„Wygnali Bieruta z trybuny. Szczeciński kwiecień 1946”

Do 15 września 2026 roku Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL pokazywało przygotowaną przez szczeciński oddział IPN wystawę o pierwszym antykomunistycznym wystąpieniu harcerzy w Szczecinie w kwietniu 1946 roku.

Wystawa „Wygnali Bieruta z trybuny. Szczeciński kwiecień 1946” opowiadała o zlocie, który w zamyśle komunistów miał być propagandowym manifestem poparcia dla ówczesnej władzy, a przerodził się w wiec poparcia dla Stanisława Mikołajczyka.

W kwietniu 1946 roku komuniści zorganizowali w Szczecinie zlot harcerzy pod nazwą „Trzymamy Straż nad Odrą”. Uczestniczyło w nim około 50 tysięcy osób, w tym około 15 tysięcy harcerzy. 13 kwietnia 1946 roku na trybunie honorowej u stóp Wałów Chrobrego, gdy zaczął przemawiać Bolesław Bierut, młodzież podniosła okrzyki „Mikołajczyk!”, „Precz z Bierutem”, „Precz z komuną”. Bierut musiał zrezygnować z wygłoszenia mowy i w pośpiechu opuścił trybunę.

Wystawę zorganizowano w 80. rocznicę przeprowadzenia przez komunistów referendum ludowego. Przygotowali ją Piotr Semka i Artur Kubaj ze szczecińskiego oddziału IPN; była czynna codziennie z wyjątkiem poniedziałku, w godzinach 10:00-16:00.

Kontekst

Stanisław Mikołajczyk, przywódca Polskiego Stronnictwa Ludowego i w latach 1943-1944 premier rządu RP na uchodźstwie, był w 1946 roku wicepremierem Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej i głównym przeciwnikiem komunistów w kraju. Dwa i pół miesiąca po szczecińskim zlocie, 30 czerwca 1946 roku, komuniści przeprowadzili referendum ludowe, którego wyniki sfałszowali. Przed Warszawą wystawę pokazano w Szczecinie: według PAP otwarto ją 17 kwietnia 2026 roku jako ekspozycję plenerową na 21 planszach na placu Zgody, ze zdjęciami m.in. z archiwum PAP, Archiwum Państwowego i Muzeum Narodowego.

Po wystawie

Według Kuriera Szczecińskiego z 13 lipca 2026 roku IPN planuje pokazać wystawę także w innych miastach, m.in. w Krakowie i Poznaniu; do 16 września 2026 roku ani muzeum, ani IPN nie podały terminów. Kuratorzy są też autorami książki pod tym samym tytułem, która według PAP (17.04.2026) miała wkrótce trafić do księgarń; muzeum nie podaje wydawcy ani ceny.

Recenzji wystawy nie odnaleziono; o jej odbiorze mówili organizatorzy. IPN, relacjonując 30 czerwca 2026 roku otwarcie warszawskiej odsłony, przytoczył słowa zastępcy prezesa Mateusza Szpytmy, że pierwszoplanową rolę w wydarzeniach odegrała młodzież harcerska. Kurier Szczeciński (13.07.2026, A. Sasinowski): według współautora wystawy Artura Kubaja dla warszawskich widzów zaskoczeniem było to, że w 1946 roku w Szczecinie mieszkało więcej Niemców niż Polaków - Warszawa zobaczyła, jak Szczecin wygnał Bieruta.

Aktualne wystawy na pokrewny temat:

• „O duszę i charakter Narodu Polskiego. Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość” - ten sam rok 1946 widziany od strony konspiracji: największa powojenna organizacja niepodległościowa, w tym samym muzeum na Rakowieckiej, do 31 grudnia 2026.
• Krzyż harcerski. Historia niezwykła - bohaterami szczecińskiego protestu byli harcerze; ta wystawa opowiada ponad stuletnią historię najważniejszej odznaki Związku Harcerstwa Polskiego, w Muzeum Harcerstwa; muzeum nie podaje daty zakończenia.
• Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle - dalszy ciąg tej historii: reakcje społeczne na system komunistyczny w latach 1944-1989 pokazane przez muzykę rozrywkową, w Muzeum Historii Polski do 6 grudnia 2026.

Profil muzeum: Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL.