Po sąsiedzku z Polą Gojawiczyńską

Wystawa zorganizowana w ramach Roku Poli Gojawiczyńskiej na Mazowszu przedstawia życie pisarki w czasach międzywojennych, kiedy mieszkała przy ulicy Brzozowej.

W 2026 roku przypada 130 rocznica urodzin Poli Gojawiczyńskiej, rodowitej warszawianki, wybitnej polskiej pisarki i nowelistki, wykazującej dobrą znajomość środowisk robotniczych i drobnomieszczańskich, znanej przede wszystkim jako autorka dylogii warszawskiej: Dziewcząt z Nowolipek i Rajskiej jabłoni. Była również ważną postacią życia literackiego odradzającej się po wojnie stolicy.

Poprzez fotosy z filmu z roku 1937 w reżyserii Lejtasa Dziewczęta z Nowolipek, będącego adaptacją powieści Poli Gojawiczyńskiej o tym samym tytule, muzeum pokazuje ówczesną Warszawę, a zwłaszcza jej dzielnice biedy. Wspomina również o ciężkich latach II wojny światowej, ukazując poprzez jej dzieła tamte czasy i ludzi, z którymi przyszło jej dzielić niedolę. Szczególną uwagę poświęca powieści Krata, opowiadającej o więźniarkach Pawiaka, książce opartej na własnych doświadczeniach i przeżyciach, ponieważ w 1943 roku pisarka sama trafiła do tego więzienia. Na ekspozycji prezentowane są zgromadzone przez Muzeum eksponaty po pisarce: rękopisy i wydane drukiem debiuty literackie.

Czego się spodziewać

Wystawa czasowa w siedzibie głównej Muzeum Literatury przy Rynku Starego Miasta 20, czynna do 31 grudnia 2026. Muzeum nie podaje liczby obiektów ani sal, więc najrozsądniej potraktować ją jako część wizyty w muzeum, a nie osobny cel wyprawy. Według opisu muzeum na ekspozycji są:

• fotosy z filmu „Dziewczęta z Nowolipek” z 1937 roku - przez kadry z ekranizacji wystawa pokazuje przedwojenną Warszawę, zwłaszcza jej biedne dzielnice;
• rękopisy i drukowane debiuty literackie pisarki ze zbiorów muzeum;
• zdjęcia, plakaty i liczne wydania jej książek;
• medale i odznaczenia przyznane jej po wojnie;
• osobny wątek o „Kracie”, książce o więźniarkach Pawiaka.

Wystawie towarzyszy folder o pisarce. Po otwarciu oprowadzania kuratorskie prowadziła kustosz Grażyna Ryfka; wrześniowy program muzeum nie podaje kolejnego terminu.

Kontekst

Pola Gojawiczyńska (1896-1963), z domu Koźniewska, była córką warszawskiego stolarza, który miał warsztat przy Nowolipkach - ulica dała potem tytuł jej najsłynniejszej powieści z 1935 roku. W dwudziestoleciu międzywojennym należała do najpopularniejszych polskich pisarek, a „Dziewczęta z Nowolipek” i „Rajska jabłoń” posłużyły za podstawę filmów fabularnych, ostatniego w reżyserii Barbary Sass z 1985 roku. W styczniu 1943 roku została aresztowana w mieszkaniu przy Brzozowej i do maja siedziała na kobiecym oddziale Pawiaka, zwanym „Serbią” - te miesiące opisała w „Kracie” (1945).

Bilet i czas

• Bilet do siedziby głównej: 20 PLN normalny, 10 PLN ulgowy, grupowy (powyżej 10 osób) 8 PLN od osoby, z Kartą Dużej Rodziny 8 PLN. Cennik muzeum nie przewiduje osobnego biletu na wystawy czasowe.
• W niedzielę wstęp do siedziby głównej jest bezpłatny. Muzeum nie pisze osobno, czy dotyczy to wystaw czasowych; nie wymienia też żadnych wyjątków.
• Bezpłatną środę muzeum wymienia tylko dla oddziałów (Broniewski, Dąbrowska, Strug); siedziba przy Rynku ma bezpłatny wstęp w niedzielę.
• Godziny: wtorek, środa, piątek, sobota i niedziela 10:00-17:00, czwartek 12:00-20:00, w poniedziałki nieczynne. Ostatnie wejście godzinę przed zamknięciem.
• Oprowadzanie z przewodnikiem: 50 PLN, także dla gości indywidualnych.
• Ile czasu: na całe muzeum trzeba 60-90 minut; tę wystawę dolicz do tego, a nie planuj zamiast wystawy stałej.

Dla kogo: czytelnicy „Dziewcząt z Nowolipek” i każdy, kogo przedwojenna Warszawa interesuje od strony podwórek, a nie salonów. Najlepiej wybrać czwartek wieczorem (otwarte do 20:00) albo niedzielę, gdy wstęp jest bezpłatny. Kto pisarki nie zna i nie lubi czytać rękopisów w gablotach, więcej wyniesie z sąsiedniego „Parnasu Warszawy”, opowiadającego historię nagrody, którą pisarka dostała dwukrotnie, albo z wystawy stałej o Adamie Mickiewiczu w tym samym budynku.

Aktualizacje

• 2026-09-13 - data zakończenia potwierdzona: miesięczne programy muzeum od kwietnia do września 2026 podają, że wystawa trwa do 31.12.2026 (źródło: program na wrzesień 2026).

Zobacz też

• „Parnas Warszawy. 100-lecie ustanowienia Nagrody Literackiej m.st. Warszawy” - otwarta tego samego wieczoru w tym samym budynku; Gojawiczyńska dostała tę nagrodę dwa razy, w 1935 i 1949 roku.
• Wystawa stała „Adam Mickiewicz 1798-1855” - w tym samym budynku, więc warto obejrzeć obie wystawy za jednym razem.
• Muzeum Więzienia Pawiak - miejsce, które pisarka opisała w „Kracie”; muzeum jest zamknięte z powodu remontu, ponowne otwarcie zapowiedziano na jesień 2026.
• Muzeum Karykatury - jego oddział Lengrenówka działa przy tej samej ulicy Brzozowej, przy której Gojawiczyńska mieszkała przed wojną.

Profil muzeum: Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza.