Muzeum Zimnej Wojny im. generała Kuklińskiego

Czego się spodziewać

Zacznijmy od tego, czym Muzeum Zimnej Wojny nie jest: nie jest instytucją państwową, nie jest neutralnym ośrodkiem badawczym i nie udaje, że nim jest. To prywatne muzeum z wyraźną tezą — Polska stała po właściwej stronie historii, a generał Ryszard Kukliński był bohaterem. Jeśli szukasz zniuansowanej debaty o moralnych szarościach zimnej wojny, nie tutaj. Jeśli chcesz poczuć, jak wyglądał świat z perspektywy narodu uwięzionego między blokami — wejdź.

Muzeum mieści się w piwnicach kamienicy przy ul. Jezuickiej 1/3, dosłownie czterdzieści metrów od Rynku Starego Miasta. Sam budynek niesie ciężar historii, którego żadna ekspozycja nie musi tłumaczyć: 12 maja 1983 roku w komisariacie milicji, który kiedyś tu działał, funkcjonariusze śmiertelnie pobili licealistę Grzegorza Przemyka. Sala poświęcona ofiarom komunizmu — gdzie upamiętniono Przemyka i księdza Jerzego Popiełuszkę — znajduje się dokładnie pod miejscem, w którym doszło do zbrodni. To nie jest przypadek aranżacyjny.

Ekspozycja na około 500 metrach kwadratowych prowadzi przez cały okres zimnej wojny, od 1945 roku do upadku ZSRR. Narracja obraca się wokół trzech postaci: Ronalda Reagana, Jana Pawła II i generała Kuklińskiego. Zobaczyjesz oryginalne mapy sztabowe z 1970 roku — tajne plany ataku na Zachód, które Kukliński przekazał CIA. Jest mundur pułkownika, Medal Wybitnej Służby Wywiadowczej CIA (pozyskany w 2021 roku), autograf Reagana, a nawet podpis Buzza Aldrina z misji Apollo 11.

Technologia robi robotę. Muzeum chwali się ponad pięćdziesięcioma instalacjami multimedialnymi: ekrany dotykowe, gogle VR (Oculus i HTC) z trzema grami symulującymi historyczne scenariusze, hologramy, kino na pięćdziesiąt miejsc i autonomiczny robot-przewodnik. Jest peryskop radzieckiego okrętu podwodnego odtwarzający kryzys kubański. Jest quiz wiedzy o zimnej wojnie. Dla dzieci powyżej dziesięciu lat — to faktycznie angażujące. Młodsze mogą się przestraszyć ciemnych piwnic i ciężkich tematów.

Trzeba być uczciwym: muzeum ma agendę polityczną. Powstało w 2006 roku jako Izba Pamięci Pułkownika Kuklińskiego, a jego dyrektor Filip Frąckowiak jest radnym PiS. Rząd kwestionował publiczne dofinansowanie muzeum. Nie zmienia to faktu, że sama ekspozycja jest dobrze zrobiona technicznie i autentyczne artefakty robią wrażenie. Po prostu warto wiedzieć, że oglądasz historię przez konkretny pryzmat.

Wskazówki

• Bilety: 30 PLN normalny, 22 PLN ulgowy (do 18 lat i powyżej 65). Bilet rodzinny (2 dorosłych + 2-6 dzieci) za 90 PLN. Brak dnia bezpłatnego wstępu.
• Godziny różnią się w ciągu tygodnia: wt-pt do 16:00, ale sb-nd do 18:00. W styczniu muzeum czynne tylko w weekendy.
• Oprowadzanie z przewodnikiem trzeba zamawiać osobno — 100-200 PLN (po polsku) lub 200-300 PLN (po angielsku), w zależności od wielkości grupy. Bez przewodnika muzeum daje radę samodzielnie.
• VR: trzy gry na gogle Oculus/HTC. Warto się wczytać w zasady przed założeniem — personel tłumaczy na miejscu.
• Wózek inwalidzki: ograniczona dostępność. Są rampy i dostosowana toaleta, ale winda do głównej klatki schodowej jeszcze nie działa. Dzwoń wcześniej: +48 661 125 196.
• Wózek dziecięcy: wejdzie, ale piwnice mają wąskie korytarze — będzie ciasno.
• Fotografowanie dozwolone. Zwierzęta też wpuszczają.
• Zarezerwuj 60-90 minut na pełne zwiedzanie z VR i kinem.

Jak dojechać

Tramwaje: Przystanek Stare Miasto — linie 13, 20, 23, 26. Stamtąd 2-3 minuty pieszo przez Rynek.

Autobusy: Przystanek pl. Zamkowy — linie 125, 170, 190, 307, 512. Od Zamku Królewskiego wchodzimy w Świętojańską i skręcamy w Jezuicką — 4 minuty.

Metro: Stacja Ratusz Arsenał (linia M1) — około 10 minut spacerem przez Podwale. Metro nie dociąga do Starówki, ale to najszybsza trasa z odleglejszych dzielnic.

Pieszo: Jezuicka odchodzi od zachodniej pierzei Rynku Starego Miasta. Jeśli stoisz na Rynku twarzą do Barbakanu — skręć w lewo.

Muzea w pobliżu

Historia

Historia tego muzeum zaczyna się od jednego człowieka i jednej obsesji. Józef Szaniawski — publicysta, działacz niepodległościowy, kolega generała Kuklińskiego — w 2006 roku otworzył przy ul. Kanonia na Starym Mieście niewielką Izbę Pamięci Pułkownika Kuklińskiego. Cel był prosty: rehabilitacja człowieka, którego jedni uważali za najcenniejszego polskiego szpiega zimnej wojny, a inni za zdrajcę. Kukliński, oficer polskiego Sztabu Generalnego, przez lata przekazywał CIA radzieckie plany nuklearnego ataku na Europę Zachodnią. W 1981 roku uciekł z rodziną do USA. Dwóch jego synów zginęło w niewyjaśnionych okolicznościach.

Szaniawski zmarł w 2012 roku, a muzeum przejął jego syn Filip Frąckowiak. W 2022 roku placówka przeniosła się na ul. Jezuicką 1/3 — do piwnic, które w czasach PRL służyły jako komisariat milicji — i zmieniła nazwę na Muzeum Zimnej Wojny. Ekspozycja rozrosła się z kameralnej izby pamięci do pięciusetmetrowej wystawy z ponad trzystu artefaktami i pięćdziesięcioma instalacjami multimedialnymi. Fragmenty ekspozycji podróżowały po świecie — pokazywano je w Parlamencie Europejskim, w West Point i w Izbie Gmin.

Wybór siedziby przy Jezuickiej nie jest przypadkowy. To miejsce, gdzie milicja zabiła Grzegorza Przemyka — osiemnastoletniego poetę, syna opozycjonistki Barbary Sadowskiej. Śmierć Przemyka w 1983 roku stała się symbolem brutalności reżimu i jedną z najgłośniejszych spraw kryminalnych PRL. Muzeum świadomie wpisuje się w ten kontekst, umieszczając salę ofiar komunizmu dokładnie pod miejscem zbrodni.