Historia figurami pisana. Stulecie Polskiego Związku Szachowego

Od 24 kwietnia do września 2026 roku Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie pokazywało w pięciu częściach dzieje szachów w Polsce, przygotowane na stulecie Polskiego Związku Szachowego, powołanego 11 kwietnia 1926 roku.

Czego się spodziewać

Ekspozycja była podzielona na pięć części. Opowieść zaczynała się od XIII-wiecznych szachów sandomierskich, a więc od początków królewskiej gry na ziemiach polskich. Następnie zwiedzający poznawali sylwetki wybitnych graczy z przełomu XIX i XX wieku, takich jak Szymon Winawer, Jan Herman Zukertort, Dawid Janowski czy Akiba Rubinstein. Tej części towarzyszyły zabytkowe książki, porcelanowe figurki o motywach szachowych oraz szachownica z końca XIX wieku, przy której spędzał czas Józef Piłsudski.

Kolejna część była poświęcona powstaniu Polskiego Związku Szachowego i rozwojowi szachów w dwudziestoleciu międzywojennym, z sylwetkami Dawida Przepiórki, Ksawerego Tartakowera, Kazimierza Makarczyka i Mieczysława Najdorfa. Wśród eksponatów znalazły się między innymi odznaka z VI Olimpiady Szachowej w Warszawie z 1935 roku, plakaty oraz szachy Mieczysława Najdorfa wykonane ze skóry krokodyla.

Okres II wojny światowej ukazywało kilka wyjątkowych obiektów: list z łódzkiego getta zawierający zapis partii szachowej oraz szachownica należąca do jednego z zamordowanych w Starobielsku polskich jeńców, odnaleziona podczas prac ekshumacyjnych. Część poświęcona Polsce Ludowej prezentowała pamiątki związane z Włodzimierzem Schmidtem, Hanną Ereńską-Radzewską, Aleksandrem Sznapikiem i Agnieszką Brustman, w tym medale z olimpiad szachowych i trofea z mistrzostw Polski. Ostatnia część opowiadała o szachach w III Rzeczypospolitej: Bartoszu i Monice Soćko, Mateuszu Bartlu, Jolancie Zawadzkiej, Kacprze Piorunie i Oliwii Kiołbasie, a także o trofeach Jana-Krzysztofa Dudy, wśród nich Pucharze Świata.

Wernisaż odbył się 24 kwietnia 2026 roku w Muzeum Sportu i Turystyki w Centrum Olimpijskim. Na wystawie pokazywano także fotografie, dyplomy, afisze i plakaty oraz zegary szachowe z różnych epok. Eksponaty pochodziły ze zbiorów Muzeum Sportu i Turystyki oraz innych instytucji muzealnych, a także ze zbiorów kolekcjonerów i samych zawodników. Muzeum zapowiadało przy wystawie pokazy szachów błyskawicznych, symultany i Szachową Noc Muzeów 16 maja 2026 roku.

Aktualizacje

• 2026-10-01 - wystawa zakończona; muzeum zapowiadało ją do września 2026 roku („Ekspozycja będzie czynna do września 2026 r.”) i nie opublikowało dnia zamknięcia, dlatego jako datę końca przyjmujemy 30 września 2026 (źródło: strona wystawy).

Po wystawie

Wystawie towarzyszyła publikacja albumowa „Historia figurami pisana. Stulecie Polskiego Związku Szachowego” autorstwa kuratorów, Tomasza Lissowskiego i Piotra Banasiaka, wydana przez Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie (95 stron, oprawa miękka, ISBN 978-83-974086-3-0). W sklepie internetowym muzeum kosztuje 45 PLN (karta publikacji). Według muzeum zawiera między innymi wybór najsławniejszych partii rozegranych w ostatnim stuleciu przez reprezentantów Polski, więc kto nie zdążył na wystawę, może te partie odtworzyć na własnej szachownicy.

Polska Agencja Prasowa opisała otwarcie w materiale bez nazwiska autora „Wystawa w 100-lecie Polskiego Związku Szachowego w stołecznym Muzeum Sportu i Turystyki” (24.04.2026) - dzieje.pl. Wymieniła eksponaty spoza opisu muzeum: szachy wykonane na przełomie 1939 i 1940 roku przez polskiego oficera internowanego w sowieckim obozie w Starobielsku oraz komplet szachów polskich jeńców z niemieckiego obozu w Prenzlau. Agencja odnotowała też szachownicę ze skóry krokodylej z dedykacją Mieczysława Najdorfa dla Jerzego Giżyckiego i pamiątki z olimpiady szachowej w Tel Awiwie w 1964 roku i z olimpiady szachowej kobiet w Lublinie w 1968 roku.

Aktualna wystawa Muzeum Sportu i Turystyki:

• Rowerem po drogach i bezdrożach Królestwa Polskiego - w tym samym gmachu w Centrum Olimpijskim; na 140-lecie Warszawskiego Towarzystwa Cyklistów muzeum pokazuje XIX-wieczne siodełka, lampki, tablicę z budynku na Dynasach i wyposażenie kuriera z 1920 roku.

Inne aktualne wystawy w Warszawie o pokrewnym temacie:

• Parnas Warszawy. 100-lecie ustanowienia Nagrody Literackiej m.st. Warszawy - w Muzeum Literatury do 18 października 2026; inny jubileusz stulecia: nagrodę ustanowiono w 1926 roku; z rękopisami i przedwojennymi wydaniami z tego samego dwudziestolecia, w którym rodził się związek szachowy.
• Bez trzymanki. Jak rower zmienia Warszawę - w Muzeum Woli do 2 lipca 2027; półtora wieku roweru w Warszawie, pokazane nie tylko jako sport i środek transportu, lecz także jako zjawisko społeczne.