Muzeum Warszawskiej Pragi -- oddział Muzeum Warszawy

Czego się spodziewać

Praga przetrwała wojnę. Gdy lewobrzeżna Warszawa została zrównana z ziemią w 1944 roku, praski brzeg ocalał — i to jest klucz do zrozumienia tego muzeum. Nie chodzi o kopie i rekonstrukcje. Chodzi o autentyczną tkankę miasta, która ma dwieście lat i nadal stoi.

Muzeum zajmuje trzy połączone kamienice przy Targowej 50/52, tuż obok Bazaru Różyckiego. Najstarsza z nich — Kamienica Rothblitha — to najstarszy murowany budynek mieszkalny na Pradze, datowany na drugą połowę XVIII wieku. Podczas remontu w 1996 roku odkryto coś niezwykłego: w oficynie, która służyła jako żydowski dom modlitwy, zachowały się malowidła ścienne przedstawiające znaki zodiaku, Żydów modlących się pod Ścianą Płaczu i grób Racheli w Betlejem. To jedyne takie malowidła na Mazowszu i prawdopodobnie jedyny zachowany tego typu zabytek w całej Warszawie.

Wystawa stała prowadzi chronologicznie przez historię Pragi — od grodu w Brodnie, przez rzeź prażan przez Suworowa w 1794, industrializację, wieloetniczny świat przedwojennej dzielnicy, po powojenny upadek i dzisiejsze odrodzenie. Na pierwszym piętrze Sala Targowa przywołuje klimat Bazaru Różyckiego — z zabawkami, pamiątkami i przedmiotami z epoki. W piwnicy jest Archiwum Historii Mówionej — nagrane relacje starych prażaków o codziennym życiu, gwarze i zwyczajach. To najczęściej chwalony element muzeum w recenzjach i trudno się dziwić — te głosy są autentyczne i poruszające.

Osobny budynek (B) to zrekonstruowana bóżnica z tymi malowidłami ściennymi. Warto wiedzieć, że budynek B ma schody i progi — na wózku się tam nie dostaniesz.

Na dachu jest taras widokowy z panoramą Pragi za symboliczną złotówkę.

Wskazówki

• Czwartki za darmo. Wystawa stała bezpłatnie, wystawy czasowe za 1 PLN. Najlepszy dzień na wizytę, zwłaszcza że muzeum jest otwarte do 20:00.
• Taras widokowy za 1 PLN — łatwo go przeoczyć, a warto. Widok na praskie podwórka i dachy daje perspektywę, którą tracisz na poziomie ulicy.
• Bilet łączony 20 PLN (stała + czasowe) — jeśli planujesz zobaczyć wszystko, to lepszy deal niż kupowanie osobno (15 + 10).
• Bilet rodzinny 40 PLN (2 dorosłe + do 6 dzieci, łączony) — bardzo dobra cena dla rodzin. Samo muzeum najlepiej sprawdzi się dla dzieci 8+.
• Język: głównie po polsku. Opisy eksponatów są przede wszystkim po polsku. Jeśli nie znasz języka, zamów oprowadzanie po angielsku (300 PLN za grupę, rezerwacja telefoniczna: +48 511 731 198). Publiczne oprowadzania w angielskim — sprawdź daty na stronie.
• Piwnica z historiami mówionymi — nie pomiń. To autentyczne nagrania mieszkańców Pragi, nie aktorzy. Potrzebujesz polskiego, żeby w pełni docenić, ale sam klimat jest uniwersalny.
• Budynek B (bóżnica) — ograniczony dostęp. Schody i progi wynikają z wymagań konserwatorskich. Osoby na wózkach nie wejdą.
• Połącz ze spacerem po dzielnicy. Muzeum idealnie działa jako punkt wyjścia: po wizycie przejdź się ulicą Ząbkowską (kawiarnie, street art, knajpy), zajrzyj na Bazar Różyckiego i do Centrum Koneser (Muzeum Polskiej Wódki, restauracje).
• Ostatnie wejście 30 minut przed zamknięciem.

Jak dojechać

Metro: Linia M2 — stacja Dworzec Wileński, około 600 metrów na południe ulicą Targową, 8 minut spaceru.

Tramwajem: Przystanek Ząbkowska — wiele linii. Bezpośrednio przy muzeum.

Autobusem: Przystanek Ząbkowska — wiele linii.

Rowerem: Stacje Veturilo przy Targowa/Ząbkowska i Targowa/Kijowska.

Samochodem: Parking uliczny na Targowej. Miejsca dla osób z niepełnosprawnościami w pobliżu.

Ze Starego Miasta: Tramwaj przez Most Śląsko-Dąbrowski lub Metro M2 z Nowy Świat-Uniwersytet do Dworca Wileńskiego.

Muzea w pobliżu

Historia

Kamienice przy Targowej 50/52 stoją w sercu historycznej Pragi — dzielnicy, która przez stulecia była osobnym miastem na prawym brzegu Wisły, włączonym do Warszawy dopiero w XIX wieku.

Najstarszy budynek w kompleksie — Kamienica Rothblitha (zwana też Kamienicą Krzyżanowskiego) — pochodzi z drugiej połowy XVIII wieku i jest najstarszym zachowanym murowanym budynkiem mieszkalnym na Pradze. W XIX wieku przy kamienicy powstała oficyna pełniąca funkcję domu modlitwy (bejt ha-midrasz) — żydowskiego minjan. Przedwojenna Praga była dzielnicą trzech kultur: polskiej, żydowskiej i rosyjskiej, a budynki przy Targowej 50/52 są materialnym dowodem tej koegzystencji.

W 1996 roku, podczas prac remontowych, odkryto w oficynie malowidła ścienne o tematyce religijnej — znaki zodiaku (z symbolicznymi zamiennikami postaci ludzkich zgodnie z tradycją żydowską), scenę modlitwy pod Ścianą Płaczu, grób Racheli w Betlejem i sceny biblijne. Malowidła uznano za unikatowe na Mazowszu.

Muzeum formalnie powołano w latach 2006-2007 jako oddział Muzeum Warszawy. Początkowo działało w tymczasowych lokalizacjach — najpierw przy Targowej 45, potem przy Ząbkowskiej 23/25. Remont docelowej siedziby przy Targowej 50/52 ciągnął się latami — pierwotnie planowany na 2010, wielokrotnie opóźniany z powodu stanu technicznego budynków (gorszego niż zakładano) i odkrycia XVIII-wiecznych piwnic. Inwestycja, współfinansowana z funduszy unijnych, kosztowała 12-15% więcej niż planowano.

Muzeum otwarto dla publiczności 19 września 2015 roku. Nie bez kontrowersji — w maju 2016 Rada Dzielnicy Praga-Północ wydała krytyczne stanowisko, zarzucając wystawie stałej pomijanie wielu faktów z historii dzielnicy. To napięcie między muzeum a lokalną społecznością jest zresztą częścią szerszej opowieści o Pradze — dzielnicy, która przez dekady po wojnie była marginalizowana, a teraz przechodzi intensywną gentryfikację. Kto opowiada historię i czyja to historia — to pytanie, które w przypadku Pragi jest szczególnie żywe.