ul. Świętokrzyskiej - 5-10 minut pieszo.

W pobliżu: Synagoga Nożyka (200 m), plac Grzybowski (300 m), POLIN - Muzeum Historii Żydów Polskich (10 minut spacerem).

Uwaga: Biblioteka instytutu nadal działa pod starym adresem - ul. Wilcza 64. Nie pomyl adresow.

Historia

Historia tego instytutu to 207 lat ciaglosci - i kilku dramatycznych momentów, które niemal ja przerwaly. Początek to rok 1819, kiedy przy Królewskim Uniwersytecie Warszawskim utworzono Gabinet Zoologiczny. Przez następne dekady kolekcja rosła dzięki patronatowi rodziny Branickich, którzy finansowali wyprawy kolekcjonerskie do Ameryki Południowej i Afryki. Taczanowski, pracujac w drugiej polowie XIX wieku, zbudował jedna z najważniejszych na świecie kolekcji ptaków neotropikalnych - ponad 4 500 okazów z Peru, które do dziś są punktem odniesienia dla ornitologow.

Druga wojna światowa przyniosla katastrofe. Już we wrześniu 1939 roku SS-Sonderkommando Paulsen - specjalna jednostka zajmujaca się rabunkiem dóbr kultury - skonfikowalo część zbiorów. Po Powstaniu Warszawskim, w 1944 roku, pożar zniszczył około 2 milionów okazów owadow i 17 000 tomów bibliotecznych. To straty nieodwracalne - każdy z tych okazów był unikalnym zapisem biologicznym.

Po wojnie instytut odbudował się - powoli, ale konsekwentnie. Kolekcje uzupelniano przez dekady systematycznej pracy terenowej. Repatriacja zrabowanych okazów trwa do dziś: ostatnia znana partia wróciła z Salzburga dopiero w 2022 roku. Instytut wydaje pięć recenzowanych czasopism naukowych (m.in. Acta Chiropterologica, Acta Ornithologica), a jego badania obejmują systematyke, ekologie i ewolucje zwierząt od pajeczakow po ssaki.

Przeprowadzka z Wilczej na Twarda w 2023 roku zamknela pewien rozdział - budynek przy Wilczej 64 był siedziba instytutu przez dekady. Nowa lokalizacja to nowy początek, ale publiczna dostępność kolekcji pozostaje ograniczona. To instytut naukowy, który okazjonalnie otwiera drzwi - nie muzeum, które okazjonalnie prowadzi badania. Różnica jest istotna.