Lekarze Szpitala Ujazdowskiego w mogiłach katyńskich

Od 14 lipca do 30 września 2026 Muzeum Niepodległości pokazywało w swoim pałacu planszową wystawę o lekarzach Szpitala Ujazdowskiego, spośród około 600 lekarzy-oficerów zamordowanych przez NKWD w 1940 roku.

Czego się spodziewać

Była to wystawa planszowa, a nie sala pełna eksponatów. Według relacji z wernisażu składała się z 14 plansz ze spisanymi biografiami lekarzy oraz reprodukcjami dokumentów ze zbiorów Głównej Biblioteki Lekarskiej i Muzeum Katyńskiego. Wernisaż odbył się w Sali Balowej pałacu; scenariusz przygotowali Katarzyna Słojkowska i Rafał E. Stolarski, kuratorem był dr Jacek Konik. Muzeum nie wymieniało osobnego biletu na tę wystawę: wstęp do pałacu kosztował 20 PLN normalny i 10 PLN ulgowy, a w czwartki był bezpłatny.

Plansze przedstawiały 11 lekarzy, a wśród nich:

• płk. lek. Jana Nelkena, psychiatrę - na planszy pokazano zdjęcie jego listu do żony Ireny, pisanego 20 listopada 1939 roku w obozie w Kozielsku;
• płk. lek. Stefana Mozołowskiego i mjr. lek. Stefana Pieńkowskiego, neurologów;
• ppłk. lek. Henryka Millaka, bakteriologa;
• płk. lek. Antoniego Szwojnickiego, pediatrę.

Muzeum Niepodległości dołożyło do plansz obraz ze swoich zbiorów: „Ofiara Sowietów - zbrodnia katyńska” Marcina Belofa (1966-1990), studenta warszawskiej ASP, którego dziadek zginął w zbrodni katyńskiej.

Kontekst

Szpital Ujazdowski był najstarszym i największym szpitalem wojskowym w Polsce: działał od końca XVIII wieku przy dawnym zamku w Ujazdowie, a rozwiązano go w styczniu 1945 roku. Wiosną 1940 roku NKWD rozstrzelało blisko 22 tysiące polskich obywateli, w tym jeńców z obozów w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie; wśród oficerów rezerwy byli lekarze, naukowcy i nauczyciele. Według danych przytoczonych przez muzeum zginęło około 600 lekarzy-oficerów, z czego co najmniej 305 przebywało w Kozielsku, a co najmniej 288 w Starobielsku.

Główna Biblioteka Lekarska, która przygotowała wystawę, powstała w 1945 roku z inicjatywy Stanisława Konopki. Jej Dział Starej Książki Medycznej mieści się w jednym z ocalałych pawilonów dawnego szpitala przy ul. Jazdów 1A.

Co piszą o wystawie

• Gość Warszawski (16.07.2026, Zofia Grabowska): relacja z wernisażu opisuje 14 plansz, wymienia wszystkich 11 lekarzy i wyróżnia list Jana Nelkena z Kozielska jako szczególnie cenny dokument - warszawa.gosc.pl
• Polskie Radio dla Zagranicy, „Magazyn Redakcji Polskiej” (24.07.2026, prowadzi Katarzyna Semaan): gościem ostatniej części audycji była współautorka wystawy - polskieradio.pl

Aktualizacje

• 2026-10-01 - wystawa zakończona 30 września 2026 (źródło: zapowiedź Muzeum Niepodległości).

Zobacz też

• Muzeum Katyńskie na Cytadeli Warszawskiej - muzeum poświęcone zbrodni katyńskiej, oddział Muzeum Wojska Polskiego, współpracownik tej wystawy i źródło części dokumentów.
• Dział Starej Książki Medycznej GBL - organizator wystawy, w budynku dawnego Szpitala Ujazdowskiego; zbiory dostępne za zgodą dyrektora GBL.
• Muzeum Niepodległości - w tym samym budynku ekspozycja „Kresy i Bezkresy” opowiada o deportacjach i Katyniu szerzej niż plansze.

Po wystawie

Plansze pokazano po raz pierwszy 18 grudnia 2025 w siedzibie Działu Starej Książki Medycznej GBL, w 85. rocznicę zbrodni katyńskiej; w lipcu 2026 roku przeniesiono je do Muzeum Niepodległości. Kto nie zdążył, może sięgnąć po relację autorki scenariusza w „Biuletynie Głównej Biblioteki Lekarskiej - Historia” (rok II, 2026, nr 3, s. 239-244), dostępnym bezpłatnie w formacie PDF. Relacja podaje listę 11 lekarzy z ich funkcjami w szpitalu i reprodukuje list Jana Nelkena.

„Gość Warszawski” (16.07.2026, Zofia Grabowska) w relacji z wernisażu wyróżnił list Jana Nelkena z Kozielska jako szczególnie cenny dokument ekspozycji - warszawa.gosc.pl. Polskie Radio dla Zagranicy zaprosiło współautorkę wystawy do „Magazynu Redakcji Polskiej” (24.07.2026, prowadzi Katarzyna Semaan) - polskieradio.pl.

Aktualne i nadchodzące wystawy Muzeum Niepodległości:

• Bogusław Lustyk. Pamięć Powstania - w Galerii Brama Bielańska na Cytadeli Warszawskiej do 25 października 2026; ten sam teren co Muzeum Katyńskie, więc obie wizyty łatwo połączyć.
• Radek Jaworski. Zapomniane - Dolny Śląsk - w tym samym pałacu przy al. Solidarności 62 od 2 do 30 października 2026; fotografie opuszczonych pałaców i cmentarzy Dolnego Śląska.

Inne aktualne wystawy w Warszawie na pokrewny temat:

• Józef Czapski - L’Humanité / Ludzkość - w Muzeum Archidiecezji Warszawskiej do 29 listopada 2026; Czapski przeżył Starobielsk, a w latach 1941-1942 szukał w ZSRR zaginionych oficerów, wśród których byli także lekarze z tych plansz.
• 100 lat Wydziału Farmaceutycznego WUM 1926-2026 - w Muzeum Historii Medycyny WUM, w Centrum Biblioteczno-Informacyjnym przy ul. Żwirki i Wigury 63, bez podanej przez muzeum daty zakończenia. To stulecie wydziału założonego w 1926 roku, w tym samym międzywojennym środowisku medycznym Warszawy, w którym pracowali bohaterowie plansz.

Profil muzeum: Muzeum Niepodległości.