Radek Jaworski. Zapomniane - Dolny Śląsk

Ponad dwadzieścia lat wędrówek fotografa po wsiach i miasteczkach Dolnego Śląska: pałace, sanatoria, kaplice i cmentarze po dawnych, niemieckich mieszkańcach, obok domów, w których dziś toczy się zwykłe życie. Wystawa trwa krótko, od 2 do 30 października 2026, w głównej siedzibie Muzeum Niepodległości przy al. Solidarności 62.

Muzeum Niepodległości o wystawie:

Po II wojnie światowej Dolny Śląsk bardzo się zmienił. Dotychczasowi mieszkańcy regionu zostali wysiedleni, a ich miejsce zajęli przybysze z różnych stron - między innymi z Kresów Wschodnich i centralnej Polski. Nowe społeczności musiały odnaleźć się w przestrzeni, której historii często nie znały. Wiele miejsc straciło swoich dawnych użytkowników, a wraz z nimi część swojej pamięci. Radek Jaworski od ponad dwudziestu lat fotografuje ten zmieniający się krajobraz. Wraca do małych wsi i miasteczek, ale także do większych miejscowości Dolnego Śląska. Szuka tego, co łatwo przeoczyć: fragmentu starego napisu, zamurowanego okna, pozostałości dawnej kaplicy, opuszczonego pałacu czy budynku powoli przejmowanego przez roślinność.

Jego fotografie nie pokazują jednak wyłącznie ruin. Obok rozpadających się budynków pojawiają się miejsca nadal zamieszkane, remontowane i na nowo wykorzystywane. Dawny niemiecki napis może sąsiadować ze współczesnym samochodem, a stara ruina z nowym życiem, które pojawia się wokół niej.

Czego się spodziewać

Wystawa fotografii jednego autora, kuratorowana przez Marzenę Jaworską, w Pałacu Przebendowskich/Radziwiłłów. Muzeum nie podaje, w której sali zawiśnie ani ile zdjęć pokaże. Katalog reprodukuje 30 fotografii z lat 2009-2025, utrzymanych w monochromatycznej tonacji, więc spodziewaj się jednej kameralnej sali, a nie przeglądu dorobku.

Z katalogu wydanego przez muzeum wynika, na co zwrócić uwagę:

• Kalwaria Lubawska na Świętej Górze (2023) - kaplice drogi krzyżowej bez drzwi i częściowo bez dachów, zarastające las; w katalogu cztery ujęcia, w tym neogotycka Kaplica Ostatniej Wieczerzy z 1892 roku.
• Pałac Marianny Orańskiej w Kamieńcu Ząbkowickim (2025) - neogotycka rezydencja według projektu Schinkla, spalona w 1946 roku; trzy zdjęcia wnętrz zestawiają dawny przepych z nagą cegłą i dzisiejszą odbudową.
• Sanatorium Brehmera w Sokołowsku (2017) - jedno z pierwszych nowoczesnych uzdrowisk płucnych w Europie, założone w 1855 roku; katalog pokazuje je jako miejsce odzyskiwane, a nie tylko ruinę.
• Zamek w Świeciu (2011) - ruina odbudowywana od lat przez prywatnych właścicieli, bez wsparcia dużych instytucji.
• Pomnik poległych w I wojnie światowej w Płóczkach Górnych (2011) - kamienny obelisk z nazwiskami mieszkańców wsi, których potomkowie po 1945 roku musieli opuścić te ziemie.

Katalog (86 stron, ISBN 978-83-68378-32-0) muzeum udostępnia bezpłatnie jako PDF. Warto go przejrzeć przed wizytą: esej Marzeny Jaworskiej o pamięci krajobrazu w fotografiach Radka Jaworskiego i esej Marty Brodali o pierwszych latach polskiego Dolnego Śląska dają zdjęciom kontekst, którego same ramy nie dadzą.

Kontekst

Po konferencji poczdamskiej w 1945 roku Dolny Śląsk znalazł się w granicach Polski. Do 1950 roku z tak zwanych Ziem Odzyskanych wysiedlono około 3,5 miliona Niemców, a na ich miejsce przyjechali ludzie z Kresów Wschodnich, z centralnej Polski i reemigranci z innych krajów, m.in. z Francji, którzy nie znali historii swoich nowych domów. Jaworski, urodzony w 1970 roku we Wrocławiu, jest synem takich osadników: według katalogu ojciec pochodził z Polesia, matka z Górnego Śląska. Cykl pokazywano wcześniej m.in. w sierpniu 2025 roku w podziemiach kościoła w Modliszewku koło Gniezna. W Warszawie patronat honorowy objął Martin Kremer, konsul generalny Republiki Federalnej Niemiec we Wrocławiu, autor słowa wstępnego do katalogu.

Bilet i czas

• Godziny: wtorek-niedziela 10:00-17:00, w poniedziałki ekspozycje nieczynne.
• Bilety: muzeum nie podaje osobnej ceny wystawy; bilet wstępu do muzeum kosztuje 20 PLN normalny, 10 PLN ulgowy, z Kartą Dużej Rodziny 1 PLN.
• Czwartki: wstęp wolny na podstawie biletu bezpłatnego. Muzeum podaje tę zasadę dla całego muzeum i nie wymienia osobno wystaw czasowych; w razie wątpliwości: (22) 826-90-91, sekretariat@muzn.pl.
• Bilety online: system biletowy Muzeum Niepodległości.
• Ile czasu: na samą wystawę 30-45 minut, jeśli ma skalę katalogu; z wystawami stałymi zaplanuj około półtorej godziny.

Dla kogo: dla osób z rodzinnymi korzeniami na Dolnym Śląsku lub na Kresach, dla tych, którzy jeżdżą w Sudety i znają te miejsca z drogi, oraz dla miłośników spokojnej, monochromatycznej fotografii dokumentalnej. Kto przychodzi do Muzeum Niepodległości po historię walki o państwo, znajdzie ją w wystawach stałych; ta wystawa jest cichsza i wymaga czytania podpisów. Idź w czwartek i połącz ją ze zwiedzaniem całego pałacu.

Wydarzenia towarzyszące

• 2.10.2026, 18:00 - wernisaż w głównej siedzibie muzeum, al. Solidarności 62. Muzeum nie podaje, czy wstęp jest wolny ani czy obowiązują zapisy; wernisaż zaczyna się po zamknięciu ekspozycji o 17:00.
• 16.10.2026, 14:00 - spotkanie z autorem i oprowadzanie kuratorskie po wystawie, w Pałacu Przebendowskich/Radziwiłłów. Muzeum podaje termin w programie wydarzeń na październik 2026; nie podaje, czy obowiązują zapisy ani czy spotkanie jest w cenie biletu.

Zobacz też

• Muzeum Niepodległości - wystawa stała „Polonia Restituta” o latach 1914-1921 w tym samym pałacu, o tym, jak Polska odzyskała państwo; fotografie Jaworskiego pokazują, co przyniosła zmiana granic po 1945 roku.
• „Echa Wielkiej Wojny” - druga wystawa czasowa w tym samym budynku, także do 30 października; o I wojnie światowej, której niemiecki pomnik z Płóczek Górnych jest na jednym ze zdjęć.
• „Józef Czechowicz - fotograf Wilna” - Gabinet Fotografii Muzeum Narodowego do 13 grudnia: XIX-wieczne Wilno, czyli jeden z Kresów, z których po wojnie przyjechali nowi mieszkańcy Dolnego Śląska.

Terminy i patronat podaje zapowiedź wernisażu na stronie muzeum oraz zaproszenie, które muzeum przesłało redakcji 24 września 2026 roku; termin spotkania z autorem - program wydarzeń muzeum na październik 2026.

Profil muzeum: Muzeum Niepodległości.