„Zasoby” - dziesięć surowców w Państwowym Muzeum Etnograficznym

„Zasoby” to nowa wystawa czasowa Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie o surowcach naturalnych i ich wpływie na historię, gospodarkę i relacje społeczne, zbudowana wokół krytyki ekstraktywizmu. Dziesięć surowców, od wody i piasku po kobalt i jedwab, muzeum pokazuje na obiektach ze wszystkich swoich kolekcji. Wystawa będzie czynna w siedzibie muzeum w terminie 21 listopada 2026 - 30 maja 2027; otwarcie zaplanowano na 21 listopada 2026 roku.

Państwowe Muzeum Etnograficzne o wystawie:

Wszystkie przedmioty mają swój początek w surowcu - wydobytym, wyciętym lub wyhodowanym. Znajdują się w nich ślady procesów, które ukształtowały współczesny świat. Wystawa „Zasoby” skłania do postawienia pytań: kto ma prawo do zasobów, kto na nich zarabia i kto ponosi najwyższe koszty ich pozyskania?

Trudne historie ukryte w obiektach

Co łączy polski piernik odpustowy, tabliczkę kuchenną amerykańskiej gospodyni domowej i kubańską maczetę Fidela Castro? „Zasoby” zestawiają ze sobą obiekty ze wszystkich kolekcji Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie. Wystawa zrywa z neutralnością przedmiotów, ujawniając ich nieoczywiste, często mroczne oblicza. Osią tej opowieści jest krytyka ekstraktywizmu jako modelu nieograniczonej eksploatacji zasobów. Ukazuje ona przemoc, wyzysk, nierówności społeczne i degradację środowiska. Zwraca uwagę na uderzającą ciągłość tych zjawisk - od epoki podbojów kolonialnych, przez rewolucje przemysłowe, aż po współczesność.

Alternatywna mapa świata i głosy oporu

Kopalnie, plantacje i szlaki transportowe tworzą złożoną sieć globalnych powiązań. Wystawa proponuje alternatywną wizję kartografii świata - opartej nie na granicach politycznych, lecz na zależnościach ekonomicznych, ekologicznych i społecznych. „Zasoby” są poświęcone dziesięciu surowcom naturalnym, takim jak kobalt, cukier, jedwab i ropa. Każdemu z nich odpowiada osobna wyspa, na której znajdują się teksty, obiekty, dane, elementy dotykowe oraz nagrania osób działających aktywistycznie i badawczo w miejscach związanych z ich wydobyciem. Oddanie głosu tym osobom pozwala zwrócić uwagę zarówno na skalę współczesnych kryzysów, jak i na możliwe sposoby radzenia sobie z nimi - współdziałanie, wzajemną troskę i odpowiedzialność za wspólną przyszłość.

Czego się spodziewać

Wystawa jest poświęcona dziesięciu surowcom: wodzie, drewnu, piaskowi, ropie, bawełnie, węglowi, kobaltowi, cukrowi, srebru i jedwabiowi. Każdy ma osobną wyspę z tekstami, obiektami, danymi, elementami dotykowymi i nagraniami osób, które działają aktywistycznie i badawczo w miejscach wydobycia danego surowca. Dziesięć takich wysp to wystawa do czytania i słuchania, a nie tylko do oglądania przedmiotów.

Obiekty pochodzą ze wszystkich kolekcji muzeum, a ich zestawienia mają zaskakiwać: muzeum pyta, co łączy polski piernik odpustowy, tabliczkę kuchenną amerykańskiej gospodyni domowej i kubańską maczetę Fidela Castro. Według muzeum wystawa zrywa z neutralnością przedmiotów i pokazuje przemoc, wyzysk, nierówności społeczne i degradację środowiska, od epoki podbojów kolonialnych po współczesność.

Wśród osób i organizacji, których głosy niesie wystawa, muzeum wymienia między innymi Björna Alpermanna z Coal Action Network, Piotra Bednarka z Wolnych Rzek, Martę Jagusztyn z inicjatywy Lasy i Obywatele, Chandana Kumara z Indian Sugar Industry Workers Association i Rheę Lopez z India Sand Watch, a także organizacje AfreWatch i Uzbek Forum for Human Rights.

Kopalnie, plantacje i szlaki transportowe muzeum przedstawia jako sieć globalnych powiązań i proponuje mapę świata opartą nie na granicach politycznych, lecz na zależnościach ekonomicznych, ekologicznych i społecznych; mapę opracował Filip Wesołowski.

Wystawa należy do programu wystawienniczego muzeum o tym samym tytule, który obejmuje także wystawy czasowe „Wszystko się zmieni” i „Czyja to ziemia?”; każda z nich w inny sposób podejmuje temat ekstraktywizmu. Wystawę „Czyja to ziemia?” muzeum otwiera w tym samym weekendzie.

