Muzeum Fabryki Norblina

Czego się spodziewać

Muzeum Fabryki Norblina to jedno z niewielu muzeów przemysłowych w Warszawie, które można zwiedzać na wolnym powietrzu — i to za darmo. Stała wystawa plenerowa jest dostępna dla każdego, kto wejdzie na teren kompleksu Fabryki Norblina przy Żelaznej 51/53. Żadnych biletów, żadnych kolejek. Eksponaty nie są odgrodzone sznurkami — chodzisz między oryginalnymi maszynami, wchodzisz do historycznych pieców, mijasz zachowane szyny fabryczne wbudowane w chodniki.

Teren obejmuje 10 zabytkowych budynków przemysłowych rozłożonych na 2 hektarach — od XVIII-wiecznego budynku szambelana Franciszka Ryxa (sługi ostatniego króla Polski) po hale z lat 30. XX wieku. Około 50 oryginalnych maszyn i urządzeń z końca XIX i pierwszej połowy XX wieku stoi na swoich miejscach. Główna atrakcja to hydrauliczny akumulator kompensacyjny — jeden z zaledwie czterech zachowanych w Europie. Jego bliźniak napędza mechanizm podnoszący Tower Bridge w Londynie.

Cztery tematyczne szlaki prowadzą przez wystawę. “Budynki i architektura” — 200 lat transformacji terenu. “Maszyny i urządzenia” — prasa o sile 1000 ton z animowaną demonstracją działania, akumulator hydrauliczny, oryginalne piece. “Wyroby” — około 600 sztuk platerowanych wyrobów ze srebra z prywatnej kolekcji Walentego Królikowskiego, od rokoka po art deco. “Ludzie” — rodziny Norblinów i Wernerów, projektantka Julia Keil (pionierka art deco w Polsce), robotnicy i dyrektorzy.

Jeśli chcesz więcej niż spacer: aplikacja mobilna (15 PLN, 20 stacji audio, 4 godziny ważności) daje kontekst w trzech językach. Oprowadzanie z aktorem w kostiumie z epoki (40 PLN, 50-70 minut) — “Fabryka Norblina w pigułce” — zamienia zwiedzanie w spektakl. W soboty o 12:30 wersja rodzinna z zagadkami i łamigłówkami.

Osobna sprawa: to muzeum prywatne (ArtN, grupa Capital Park), nie państwowe. Mieści się w kompleksie z 23 restauracjami, kinem butikowym, targiem ekologicznym i biurami. Wielu odwiedzających trafia na wystawę przypadkiem — przychodzą do Food Town na lunch i odkrywają fabrykę. To nie wada — to cecha. Muzeum, którego nie trzeba planować, po prostu się na nie natyka.

Wskazówki

• Wystawa plenerowa jest bezpłatna. Wchodzisz na teren kompleksu i zwiedzasz. Budynki, maszyny, szyny — wszystko dostępne bez biletu.
• Pobierz aplikację przed wizytą. “Fabryka Norblina” na AppStore/Google Play — audioprzewodnik po polsku, angielsku i ukraińsku. 15 PLN, 20 stacji, 4 godziny ważności.
• Załóż wygodne buty. Muzeum jest na wolnym powietrzu, na terenie przemysłowym. Sam muzeum o to prosi.
• Sobotnie oprowadzanie rodzinne o 12:30. Aktor w kostiumie z epoki prowadzi wycieczkę z interaktywnymi zagadkami — idealne dla dzieci 5-10 lat.
• Nie przegap akumulatora hydraulicznego. Gwiazdor muzeum, bliźniak mechanizmu Tower Bridge. Łatwo go minąć, jeśli nie wiesz, czego szukać.
• Połącz z obiadem. Food Town (23 restauracje), BioBazar (targ eko) i kawiarnie są w tym samym kompleksie. Naturalny plan: muzeum + posiłek.
• Dla grup angielsko- i niemieckojęzycznych — oprowadzanie po wcześniejszym uzgodnieniu (muzeum@fabrykanorblina.pl).
• Smart Kids Planet jest w tym samym kompleksie. Interaktywne centrum zabaw dla dzieci 0-10 lat — osobna atrakcja z własnymi biletami, idealna na przedłużenie wizyty.
• Poniedziałki zamknięte. Weekendowe godziny krótsze (10:00-16:00).
• Parking podziemny: ~500 miejsc. Wjazd od ul. Prostej. Aplikacja Fabryki Norblina daje zniżki na pierwsze 2 godziny.

