Aleja Szucha po godzinie „W” - wystawa planszowa na ogrodzeniu Pawiaka

Wystawa planszowa „Aleja Szucha po godzinie »W«” opowiada o Powstaniu Warszawskim w rejonie Alei Szucha, w samym środku okupacyjnej niemieckiej dzielnicy policyjnej. Przygotowali ją pracownicy Mauzoleum Walki i Męczeństwa, a muzeum pokazuje ją na zewnątrz, na ogrodzeniu Muzeum Więzienia Pawiak od strony al. Jana Pawła II, nie w budynku, w którym trwa remont.

Muzeum Więzienia Pawiak o wystawie:

Szanowni Państwo,

z wielką przyjemnością prezentujemy Państwu najnowszą wystawę planszową pt. Aleja Szucha po godzinie „W” przygotowaną przez pracowników Mauzoleum Walki i Męczeństwa, które jest filią Muzeum Więzienia Pawiak. Jej autorami są wieloletni pracownik Muzeum Niepodległości kustosz Robert Hasselbusch oraz starszy specjalista Piotr Piegat, którzy na co dzień zajmują się historią jednego z najlepiej zachowanych miejsc kaźni Polaków w czasie okupacji niemieckiej - aresztu śledczego Gestapo.

Prezentowana wystawa powstała z okazji Nocy Muzeów 2026, jednak z uwagi na podjętą tematykę doskonale wpisuje się w nadchodzącą 82. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego. Autorzy poruszają wątek powstańcy związany z najpilniej strzeżoną w czasie okupacji niemieckiej tzw. Strasse der Polizei , w skład której wchodziła Aleja Szucha.

Serdecznie zachęcamy do zwiedzania wystawy, która jest wzbogacona ilustracjami, unikatowymi fotografiami i dokumentami.

Ekspozycja prezentowana jest na ogrodzeniu Muzeum Więzienia Pawiak od Alei Jana Pawła II w Warszawie.

Czego się spodziewać

To wystawa planszowa, którą ogląda się z chodnika. Muzeum pisze, że jest wzbogacona ilustracjami, unikatowymi fotografiami i dokumentami, ale nie podaje, ile ma plansz. Autorami są kustosz Robert Hasselbusch i Piotr Piegat z Mauzoleum Walki i Męczeństwa, którzy na co dzień zajmują się historią dawnego aresztu śledczego Gestapo w Alei Szucha 25.

Treść jednej planszy muzeum zacytowało w zaproszeniu na sierpniowe zwiedzanie Mauzoleum. Plansza opisuje atak żołnierzy VII Zgrupowania Armii Krajowej „Ruczaj” na Aleję Szucha i kwaterę Gestapo w czasie Powstania. Oddziały miały nacierać z kilku kierunków, między innymi od ogrodu botanicznego i Alej Ujazdowskich, od placu Zbawiciela i od ulicy Bagatela, mając niewiele uzbrojenia. Przed natarciem żołnierze zakładali biało-czerwone opaski.

Wystawa powstała na Noc Muzeów 2026. Premierę miała 16 maja 2026 roku na dziedzińcu gmachu Ministerstwa Edukacji Narodowej w Alei Szucha 25, w którym mieści się Mauzoleum; muzeum przygotowało ją specjalnie na tę noc. Teraz pokazuje ją przy Pawiaku.

We wrześniu, w ramach 30. Festiwalu Nauki, Robert Hasselbusch wygłosił w Mauzoleum prelekcję „Sierpień i wrzesień 1944 w niemieckiej dzielnicy policyjnej”, którą muzeum opisuje jako przygotowaną na podstawie tej wystawy. Słuchacze usłyszeli o ataku zgrupowania „Ruczaj” na dzielnicę policyjną w pierwszym dniu Powstania i o cywilach, których Niemcy po godzinie „W” spędzali do kwatery Gestapo; bardzo wielu z nich rozstrzelano. Atak zgrupowania „Ruczaj” opisuje plansza, którą muzeum zacytowało; muzeum nie pisze, czy plansze opowiadają także o cywilach.

Kontekst

Dzielnicą policyjną nazywano w czasie okupacji część Śródmieścia Południowego wokół Alei Szucha, gdzie mieściły się najważniejsze placówki niemieckiej policji i służb bezpieczeństwa w Warszawie. Jesienią 1939 roku gmachy przy alei, w tym gmach Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego pod numerem 25, przejęły Gestapo, SD i Ordnungspolizei, a 1 grudnia 1941 roku Niemcy przemianowali ulicę na Strasse der Polizei. W piwnicy tego gmachu urządzili areszt; dziś budynek zajmuje Ministerstwo Edukacji Narodowej, a dawny areszt jest Mauzoleum Walki i Męczeństwa, filią Muzeum Więzienia Pawiak.

Godzina „W” z tytułu wystawy to wybuch Powstania Warszawskiego 1 sierpnia 1944 roku. Tego dnia oddziały Armii Krajowej uderzyły na dzielnicę policyjną z kilku stron, ale słabo uzbrojeni powstańcy nie zdobyli siedziby niemieckiej policji bezpieczeństwa w Alei Szucha. Po odparciu ataku Niemcy przystąpili do eksterminacji mieszkańców okolicznych kwartałów.

Autorzy wracają do tematu, którym zajmują się od lat. Pod hasłem „Aleja Szucha po godzinie W” Mauzoleum prowadziło już w sierpniu 2024 roku weekendowe zwiedzanie z przewodnikiem, poświęcone próbie zdobycia kwatery Gestapo 1 sierpnia 1944 roku i masowym egzekucjom w czasie Powstania. W maju 2025 roku na dziedzińcu Pawiaka stanęła ich wcześniejsza wystawa planszowa „Więźniowie Gestapo w alei Szucha”, o więźniach Pawiaka przesłuchiwanych w siedzibie Gestapo.

Bilet i czas

• Gdzie: na zewnątrz, na ogrodzeniu Muzeum Więzienia Pawiak od strony al. Jana Pawła II. Budynek muzeum stoi przy ulicy Dzielnej 24/26, a dojazd opisuje profil muzeum.
• Muzeum Więzienia Pawiak: nieczynne od 27.02.2026 (remont i modernizacja). Muzeum nie podaje daty ponownego otwarcia; przewidywany termin końca prac podaje profil muzeum. Wystawa wisi poza budynkiem, a w czasie remontu muzeum samo zachęca do oglądania swoich wystaw plenerowych.
• Bilet: muzeum nie podaje informacji o bilecie na tę wystawę. Cennik na stronie „Dla zwiedzających” dotyczy wejścia do muzeum lub oddziału i nie wspomina o wystawach plenerowych.
• Godziny: muzeum nie podaje, w jakich godzinach można oglądać wystawę na ogrodzeniu.
• Do kiedy: muzeum nie podaje daty zakończenia wystawy. Program na wrzesień wymieniał ją przez cały wrzesień, a program na październik wymienia ją przez cały październik.
• W tym samym miejscu: na dziedzińcu muzeum wisi druga wystawa plenerowa, „Historia i Pamięć: 60 lat Muzeum Więzienia Pawiak”; program na październik wymienia obie.
• Ile czasu: krótki przystanek, a nie osobna wycieczka. To wystawa planszowa oglądana z zewnątrz, a druga wystawa plenerowa Pawiaka, „Historia i Pamięć”, wisi na dziedzińcu przed muzeum, więc obie obejrzysz przy jednej wizycie, bez wchodzenia do zamkniętego budynku. Muzeum nie podaje liczby plansz ani czasu zwiedzania.
• Dla kogo: dla osób, które interesują się okupacyjną Warszawą i walkami w pierwszym dniu Powstania w Śródmieściu Południowym, oraz dla tych, którzy przychodzą pod Pawiak w czasie remontu.
• Kto może odpuścić: ten, kto chce zobaczyć wnętrza dawnego więzienia lub aresztu. Budynek Pawiaka jest w remoncie, a wnętrza dawnego aresztu Gestapo pokazuje Mauzoleum Walki i Męczeństwa w Alei Szucha 25.

Zobacz też

• Mauzoleum Walki i Męczeństwa - wnętrza dawnego aresztu Gestapo w Alei Szucha 25, czyli miejsce, o którym opowiada wystawa, i filia Pawiaka, w której pracują jej autorzy. W październiku Piotr Piegat oprowadza po ekspozycji Mauzoleum 17 i 31 października, zapisy pod adresem szucha@muzn.pl.
• Bogusław Lustyk. Pamięć Powstania - dzieła artysty, który od lat zajmuje się Powstaniem Warszawskim, w Galerii Brama Bielańska na Cytadeli; program wymienia tę wystawę do 25 października 2026 roku.
• Muzeum Więzienia Pawiak - profil muzeum, na którego ogrodzeniu wisi wystawa: historia więzienia, dojazd i informacje o remoncie.

Profil muzeum: Muzeum Więzienia Pawiak.