Na podbój kosmosu - wystawa plakatów w X Pawilonie Cytadeli

Plakaty, obrazy olejne i medale ze zbiorów Muzeum Niepodległości o wyścigu kosmicznym i o lotach Polaków w kosmos, od plakatu z 1957 roku po plakat polskiej misji Ignis z 2025 roku. Wystawa trwa w terminie 22 maja 2026 - 30 listopada 2026 w Galerii Plakatu Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej.

Muzeum X Pawilonu o wystawie:

Lata 50. i 60. to czas, gdy rywalizacja o przestrzeń kosmiczną wykraczała daleko poza naukę - była wyrazem ambicji, prestiżu i technologicznej przewagi. Wyścig kosmiczny między światowymi mocarstwami rozpalał wyobraźnię, a astronauci stawali się bohaterami swoich epok, symbolizując odwagę i przekraczanie granic tego, co możliwe.

W Galerii Plakatu Muzeum X Pawilonu zaprezentujemy obiekty ukazujące kolejne etapy tej niezwykłej drogi - od pierwszych prób sięgnięcia gwiazd, aż po moment szczególny dla Polski, czyli lot pierwszego Polaka w przestrzeń kosmiczną. To historia opowiedziana poprzez plakat, grafikę i wizualne narracje, które towarzyszyły jednemu z najbardziej dynamicznych okresów ubiegłego stulecia.

Wystawa pozwala spojrzeć na kosmiczne marzenia z innej perspektywy - przez pryzmat sztuki, która reagowała na wielkie wydarzenia i współtworzyła ich obraz w zbiorowej świadomości.

Czego się spodziewać

To wystawa plakatu, a nie techniki: nie ma na niej rakiet, skafandrów ani przyrządów. Spis obiektów w katalogu wymienia 29 pozycji, wszystkie ze zbiorów Muzeum Niepodległości: plakaty, dwa obrazy olejne, plakietę i dwa medale upamiętniające lot pierwszego Polaka w kosmos.

Katalog wystawy pisze, że niemal wszystkie prace o kosmosie w zbiorach muzeum były narzędziem propagandy, w której podbój kosmosu miał dowodzić wyższości systemu socjalistycznego. Patrz więc na plakaty także jak na komunikaty polityczne, nie tylko jak na grafikę.

Obiekty, które warto odszukać (opisy według katalogu muzeum):

• Tadeusz Jodłowski, „40 lat władzy radzieckiej” (1957) - czerwona kula Sputnika obok sierpa i młota; według katalogu plakat podkreśla, że to ZSRR pierwszy otworzył ludzkości drogę w kosmos.
• Wojciech Zamecznik, „Radziecka rakieta księżycowa” (1959) - fotomontaż z fotografią Księżyca na czarnym tle, podkreślający radzieckie osiągnięcie.
• Andrzej Pągowski, „Pierwszy Polak w kosmosie” (1978) - jeden z dwóch plakatów Pągowskiego z 1978 roku na wystawie; drugi to portret dowódcy statku Sojuz-30 Piotra Klimuka. Katalog przytacza wspomnienie autora: przygotował też plakat z Zenonem Jankowskim, który po wylądowaniu Hermaszewskiego poszedł na przemiał.
• Borys Okorokow, „Radziecko-polska załoga” (1980) - obraz olejny z Piotrem Klimukiem i Mirosławem Hermaszewskim w braterskim uścisku. Katalog zwraca uwagę, że zamiast czarnej otchłani znanej z plakatów kosmonautów otacza ich jasne niebo.
• Andrzej Pągowski, „Ignis. Pierwsza polska misja na Międzynarodową Stację Kosmiczną” (2025) - wydruk artystyczny. Fotorelacja muzeum z otwarcia wspomina plakat misji Ignis, który razem ze Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim poleciał na orbitę.

Na wernisażu wystawę przedstawiła jej kuratorka Marta Brodala, a gościem specjalnym był Andrzej Pągowski. 2 lipca kuratorka oprowadzała po wystawie; był też pokaz filmu dokumentalnego „Pierwszy Polak w kosmosie” o Mirosławie Hermaszewskim i spotkanie z jego twórcami. Film wyreżyserowała Małgorzata Karolina Piekarska, kierowniczka Działu Zbiorów Muzeum Niepodległości. Październikowy program oddziału nie zapowiada żadnego wydarzenia przy tej wystawie.

Wystawie towarzyszy katalog „Na podbój kosmosu” Wydawnictwa Muzeum Niepodległości (ISBN 978-83-68378-43-6, nakład 200 egzemplarzy). Teksty napisały Marta Brodala, pełniąca obowiązki dyrektora muzeum Katarzyna Legawiec i Małgorzata Karolina Piekarska; jeden z nich dotyczy kosmosu w kinie i telewizji okresu zimnej wojny. Muzeum udostępnia katalog jako plik PDF; w księgarni internetowej muzeum 7 października 2026 roku go nie było.

Kontekst

Wyścig kosmiczny to współzawodnictwo Stanów Zjednoczonych i ZSRR w eksploracji kosmosu, w przybliżeniu w latach 1957-1975. Mirosław Hermaszewski był pierwszym Polakiem w kosmosie: od 27 czerwca do 5 lipca 1978 roku leciał z Piotrem Klimukiem na statku Sojuz 30. Sławosz Uznański-Wiśniewski, drugi Polak w przestrzeni kosmicznej, poleciał w misji Axiom 4, która wystartowała 25 czerwca 2025 roku; jego udział w niej objął eksperymenty polskiej misji technologiczno-naukowej Ignis.

Galeria Plakatu działa w budynku Muzeum X Pawilonu, oddziału Muzeum Niepodległości. Katalog wymienia jej wcześniejsze wystawy od 2022 roku, między innymi „Wakacje w PRL. Plakaty ze zbiorów Muzeum Niepodległości” i „Zima w plakacie”. Poprzednią wystawą w tej galerii były „Studenckie czasy”.

Bilet i czas

• Gdzie: Galeria Plakatu w budynku Muzeum X Pawilonu przy ulicy Skazańców 25, na terenie Cytadeli Warszawskiej. Dojazd opisuje profil muzeum.
• Do kiedy: wystawa trwa w terminie 22 maja 2026 - 30 listopada 2026.
• Bilet: muzeum nie podaje osobnego biletu na tę wystawę. Jego cennik dotyczy jednorazowego wejścia do muzeum lub oddziału: bilet normalny 20 zł, ulgowy 10 zł. Bilety sprzedaje system biletowy Muzeum Niepodległości.
• Dzień bez opłaty: wstęp wolny w czwartki, na podstawie biletu bezpłatnego. Muzeum podaje tę zasadę dla całego oddziału i nie wymienia wyjątków dla wystaw czasowych.
• Godziny: galeria działa w godzinach oddziału: wt-nd: 10:00-17:00, pn: nieczynne.
• Ile czasu: na samą wystawę zaplanuj około pół godziny. To jedna galeria z 29 obiektami; muzeum nie podaje czasu zwiedzania, więc to szacunek, nie dane muzeum. Ten sam bilet daje wstęp do X Pawilonu, więc wystawę najlepiej połączyć ze zwiedzaniem ekspozycji stałej.
• Przed wizytą: jeśli chcesz wiedzieć więcej o autorach plakatów, przejrzyj wcześniej katalog w PDF: opisuje on prace z wystawy i podaje pełny spis obiektów.
• Dla kogo: dla osób, które interesują się polskim plakatem, propagandą okresu PRL i zimnej wojny oraz historią lotów Polaków w kosmos.
• Kto może odpuścić: ten, kto szuka sprzętu i pamiątek z lotów kosmicznych, bo na wystawie są plakaty, obrazy, plakieta i medale. Także ten, kto przychodzi do X Pawilonu po historię dawnego więzienia śledczego dla więźniów politycznych: ta wystawa opowiada o propagandzie i grafice.

Aktualizacje

• 2026-10-02 - muzeum opublikowało katalog wystawy (źródło: zapowiedź katalogu).

Zobacz też

• Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej - stała ekspozycja w dawnych wnętrzach więziennych, poświęcona głównie więźniom X Pawilonu, oraz galeria malarstwa Aleksandra Sochaczewskiego: 118 obrazów i szkiców o losach skazańców na Syberii.
• Bogusław Lustyk. Pamięć Powstania - wystawa w Galerii Brama Bielańska, w tym samym oddziale, czynna do 25 października 2026 roku.

Profil muzeum: Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej.