Warszawa w budowie. Suwerenna i najedzona

Tegoroczna edycja festiwalu Warszawa w Budowie w MSN bierze na warsztat suwerenność żywnościową: skąd miasto bierze jedzenie i co by było, gdyby zaczęło produkować je bliżej domu. To wystawa o rolnictwie w mieście, dawnym pasie wsi i sadów wokół Warszawy i o tym, że pytanie o jedzenie jest pytaniem o całe miasto.

Muzeum Sztuki Nowoczesnej o wystawie:

Motywem przewodnim Warszawy w Budowie w 2026 jest suwerenność żywnościowa, która współcześnie staje się ważnym elementem w strategiach rozwoju miast. W świecie, w którym duże systemy zaopatrzenia i polityki energetyczne tracą stabilność, a globalne łańcuchy dostaw coraz częściej ulegają przerwaniu, to właśnie miasta zdolne do samoregulacji i oparte na lokalnych sieciach produkcji mogą przetrwać i sie rozwijać. Warszawa, ze swoim historycznym zapleczem rolniczym i wciąż istniejącymi terenami uprawnymi, ma realną możliwość, by stać się laboratorium takiego modelu.

Suwerenne i najedzone miasto to takie, w którym rolnictwo stanowi jeden z głównych elementów urbanistyki. Wieś i miasto nie są przeciwieństwami, lecz częściami jednego ekosystemu. Miejskie tereny uprawne - grunty rolne, ogródki działkowe, sady, przydomowe ogrody i uprawy społeczne - tworzą jego strukturę tak samo jak drogi, place i budynki. Rolnictwo wnika do samego centrum miasta, a żywność staje się spoiwem łączącym jego gospodarkę, kulturę i codzienne życie. Urzeczywistnienie tej wizji wymaga rozwijania terenów rolniczych otaczających miasto - tzw. strefy żywicielskiej, z której pochodzą plony na potrzeby mieszkanek i mieszkańców. Rozciąga się ona około 80-100 kilometrów od Warszawy, ale jej elementy są obecne także w obrębie miasta: w postaci tradycyjnych upraw gruntowych, szklarni, systemów hydroponicznych czy hodowli grzybów w piwnicach i garażach. To, co lokalne, tworzy fundament samowystarczalności i odporności miasta.

Warszawa jest zbudowana na żyznej ziemi. Jeszcze w pierwszej połowie XX wieku jej obrzeża stanowił pas wsi i sadów - tereny uprawne, które karmiły centrum. Dziś wiele z tych miejsc zniknęło pod zabudową, lecz ślady dawnej strefy żywicielskiej wciąż są obecne w przestrzeni miasta: w nazwach ulic, w ogrodach działkowych, w przydomowych sadach i w pamięci mieszkańców. Powrót do tych wątków dziś nie oznacza nostalgii, ale uświadomienie sobie, że rozwój miasta zawsze zależał od gleby, wody i ludzi, którzy potrafili z nimi współpracować.

Festiwal nie proponuje też wizji odległej przyszłości, lecz praktyczne odpowiedzi na teraźniejszość - projekt miasta, które karmi się z zasobów regionu i włącza rolnictwo, ogrodnictwo oraz wspólne gotowanie i spożywanie w podstawowy obieg życia miejskiego. Jednocześnie jest zaproszeniem do spojrzenia na Warszawę z perspektywy jej metabolizmu - tego, jak się odżywia, jak oddycha, jak gospodaruje energią i materią. Żywność staje się tu punktem wyjścia do rozmowy o relacjach między ludźmi, przyrodą i infrastrukturą, a pytanie o jedzenie staje się pytaniem o całość - o przestrzeń, ekonomię i odpowiedzialność za miejsce, w którym się żyje.

Bazar Egipska, Aleksandra Bilewicz, Agnieszka Chołuj, Maja Demska, Agata Dudek-Wojewoda, PIOTROWSKA / SZCZĘŚNIAK (Sara Piotrowska, Maciej Szczęśniak), Aneta Englot, Monika Fedorczuk, FLOW (Agnieszka Brzeżańska & Ewa Ciepielewska), Tomasz Fudala, Anna Galas-Kosil, Agnieszka Gąsiorek, Stanisława Golinowska, Ryszard Jaśkowski, Gosia Kępa, Michał Kuź, Grzegorz Lewicki, Maciej Łepkowski, Katarzyna Maciąg, Ludwik Majlert, Sébastien Marot, Łukasz Radziszewski, Ryszard Rawski, Adam Rogala, Jan Sajdak, Sebastian Sarzyński, Ewa Smuk-Stratenwerth, Spółdzielcza Farma MOST, Łukasz Maurycy Stanaszek, Carolyn Steel, Spółdzielcza Farma MOST, Stowarzyszenie Dla Nas, Wiktor Strumiłło, vgtbl.pl, Anka Wandzel, Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy „Bronisze”, Aleksandra Wasilkowska, Małgorzata Zarzycka, Zbiory, Patryk Zduńczyk, Izabela Zygmunt

Czego się spodziewać

Punktem wyjścia jest teza, którą festiwal stawia wprost: miasto suwerenne i najedzone to takie, w którym rolnictwo jest częścią urbanistyki na równi z drogami, placami i budynkami. Grunty rolne, ogródki działkowe, sady, przydomowe ogrody i uprawy społeczne traktowane są tu jako element struktury miasta, a nie jego tło. Dużo miejsca zajmuje pojęcie strefy żywicielskiej - pasa terenów rolniczych, który rozciąga się mniej więcej 80-100 kilometrów od Warszawy i z którego pochodzą plony dla mieszkanek i mieszkańców.

Drugi wątek jest historyczny. Warszawa stoi na żyznej ziemi, a jeszcze w pierwszej połowie XX wieku jej obrzeża tworzył pas wsi i sadów karmiący centrum. Wiele z tych miejsc zniknęło pod zabudową, ale ślady zostały w nazwach ulic, ogrodach działkowych, przydomowych sadach i w pamięci mieszkańców. Znajdziesz też przykłady upraw dzisiejszych: tradycyjne uprawy gruntowe, szklarnie, systemy hydroponiczne, hodowlę grzybów w piwnicach i garażach.

Lista uczestników jest długa i mieszana - obok artystek i artystów oraz badaczek i badaczy (m.in. FLOW, PIOTROWSKA / SZCZĘŚNIAK, Aleksandra Wasilkowska, Sébastien Marot, Carolyn Steel) pojawiają się instytucje i podmioty spoza świata sztuki: Bazar Egipska, Spółdzielcza Farma MOST czy rynek hurtowy Bronisze. Festiwal deklaruje, że nie proponuje wizji odległej przyszłości, lecz praktyczne odpowiedzi na teraźniejszość, w tym wspólne gotowanie i jedzenie jako część życia miasta.

Bilety, godziny otwarcia i aktualne informacje znajdziesz na stronie MSN.

Profil muzeum: Muzeum Sztuki Nowoczesnej.