Kseruj i rozdawaj! Ziny i prasa niezależna w Polsce w dobie transformacji

Wystawa o zinach i prasie niezależnej w Polsce w dobie transformacji, od 4 września do 15 listopada 2026 roku w Muzeum Karykatury przy ul. Koziej 11. Wernisaż 3 września 2026 roku o godzinie 18.00. Wystawa organizowana we współpracy z Instytutem Myśli Politycznej im. Gabriela Narutowicza w Warszawie.

Muzeum Karykatury o wystawie:

Lata 80. i 90. XX wieku stanowiły czas największego rozkwitu niszowej, niezależnej prasy. Na powielaczach powstawały biuletyny opozycji politycznej, w domach kultury miłośnicy science fiction drukowali nielegalne tłumaczenia klasyków gatunku i własne pierwsze próby literackie. Kserokopiarka, urządzenie mające ułatwiać pracę biurową w kapitalistycznej korporacji, stała się wówczas narzędziem oporu, rozsadnikiem myśli kontestacyjnej i sztuki awangardowej. Ziny, bez względu na poglądy swoich twórców, stały się elementem transformacji ustrojowej. Na ich łamach toczyła się dyskusja o zmieniającym się świecie, obawach i nadziejach, jakie budził nowy ustrój polityczny. Wiele twórczyń i wielu twórców zinów oraz prasy niezależnej w III RP weszło do mainstreamu - do świata polityki, nauki i sztuki.

Publikacje niezależne zawsze towarzyszyły społecznym i politycznym przełomom. Powstawały wszędzie tam, gdzie oficjalny obieg informacji okazywał się niewystarczający, podlegał kontroli lub nie dawał przestrzeni do rozwoju nowych idei. Zanim pojawiło się określenie „zin”, istniała już praktyka samodzielnego tworzenia i rozpowszechniania druków, które pełniły funkcje: narzędzi komunikacji, manifestów, komentarzy i świadectw swojego czasu.

Samodzielne wydawanie i niezależna dystrybucja mogą służyć zarówno wspieraniu emancypacji oraz krytyce władzy, jak i rozpowszechnianiu idei wykluczających czy autorytarnych. W tym sensie ziny stanowią źródło informacji cennych dla badaczy historii kultury niezależnej i społecznych konfliktów. Dokumentują nie tylko poglądy swoich twórców, lecz także mechanizmy, dzięki którym idee zyskują materialną formę i własny, pozainstytucjonalny obieg.

Czego się spodziewać

Kuratorami wystawy są Anna Nowakowska-Wierzchoś i Michał Rzecznik. Obiekty na wystawie pochodzą ze zbiorów Barbary Fatygi, Mateusza Flonta, Michała Przyborowskiego i Michała Rzecznika.

Muzeum zapowiada wydarzenia towarzyszące:

• 5 września 2026 (sobota), 10.00-18.00 - 5. Targi Zinów w Muzeum Karykatury, wstęp wolny; tego dnia wstęp na wystawę w cenie 1 zł.
• 12 września 2026 (sobota), 13.00-14.30 - oprowadzanie kuratorskie z udziałem Anny Nowakowskiej-Wierzchoś i Michała Rzecznika, wstęp w ramach biletu na wystawę.
• 19 września 2026 (sobota), 13.00-14.30 - warsztaty zinowe z Julią Niedziejko, liczba miejsc ograniczona.

Bilety i godziny otwarcia znajdziesz na stronie muzeum.

Profil muzeum: Muzeum Karykatury.