Jak dojechać

Metro: Rondo Daszyńskiego (M2) — 5 minut pieszo. Rondo ONZ (M2) — 8 minut.

Tramwajem: Przystanek Rondo Daszyńskiego — linie 1, 9, 11, 14, 22, 24, 25.

Autobusem: Przystanek Norblin 05 — linie 109, 178, N45, N95 (bezpośrednio przy kompleksie). Norblin 06 (ul. Żelazna) — linia 157.

Rowerem: Ponad 40 stojaków rowerowych przy wejściach, bezpłatny automatyczny parking rowerowy podziemny, dwie stacje samoobsługowej naprawy. Stacje Veturilo w pobliżu.

Samochodem: Parking podziemny ~500 miejsc (poziomy -2, -3), wjazd od ul. Prostej.

Muzea w pobliżu

Historia

Dzieje Fabryki Norblina to ponad 200 lat splecione z historią warszawskiego przemysłu — od królewskiego dworu po art deco, od wojny po rewitalizację.

W 1819 roku właścicielem terenu przy dzisiejszej Żelaznej 51/53 jest Franciszek Ryx, szambelan (osobisty kamerdyner) ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego. Rok później Aleksander Norblin — syn słynnego malarza Jana Piotra Norblina de la Gourdaine — zakłada warsztat brązowniczy na Długiej. Producent świeczników, wazonów i zastawy stołowej.

Przez kolejne dekady firma rośnie. W 1853 roku ma już maszynę parową o mocy 10 KM i 60 pracowników. W 1865 roku Ludwik Norblin przejmuje fabrykę ojca za 100 000 rubli. W 1882 kupuje fabrykę platerów Bracia Buch na Żelaznej — i przenosi tu całą produkcję. W 1893 powstaje spółka akcyjna: “Towarzystwo Akcyjne Fabryk Metalowych Norblin, Bracia Buch i T. Werner” — kapitał 1,5 mln rubli, 400 pracowników, monopol na produkcję rur miedzianych w Królestwie Polskim.

W okresie międzywojennym fabryka pod dyrekcją Stefana Przanowskiego to jedno z największych przedsiębiorstw metalurgicznych w Polsce. 660 pracowników produkuje jednocześnie eleganckie platerowane zastawy stołowe i — 2 miliony sztuk amunicji miesięcznie. Piękno i zniszczenie z jednej linii produkcyjnej. Julia Keil projektuje wyroby w stylu art deco, które zyskują międzynarodowe uznanie.

Wojna przynosi zniszczenia — we wrześniu 1939 i po Powstaniu Warszawskim w 1944. Po wojnie fabrykę znacjonalizowano, przemianowano na “Walcownię Metali Warszawa” i przestawiono na produkcję drutów trakcyjnych. W 1981 roku produkcja przy Żelaznej ustaje. W 1982 teren przeznaczono na cele muzealne — Muzeum Przemysłu (oddział Muzeum Techniki) i Muzeum Drukarstwa (oddział Muzeum Historycznego Warszawy). Norblin S.A. bankrutuje w latach 2000. W 2008 Muzeum Przemysłu zostaje zamknięte. Teren przejmuje amerykański fundusz Patron Capital.

Od 2009 roku grupa Capital Park prowadzi rewitalizację. Prace budowlane startują w listopadzie 2017. We wrześniu 2021 otwiera się kompleks — 65 000 m kw. zabudowy wielofunkcyjnej. W grudniu 2021 rusza stała wystawa muzealna. 10 zabytkowych budynków, 50 oryginalnych maszyn, fabryczne szyny, prasa hydrauliczna — wszystko zachowane w miejscu, w otoczeniu nowoczesnych biurowców, restauracji i przestrzeni kulturalnych.

Muzeum zarejestrowano w Rejestrze Muzeów Ministerstwa Kultury w czerwcu 2022 (nr 919). To jedno z nielicznych prywatnych muzeów w Polsce z takim statusem.