Parnas Warszawy. 100-lecie ustanowienia Nagrody Literackiej m.st. Warszawy

Wystawa została przygotowana z okazji jubileuszu ustanowienia Nagrody Literackiej m.st. Warszawy - jednego z najważniejszych wyróżnień literackich w Polsce. Ekspozycja przybliża historię nagrody w latach 1926-1938 oraz w roku 1946, a także prezentuje sylwetki uhonorowanych nią pisarek i pisarzy oraz ich dorobek twórczy.

Wśród bohaterów wystawy znaleźli się: Władysław Mickiewicz, Wacław Sieroszewski, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Artur Oppman, Wacław Berent, Władysław Orkan, Zdzisław Dębicki, Józef Weyssenhoff, Tadeusz Boy-Żeleński, Szymon Askenazy, Pola Gojawiczyńska, Roman Kołoniecki, Maria Kuncewiczowa, Leopold Staff oraz Władysław Broniewski. Narracja wystawy ukazuje ich twórczość w kontekście historycznym i kulturowym, podkreślając znaczenie Nagrody jako inicjatywy wzmacniającej życie literackie XX wieku.

Przyjęta formuła wystawy stwarza okazję do wniknięcia w literacki i kulturalny świat dwudziestolecia międzywojennego. Na ekspozycji prezentowane są rękopisy, przedwojenne wydania książek, pamiątki osobiste, fotografie i obiekty związane z laureatami pochodzące ze zbiorów Muzeum Literatury, jak również powiększenia wielkoformatowe oraz pokolorowany przedwojenny film o Warszawie Juliena Bryana.

Czego się spodziewać

To wystawa do czytania, nie do przejścia. Piętnastu laureatów, piętnaście biografii, a między nimi rękopisy, przedwojenne wydania i osobiste pamiątki ze zbiorów samego muzeum. Muzeum nie podaje liczby sal ani obiektów, więc najlepiej przyjść z zapasem czasu i bez pośpiechu.

Warto zatrzymać się przy dwóch rzeczach, które odróżniają ją od zwykłej gabloty z książkami. Pierwsza to pokolorowany przedwojenny film Juliena Bryana o Warszawie, czyli miasto, w którym ci pisarze żyli i o którym pisali. Druga to wielkoformatowe powiększenia fotografii. Wybór wycinków z ówczesnej prasy o sporach wokół werdyktów jury muzeum zamieściło w katalogu wystawy.

Kuratorki: Grażyna Ryfka i Martyna Replin-Bala. Wystawa jest pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Mazowieckiego.

Kto chce zabrać wystawę do domu, znajdzie w sklepie muzeum polsko-angielski katalog: 221 stron, przedruki przedwojennej prasy, tekst dyrektorki muzeum dr Beaty Michalec i artykuł prof. Jana Tomkowskiego, ISBN 978-83-980342-2-7. Cena w sklepie internetowym: 40 PLN (obniżona z 80 PLN, stan na 13 września 2026).

Kontekst

Nagrodę Literacką m.st. Warszawy przyznano po raz pierwszy w 1926 roku, a jej pierwszym laureatem został Władysław Mickiewicz, najstarszy syn patrona muzeum. Do wojny przyznawano ją co roku, ostatni raz w 1938 roku Leopoldowi Staffowi.

Muzeum przypomina, że w dwudziestoleciu nagrody literackie fundowały też Kraków, Poznań, Łódź, Sosnowiec i Lwów, ale warszawska wyróżniała się prestiżem stolicy i wysokością kwoty. Po wojnie przyznawano ją nieregularnie i pod różnymi nazwami, a w 2008 roku Rada Warszawy ustanowiła ją na nowo; dziś przyznaje się ją w sześciu kategoriach.

Bilet i czas

• Do kiedy: według programu muzeum i opisu katalogu wystawa jest czynna do 18 października 2026.
• Bilet do siedziby głównej: 20 PLN normalny, 10 PLN ulgowy, grupy powyżej 10 osób 8 PLN od osoby, Karta Dużej Rodziny 8 PLN. Cennik nie wymienia osobnego biletu na wystawy czasowe.
• Niedziela bezpłatna: według cennika wstęp do siedziby głównej jest w niedzielę bezpłatny. Ostatni dzień wystawy, 18 października, wypada w niedzielę.
• Godziny: wtorek, środa, piątek, sobota i niedziela 10:00-17:00, czwartek 12:00-20:00, w poniedziałki nieczynne. Ostatnie wejście godzinę przed zamknięciem.
• Adres: Rynek Starego Miasta 20, w samym środku Starówki.
• Oprowadzanie z przewodnikiem: 50 PLN, dla grup i gości indywidualnych, według cennika muzeum.

Dla kogo: dla czytelników, którzy znają choć kilka nazwisk z listy, i dla każdego, kto lubi dwudziestolecie międzywojenne z bliska, przez rękopisy i gazety. Uczniom przerabiającym Staffa, Boya czy Kuncewiczową wystawa daje materiał, którego nie ma w podręczniku. Kto szuka multimediów albo atrakcji dla małych dzieci, niech wybierze inną wystawę.

Najlepiej połączyć ją z wystawą o Poli Gojawiczyńskiej, otwartą tego samego dnia w tym samym budynku, i przyjść w czwartek po południu albo w niedzielę.

Wydarzenia towarzyszące

• 17.09.2026 (czwartek), 18:00 - wykład dr hab. Ewy Danowskiej „Józef Weyssenhoff - laureat Nagrody Literackiej m.st. Warszawy w 1932 r.”, autorki biografii pisarza, wstęp bezpłatny (program na wrzesień): szczegóły

Co piszą o wystawie

Recenzji krytycznej na razie nie ma; są zapowiedzi.

• TVP Polonia (01.04.2026, ASR): stacja objęła wystawę patronatem medialnym i zapowiedziała ją jako przegląd laureatów z lat 1926-1938 z rękopisami, pierwszymi wydaniami i pamiątkami - artykuł
• Booklips.pl (20.04.2026, redakcja): zapowiedź po otwarciu, która dokłada historię ustanowienia nagrody przez warszawskich radnych w 1926 roku i jej reaktywacji w 2008 roku - artykuł

Aktualizacje

• 2026-09-13 - muzeum podaje datę zamknięcia wystawy: 18 października 2026 (źródło: program na wrzesień); strona wystawy daty zakończenia nadal nie wymienia.

Zobacz też

• „Po sąsiedzku z Polą Gojawiczyńską” - osobna wystawa o jednej z laureatek, otwarta razem z „Parnasem”, według programu muzeum czynna do 31 grudnia 2026.
• „Jestem zwierzęciem politycznym. Jerzy Giedroyc i Kultura 1947-2000” - druga wystawa czasowa w tym samym budynku; dalszy ciąg historii polskiej literatury, tym razem na emigracji.
• Muzeum Literatury - wystawy stałe o Adamie Mickiewiczu i Marii Konopnickiej, godziny i dojazd.