Warszawa w budowie 18. Suwerenna i najedzona

Osiemnasta edycja festiwalu Warszawa w Budowie w Muzeum Sztuki Nowoczesnej bierze na warsztat suwerenność żywnościową: pytanie, skąd Warszawa bierze jedzenie i czy mogłaby wyżywić się z własnego regionu. Zamiast wizji dalekiej przyszłości festiwal pokazuje praktyczne odpowiedzi na dziś - rolnictwo jako część planowania miasta.

Muzeum Sztuki Nowoczesnej o wystawie:

Motywem przewodnim WARSZAWY W BUDOWIE 18 w 2026 jest suwerenność żywnościowa, która współcześnie staje się ważnym elementem w strategiach rozwoju miast. W świecie, w którym duże systemy zaopatrzenia i polityki energetyczne tracą stabilność, a globalne łańcuchy dostaw coraz częściej ulegają przerwaniu, to właśnie miasta zdolne do samoregulacji i oparte na lokalnych sieciach produkcji mogą przetrwać i się rozwijać. Warszawa, ze swoim historycznym zapleczem rolniczym i wciąż istniejącymi terenami uprawnymi, ma realną możliwość, by stać się laboratorium takiego modelu.

Suwerenne i najedzone miasto to takie, w którym rolnictwo stanowi jeden z głównych elementów urbanistyki. Wieś i miasto nie są przeciwieństwami, lecz częściami jednego ekosystemu. Miejskie tereny uprawne - grunty rolne, ogródki działkowe, sady, przydomowe ogrody i uprawy społeczne - tworzą jego strukturę tak samo jak drogi, place i budynki. Rolnictwo wnika do samego centrum miasta, a żywność staje się spoiwem łączącym jego gospodarkę, kulturę i codzienne życie. Urzeczywistnienie tej wizji wymaga rozwijania terenów rolniczych otaczających miasto - tak zwanej strefy żywicielskiej, z której pochodzą plony na potrzeby mieszkanek i mieszkańców. Rozciąga się ona około 80-100 kilometrów od Warszawy, ale jej elementy są obecne także w obrębie miasta: w postaci tradycyjnych upraw gruntowych, szklarni, systemów hydroponicznych czy hodowli grzybów w piwnicach i garażach. To, co lokalne, tworzy fundament samowystarczalności i odporności miasta.

Warszawa jest zbudowana na żyznej ziemi. Jeszcze w pierwszej połowie XX wieku jej obrzeża stanowił pas wsi i sadów - tereny uprawne, które karmiły centrum. Dziś wiele z tych miejsc zniknęło pod zabudową, lecz ślady dawnej strefy żywicielskiej wciąż są obecne w przestrzeni miasta: w nazwach ulic, w ogrodach działkowych, w przydomowych sadach i w pamięci mieszkańców. Powrót do tych wątków dziś nie oznacza nostalgii, ale uświadomienie sobie, że rozwój miasta zawsze zależał od gleby, wody i ludzi, którzy potrafili z nimi współpracować.

Festiwal nie proponuje też wizji odległej przyszłości, lecz praktyczne odpowiedzi na teraźniejszość - projekt miasta, które karmi się z zasobów regionu i włącza rolnictwo, ogrodnictwo oraz wspólne gotowanie i spożywanie w podstawowy obieg życia miejskiego. Jednocześnie jest zaproszeniem do spojrzenia na Warszawę z perspektywy jej metabolizmu - tego, jak się odżywia, jak oddycha, jak gospodaruje energią i materią. Żywność staje się tu punktem wyjścia do rozmowy o relacjach między ludźmi, przyrodą i infrastrukturą, a pytanie o jedzenie staje się pytaniem o całość - o przestrzeń, ekonomię i odpowiedzialność za miejsce, w którym się żyje.

Bazar Egipska, Aleksandra Bilewicz, Agnieszka Chołuj, Maja Demska, Agata Dudek-Wojewoda, Aneta Englot, Monika Fedorczuk, FLOW (Agnieszka Brzeżańska & Ewa Ciepielewska), Tomasz Fudala, Anna Galas-Kosil, Agnieszka Gąsiorek, Stanisława Golinowska, Ryszard Jaśkowski, Gosia Kępa, Michał Kuź, Grzegorz Lewicki, Maciej Łepkowski, Katarzyna Maciąg, Ludwik Majlert, Sébastien Marot, PIOTROWSKA / SZCZĘŚNIAK (Sara Piotrowska, Maciej Szczęśniak), Łukasz Radziszewski, Ryszard Rawski, Adam Rogala, Jan Sajdak, Sebastian Sarzyński, Ewa Smuk-Stratenwerth, Spółdzielcza Farma MOST, Łukasz Maurycy Stanaszek, Carolyn Steel, Spółdzielcza Farma MOST, Stowarzyszenie Dla Nas, Wiktor Strumiłło, vgtbl.pl, Anka Wandzel, Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy „Bronisze”, Aleksandra Wasilkowska, Małgorzata Zarzycka, Zbiory, Patryk Zduńczyk, Izabela Zygmunt

Czego się spodziewać

Punktem wyjścia jest pojęcie strefy żywicielskiej - pasa terenów rolnych rozciągającego się mniej więcej 80-100 kilometrów wokół Warszawy, z którego pochodzą plony trafiające do mieszkanek i mieszkańców. Festiwal pokazuje, że jej elementy działają też wewnątrz miasta: tradycyjne uprawy gruntowe, szklarnie, systemy hydroponiczne, hodowle grzybów w piwnicach i garażach, ogródki działkowe, sady i przydomowe ogrody. Wątek historyczny prowadzi do pierwszej połowy XX wieku, kiedy obrzeża Warszawy tworzył pas wsi i sadów karmiący centrum - dziś w dużej części zabudowany, ale wciąż czytelny w nazwach ulic, ogrodach działkowych i pamięci mieszkańców. Sami twórcy zaznaczają, że nie chodzi o nostalgię, lecz o świadomość, że rozwój miasta zawsze zależał od gleby, wody i ludzi, którzy potrafili z nimi współpracować.

Lista uczestników jest szeroka i mieszana: artystki i artyści, badaczki i badacze, architektki i architekci, praktycy rolnictwa i instytucje. Są wśród nich FLOW (Agnieszka Brzeżańska i Ewa Ciepielewska), duet PIOTROWSKA / SZCZĘŚNIAK, Aleksandra Wasilkowska, Wiktor Strumiłło, Sébastien Marot i Carolyn Steel, a także Bazar Egipska, Spółdzielcza Farma MOST i Warszawski Rolno-Spożywczy Rynek Hurtowy „Bronisze”. Program obejmuje też wspólne gotowanie i jedzenie jako część miejskiego obiegu życia. Warto spojrzeć na Warszawę tak, jak proponują autorzy - od strony jej metabolizmu: jak się odżywia, jak oddycha, jak gospodaruje energią i materią. Festiwal trwa od 30 sierpnia do 27 września 2026.

Bilety, godziny otwarcia i aktualne informacje znajdziesz na stronie MSN.

Profil muzeum: Muzeum Sztuki Nowoczesnej.