Na podbój kosmosu - wystawa plakatów w X Pawilonie Cytadeli

„Na podbój kosmosu” to wystawa plakatów ze zbiorów Muzeum Niepodległości o wyścigu kosmicznym i o lotach Polaków w kosmos, od plakatu z 1957 roku po plakat polskiej misji Ignis z 2025 roku. Trwa w terminie 22 maja 2026 - 29 listopada 2026 w Galerii Plakatu Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej.

Muzeum X Pawilonu o wystawie:

Lata 50. i 60. to czas, gdy rywalizacja o przestrzeń kosmiczną wykraczała daleko poza naukę - była wyrazem ambicji, prestiżu i technologicznej przewagi. 𝐖𝐲𝐬́𝐜𝐢𝐠 𝐤𝐨𝐬𝐦𝐢𝐜𝐳𝐧𝐲 między światowymi mocarstwami rozpalał wyobraźnię, a astronauci stawali się bohaterami swoich epok, symbolizując odwagę i przekraczanie granic tego, co możliwe. W Galerii Plakatu Muzeum X Pawilonu zaprezentujemy obiekty ukazujące kolejne etapy tej niezwykłej drogi - od pierwszych prób sięgnięcia gwiazd, aż po moment szczególny dla Polski, czyli 𝐥𝐨𝐭 𝐩𝐢𝐞𝐫𝐰𝐬𝐳𝐞𝐠𝐨 𝐏𝐨𝐥𝐚𝐤𝐚 w przestrzeń kosmiczną. To historia opowiedziana poprzez plakat, grafikę i wizualne narracje, które towarzyszyły jednemu z najbardziej dynamicznych okresów ubiegłego stulecia. Wystawa pozwala spojrzeć na 𝐤𝐨𝐬𝐦𝐢𝐜𝐳𝐧𝐞 𝐦𝐚𝐫𝐳𝐞𝐧𝐢𝐚 z innej perspektywy - przez pryzmat sztuki, która reagowała na wielkie wydarzenia i współtworzyła ich obraz w zbiorowej świadomości.

Czego się spodziewać

Wystawa opowiada o wyścigu kosmicznym przez plakat, grafikę i sztukę. Zajmuje Galerię Plakatu, galerię wystaw czasowych Muzeum X Pawilonu. Spis obiektów w katalogu wymienia 29 pozycji, wszystkie ze zbiorów Muzeum Niepodległości. Obok plakatów są wśród nich obrazy olejne Feliksa Mostowicza i Borysa Okorokowa oraz plakieta i medal upamiętniające lot pierwszego Polaka w kosmos.

Kuratorką wystawy jest Marta Brodala z Działu Zbiorów Muzeum Niepodległości. Na wystawie są plakaty między innymi Tadeusza Jodłowskiego, Wojciecha Zamecznika i Andrzeja Pągowskiego.

Katalog wystawy podaje, że niemal wszystkie prace o kosmosie w zbiorach muzeum były narzędziem propagandy ideologicznej, w której podbój kosmosu miał dowodzić wyższości systemu socjalistycznego. Plakaty warto więc oglądać także jako komunikaty polityczne, nie tylko jako grafikę.

Obiekty, które warto odszukać (opisy według katalogu muzeum):

• Tadeusz Jodłowski, „40 lat władzy radzieckiej” (1957) - czerwona kula Sputnika obok sierpa i młota; według katalogu plakat podkreśla, że to ZSRR jako pierwszy otworzył ludzkości drogę w kosmos.
• Wojciech Zamecznik, „Radziecka rakieta księżycowa” (1959) - fotomontaż z fotografią Księżyca na czarnym tle kosmosu, podkreślający radzieckie osiągnięcie.
• Andrzej Pągowski, „Pierwszy Polak w kosmosie” (1978) - jeden z dwóch plakatów Pągowskiego z 1978 roku na wystawie; drugi to portret dowódcy statku Sojuz-30 Piotra Klimuka. Katalog przytacza wspomnienie autora: przygotował plakaty z Hermaszewskim i z Jankowskim, a gdy Hermaszewski wylądował, plakat z Jankowskim poszedł na przemiał.
• Borys Okorokow, „Radziecko-polska załoga” (1980) - obraz olejny z kosmonautami Piotrem Klimukiem i Mirosławem Hermaszewskim. Katalog zwraca uwagę, że plakaty przedstawiają kosmos zwykle jako dramatyczną, czarną otchłań, a Okorokow zalewa go jasnym światłem.
• Andrzej Pągowski, „Ignis. Pierwsza polska misja na Międzynarodową Stację Kosmiczną” (2025) - wydruk artystyczny. Fotorelacja muzeum z otwarcia wystawy wspomina plakat misji Ignis, który razem ze Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim poleciał na orbitę.

Wystawie towarzyszy katalog „Na podbój kosmosu” Wydawnictwa Muzeum Niepodległości (ISBN 978-83-68378-43-6, nakład 200 egzemplarzy). Teksty napisały Marta Brodala, dyrektor Katarzyna Legawiec i Małgorzata Karolina Piekarska, kierownik Działu Zbiorów Muzeum Niepodległości: słowo wstępne, tekst o wyścigu kosmicznym oraz teksty o kosmosie w sztuce ze zbiorów muzeum i w kinie i telewizji okresu zimnej wojny. We wstępie szczególne miejsce zajmuje lot pierwszego Polaka w przestrzeń kosmiczną. Muzeum udostępnia katalog jako plik PDF; w księgarni internetowej muzeum 28 października 2026 roku nie było go w sprzedaży.

Kontekst

Wyścig kosmiczny to współzawodnictwo Stanów Zjednoczonych i ZSRR w eksploracji kosmosu, w przybliżeniu w latach 1957-1975. Mirosław Hermaszewski był pierwszym Polakiem w kosmosie: od 27 czerwca do 5 lipca 1978 roku leciał z Piotrem Klimukiem na statku Sojuz 30. Sławosz Uznański-Wiśniewski, drugi Polak w przestrzeni kosmicznej i pierwszy Polak na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, poleciał w misji Axiom 4, która wystartowała 25 czerwca 2025 roku; jego eksperymenty należały do polskiej misji technologiczno-naukowej Ignis. Andrzej Pągowski, grafik i autor plakatów urodzony w 1953 roku w Warszawie, zaprojektował plakat na lot Hermaszewskiego w 1978 roku, a w 2025 roku plakat misji Ignis.

Bilet i czas

• Gdzie: Galeria Plakatu, sala wystaw czasowych Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej. Dojazd opisuje profil muzeum.
• Do kiedy: wystawa trwa w terminie 22 maja 2026 - 29 listopada 2026. Kilka dni przed jej końcem muzeum zapowiada finisaż, opisany w sekcji Wydarzenia towarzyszące.
• Ile czasu: według szacunku redakcji na 29 obiektów w Galerii Plakatu wystarczy około pół godziny.
• Przed wizytą: kto chce wiedzieć więcej o autorach plakatów, może wcześniej przejrzeć katalog w PDF: opisuje on prace z wystawy i podaje pełny spis obiektów.
• W tym samym muzeum: w listopadzie w Galerii Malarstwa Historycznego trwa także wystawa „Henryk Guterman (1913-1938) - zabity talent”, więc obie wystawy można obejrzeć podczas jednej wizyty.
• Dla kogo: dla osób, które interesują się polskim plakatem, propagandą czasów zimnej wojny i historią lotów Polaków w kosmos.
• Kto może odpuścić: ten, kto szuka sprzętu kosmicznego, bo wystawa opowiada o kosmosie przez plakat, grafikę i sztukę.

Wydarzenia towarzyszące

• 26.11.2026, 13:00 - finisaż wystawy.

Aktualizacje

• 2026-10-02 - muzeum opublikowało katalog wystawy (źródło: zapowiedź katalogu).

Zobacz też

• Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej - profil muzeum, w którym jest wystawa: czego się spodziewać, wskazówki i dojazd.
• Henryk Guterman (1913-1938) - zabity talent - wystawa w tym samym muzeum, w Galerii Malarstwa Historycznego, w listopadzie.
• Plakat polski. Kolekcja - odsłona 3

Profil muzeum: Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej.