Radek Jaworski. Zapomniane - Dolny Śląsk

Ponad dwadzieścia lat wędrówek fotografa po wsiach i miasteczkach Dolnego Śląska: pałace, sanatoria, kaplice i cmentarze po dawnych, niemieckich mieszkańcach, obok domów, w których dziś toczy się zwykłe życie. Wystawa trwała krótko, od 2 do 30 października 2026, w głównej siedzibie Muzeum Niepodległości przy al. Solidarności 62.

Muzeum Niepodległości o wystawie:

Po II wojnie światowej Dolny Śląsk bardzo się zmienił. Dotychczasowi mieszkańcy regionu zostali wysiedleni, a ich miejsce zajęli przybysze z różnych stron - między innymi z Kresów Wschodnich i centralnej Polski. Nowe społeczności musiały odnaleźć się w przestrzeni, której historii często nie znały. Wiele miejsc straciło swoich dawnych użytkowników, a wraz z nimi część swojej pamięci. Radek Jaworski od ponad dwudziestu lat fotografuje ten zmieniający się krajobraz. Wraca do małych wsi i miasteczek, ale także do większych miejscowości Dolnego Śląska. Szuka tego, co łatwo przeoczyć: fragmentu starego napisu, zamurowanego okna, pozostałości dawnej kaplicy, opuszczonego pałacu czy budynku powoli przejmowanego przez roślinność.

Jego fotografie nie pokazują jednak wyłącznie ruin. Obok rozpadających się budynków pojawiają się miejsca nadal zamieszkane, remontowane i na nowo wykorzystywane. Dawny niemiecki napis może sąsiadować ze współczesnym samochodem, a stara ruina z nowym życiem, które pojawia się wokół niej.

Czego się spodziewać

Wystawa fotografii jednego autora, kuratorowana przez Marzenę Jaworską, w Pałacu Przebendowskich/Radziwiłłów. Muzeum nie podało, w której sali ją pokazano ani ile zdjęć obejmowała. Katalog reprodukuje 30 fotografii z lat 2009-2025, utrzymanych w monochromatycznej tonacji.

Z katalogu wydanego przez muzeum wynika, na co warto było zwrócić uwagę:

• Kalwaria Lubawska na Świętej Górze (2023) - kaplice drogi krzyżowej bez drzwi i częściowo bez dachów, zarastające las; w katalogu cztery ujęcia, w tym neogotycka Kaplica Ostatniej Wieczerzy z 1892 roku.
• Pałac Marianny Orańskiej w Kamieńcu Ząbkowickim (2025) - neogotycka rezydencja według projektu Schinkla, spalona w 1946 roku; trzy zdjęcia wnętrz zestawiają dawny przepych z nagą cegłą i dzisiejszą odbudową.
• Sanatorium Brehmera w Sokołowsku (2017) - jedno z pierwszych nowoczesnych uzdrowisk płucnych w Europie, założone w 1855 roku; katalog pokazuje je jako miejsce odzyskiwane, a nie tylko ruinę.
• Zamek w Świeciu (2011) - ruina odbudowywana od lat przez prywatnych właścicieli, bez wsparcia dużych instytucji.
• Pomnik poległych w I wojnie światowej w Płóczkach Górnych (2011) - kamienny obelisk z nazwiskami mieszkańców wsi, których potomkowie po 1945 roku musieli opuścić te ziemie.

Katalog (86 stron, ISBN 978-83-68378-32-0) muzeum udostępniło bezpłatnie jako PDF. Esej Marzeny Jaworskiej o pamięci krajobrazu w fotografiach Radka Jaworskiego i esej Marty Brodali o pierwszych latach polskiego Dolnego Śląska dają zdjęciom kontekst, którego same ramy nie dawały.

Kontekst

Po konferencji poczdamskiej w 1945 roku Dolny Śląsk znalazł się w granicach Polski. Do 1950 roku z tak zwanych Ziem Odzyskanych wysiedlono około 3,5 miliona Niemców, a na ich miejsce przyjechali ludzie z Kresów Wschodnich, z centralnej Polski i reemigranci z innych krajów, m.in. z Francji, którzy nie znali historii swoich nowych domów. Jaworski, urodzony w 1970 roku we Wrocławiu, jest synem takich osadników: według katalogu ojciec pochodził z Polesia, matka z Górnego Śląska. Cykl pokazywano wcześniej m.in. w sierpniu 2025 roku w podziemiach kościoła w Modliszewku koło Gniezna. W Warszawie patronat honorowy objął Martin Kremer, konsul generalny Republiki Federalnej Niemiec we Wrocławiu, autor słowa wstępnego do katalogu.

Bilet i czas

• Godziny: wystawa była czynna od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00-17:00; w poniedziałki ekspozycje były nieczynne.
• Bilety: muzeum nie podawało osobnej ceny wystawy; obowiązywał bilet wstępu do muzeum: 20 PLN normalny, 10 PLN ulgowy, z Kartą Dużej Rodziny 1 PLN.
• Czwartki: wstęp był wolny na podstawie biletu bezpłatnego; muzeum podawało tę zasadę dla całego muzeum i nie wymieniało osobno wystaw czasowych.

Wydarzenia towarzyszące

• 2.10.2026, 18:00 - wernisaż w głównej siedzibie muzeum, al. Solidarności 62, po zamknięciu ekspozycji o 17:00.
• 16.10.2026, 14:00 - spotkanie z autorem i oprowadzanie kuratorskie po wystawie w Pałacu Przebendowskich/Radziwiłłów, zapowiedziane w programie wydarzeń muzeum na październik 2026.

Terminy i patronat podały zapowiedź wernisażu na stronie muzeum oraz zaproszenie, które muzeum przesłało redakcji 24 września 2026 roku; termin spotkania z autorem - program wydarzeń muzeum na październik 2026.

Aktualizacje

• 2 listopada 2026: wystawa zakończyła się 30 października 2026 roku; muzeum nie ogłosiło przedłużenia.

Po wystawie

Teraz w Muzeum Niepodległości: muzeum nie ma obecnie innej aktualnej wystawy czasowej opisanej w serwisie, bo druga wystawa w tym samym budynku, „Echa Wielkiej Wojny”, także zakończyła się 30 października 2026 roku, a informacje o zwiedzaniu i o wystawie stałej „Polonia Restituta” zbiera profil muzeum.

Powiązane wystawy w Warszawie:

• Kresowe koleje losu. W 80. rocznicę ekspatriacji - w Stacji Muzeum, bez daty zakończenia podanej przez muzeum; wystawa o losach Polaków przymusowo przesiedlonych z Kresów Wschodnich po II wojnie światowej, zaaranżowana w ponadstuletnim wagonie krytym, opowiada o tej samej powojennej wędrówce, z której wyrósł nowy Dolny Śląsk na zdjęciach Jaworskiego.
• Adolph Menzel (1815-1905). Niestrudzony obserwator - w Muzeum Narodowym w Warszawie do 13 grudnia 2026; pierwsza w Polsce monograficzna wystawa niemieckiego artysty XIX wieku podejmuje też wątek proweniencji, bo część rysunków i rycin pochodzi z przedwojennych kolekcji niemieckich, które stały się polską własnością po zmianach granic w 1945 roku.

Profil muzeum: Muzeum Niepodległości.