Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk

Czego sie spodziewac

Powiedzmy to wprost: to nie jest muzeum, do ktorego wchodzisz z ulicy. Muzeum i Instytut Zoologii PAN to przede wszystkim instytut badawczy Polskiej Akademii Nauk — jedna z najwazniejszych placowek zoologicznych w Europie Srodkowej, ale nie typowe miejsce na sobotnie popoldnie z dziecmi. Publiczny dostep jest ograniczony do lekcji muzealnych, okazjonalnych warsztatow i corocznej Nocy Muzeow. Jesli chcesz tu wejsc, musisz zadzwonic wczesniej i umowic wizyte.

Dlaczego mimo to trafia na nasza liste? Bo to, co kryja magazyny tego instytutu, jest oszalamiajace. Okolo 8 milionow okazow zoologicznych — to najwieksza kolekcja zoologiczna w Polsce i jedna z wiekszych w Europie. Okolo 50 000 okazow typowych, czyli tych, na podstawie ktorych po raz pierwszy opisano dany gatunek. Kolekcja ptakow nalezy do najwazniejszych w Europie — zbudowana w duzej mierze przez Władysława Taczanowskiego, jednego z najwazniejszych ornitologow XIX wieku, ktory stworzyl swiatowej klasy zbior ptakow neotropikalnych z Ameryki Poludniowej. Do tego mieczaki, pajeczaki, owady — dekady systematycznego zbierania z calego swiata.

Wiekszosc kolekcji nie jest przechowywana w Warszawie. Glowne magazyny znajduja sie na stacji badawczej w Łomnej pod Warszawa. Siedziba instytutu przeniosla sie w 2023 roku z historycznego budynku przy ul. Wilczej 64 (gdzie biblioteka nadal dziala) do nowego adresu przy ul. Twarda 51/55. Stan wystawy publicznej jest niejasny — podstrony na oficjalnej witrynie zwracaja bledy 404.

Wskazowki

• Zadzwon przed wizyta. To nie jest muzeum z otwartymi drzwiami. Kontakt: +48 22 629 32 21 lub sekretariat@miiz.waw.pl. Umow sie na konkretny termin.
• Lekcje muzealne za 8 zl. Instytut oferuje lekcje muzealne dla grup szkolnych — takze zajecia z entomologii sadowej i warsztaty plastyczne (10 zl). Trzeba rezerwowac z wyprzedzeniem.
• Noc Muzeow to najlepsza okazja. Raz w roku, w maju, instytut otwiera sie dla publicznosci. To najprostszy sposob, zeby zobaczyc fragmenty kolekcji bez formalnosci.
• Nie dla malych dzieci. Placowka naukowa, nie interaktywna wystawa. Rekomendowany wiek: 8+. Brak stref zabawy, brak ekspozycji multimedialnych.
• Wozek dzieciecy — raczej nie. Instytut nie jest przystosowany do wozkow. Dostepnosc dla osob na wozkach inwalidzkich — nieznana.
• Polacz z Muzeum Ewolucji. Instytut Paleobiologii PAN — siostrzana placowka w Pałacu Kultury i Nauki, okolo 600 metrow dalej — jest normalnie otwarty dla odwiedzajacych. Razem tworza swietny przyrodniczy szlak po instytutach PAN.

Jak dojechac

Siedziba instytutu miesci sie przy ul. Twarda 51/55, w polnocnej czesci Śródmieścia, pomiedzy rondem ONZ a placem Grzybowskim.

Metro: Rondo ONZ (M2) — okolo 500 metrow spacerem na poludnie. Najwygodniejszy dojazd.

Tramwaj/autobus: Przystanki na al. Jana Pawła II lub ul. Świętokrzyskiej — 5-10 minut pieszo.

W poblizu: Synagoga Nożyka (200 m), plac Grzybowski (300 m), POLIN — Muzeum Historii Żydów Polskich (10 minut spacerem).

Uwaga: Biblioteka instytutu nadal dziala pod starym adresem — ul. Wilcza 64. Nie pomyl adresow.

Muzea w poblizu

Historia

Historia tego instytutu to 207 lat ciaglosci — i kilku dramatycznych momentow, ktore niemal ja przerwaly. Poczatek to rok 1819, kiedy przy Krolewskim Uniwersytecie Warszawskim utworzono Gabinet Zoologiczny. Przez nastepne dekady kolekcja rosla dzieki patronatowi rodziny Branickich, ktorzy finansowali wyprawy kolekcjonerskie do Ameryki Poludniowej i Afryki. Taczanowski, pracujac w drugiej polowie XIX wieku, zbudowal jedna z najwazniejszych na swiecie kolekcji ptakow neotropikalnych — ponad 4 500 okazow z Peru, ktore do dzis sa punktem odniesienia dla ornitologow.

Druga wojna swiatowa przyniosla katastrofe. Juz we wrzesniu 1939 roku SS-Sonderkommando Paulsen — specjalna jednostka zajmujaca sie rabunkiem dobr kultury — skonfikowalo czesc zbiorow. Po Powstaniu Warszawskim, w 1944 roku, pozar zniszczyl okolo 2 milionow okazow owadow i 17 000 tomow bibliotecznych. To straty nieodwracalne — kazdy z tych okazow byl unikalnym zapisem biologicznym.

Po wojnie instytut odbudowal sie — powoli, ale konsekwentnie. Kolekcje uzupelniano przez dekady systematycznej pracy terenowej. Repatriacja zrabowanych okazow trwa do dzis: ostatnia znana partia wrocila z Salzburga dopiero w 2022 roku. Instytut wydaje piec recenzowanych czasopism naukowych (m.in. Acta Chiropterologica, Acta Ornithologica), a jego badania obejmuja systematyke, ekologie i ewolucje zwierzat od pajeczakow po ssaki.

Przeprowadzka z Wilczej na Twarda w 2023 roku zamknela pewien rozdzial — budynek przy Wilczej 64 byl siedziba instytutu przez dekady. Nowa lokalizacja to nowy poczatek, ale publiczna dostepnosc kolekcji pozostaje ograniczona. To instytut naukowy, ktory okazjonalnie otwiera drzwi — nie muzeum, ktore okazjonalnie prowadzi badania. Roznica jest istotna.