Kontekst

Ekstraktywizm to według polskiej Wikipedii forma kapitalizmu, która dla zysku wykorzystuje, a nawet nadużywa zasoby naturalne, dane lub pracę ludzką bez adekwatnych ograniczeń. Angielska Wikipedia podaje, że pojęcie powstało w 1996 roku po portugalsku, jako „extractivismo”, na określenie nastawionej na zysk eksploatacji zasobów leśnych w Brazylii. Muzeum przyjmuje je za punkt wyjścia wystawy i rozumie jako nieograniczoną eksploatację zasobów podporządkowaną zyskowi.

Wystawę koordynuje dr Maria Wodzińska, a zespół kuratorski, który jest też autorem tekstów, tworzą: Joanna Barczuk, Katarzyna Flis, Agnieszka Grabowska, Agnieszka Kleszcz, Małgorzata Kunecka, Patryk Pawlaczyk, Mariusz Raniszewski, Amudena Rutkowska, dr Marta Skwirowska i dr Maria Wodzińska. Ekspozycję zaprojektowały Anna Sarnowska i Natalia Wojciechowska, a identyfikację wizualną i projekt graficzny przygotowała Alina Rybacka-Gruszczyńska. Wystawę dofinansował Samorząd Województwa Mazowieckiego, organizator muzeum; patronami medialnymi są Program Drugi Polskiego Radia, TVP Kultura, tygodnik „Polityka”, magazyn „Pismo” i magazyn „Szum”.

Bilet i czas

• Gdzie: w siedzibie Państwowego Muzeum Etnograficznego, jako nowa wystawa czasowa w muzeum. Dojazd i informacje praktyczne o muzeum podaje profil muzeum.
• Kiedy: 21 listopada 2026 - 30 maja 2027; muzeum wymienia wystawę wśród nadchodzących, a jej otwarcie zapowiada na 21 listopada 2026 roku.
• Czas: wystawa ma dziesięć wysp, po jednej na każdy surowiec, a oprowadzanie po niej trwa według muzeum godzinę; na samodzielne zwiedzanie warto więc zarezerwować co najmniej tyle samo.
• Bilet: muzeum wymienia dwa rodzaje biletu wstępu: na wszystkie wystawy albo tylko na wystawy czasowe. Na pierwsze oprowadzanie w dniu otwarcia wystarczy bilet wstępu do muzeum, bez dodatkowej opłaty; na oprowadzania od 28 listopada trzeba kupić bilet na oprowadzanie i zwiedzanie, który kosztuje tyle samo co bilet na samo zwiedzanie. Terminy podaje lista wydarzeń towarzyszących.
• Język: na wystawie będą treści po polsku i po angielsku; angielska strona wystawy w serwisie muzeum nosi tytuł „Resources”.
• Dostępność: muzeum zapowiada audiodeskrypcję całej ekspozycji, tyflografiki wybranych obiektów, elementy dotykowe na każdej wyspie, wideoprzewodnik i informacje w polskim języku migowym (PJM), informacje w prostym języku oraz miejsca do odpoczynku. Dla osób wrażliwych na bodźce przygotowało ciche godziny na wystawach czasowych, przy przygaszonym świetle i ograniczonej liczbie dźwięków.
• Dla kogo: dla osób, które chcą zrozumieć, skąd pochodzą rzeczy codziennego użytku i kto płaci za ich wytworzenie, oraz dla zainteresowanych ekologią i globalną gospodarką: każdy z dziesięciu surowców ma tu swoją historię, dane i głosy ludzi z miejsc wydobycia. Muzeum kieruje oprowadzania i warsztaty „Czego nie widać na mapie?” do młodzieży i dorosłych, a dla rodzin z dziećmi w wieku od 6 do 13 lat przygotowało warsztaty, które zaczynają się od wizyty na wystawie.
• Kto może odpuścić: ten, kto szuka przeglądu kultur ludowych według regionów: wystawa porządkuje obiekty według surowców, a nie granic, i mówi wprost o przemocy, wyzysku i degradacji środowiska.

Wydarzenia towarzyszące

• 21.11.2026, 14:00-15:00 - oprowadzanie po wystawie w dniu otwarcia; nie wymaga dodatkowej opłaty, wystarczy bilet wstępu do muzeum (na wszystkie wystawy lub tylko na wystawy czasowe) - strona wydarzenia
• 21.11.2026, 16:00-17:00 - drugie oprowadzanie po wystawie w dniu otwarcia.
• 21.11.2026, 18:00-19:30 - debata „Surowce naturalne a kolonializm”, pierwsza debata towarzysząca wystawie; bezpłatne bilety do pobrania, liczba miejsc ograniczona - strona wydarzenia
• 22.11.2026, 11:00-12:00 i 13:00-14:00 - oprowadzania po wystawie w weekend otwarcia.
• 22.11.2026, 17:00-19:00 - pokaz filmu dokumentalnego „Silver” (2025) i spotkanie z reżyserką Natalią Koniarz, pierwsze z cyklu pokazów filmowych towarzyszących wystawie; wstęp biletowany - strona wydarzenia
• 25.11.2026, 17:30-19:00 - warsztaty „Czego nie widać na mapie?”, między innymi z białego wywiadu (OSINT), prowadzi Filip Wesołowski; dla młodzieży i dorosłych, wstęp biletowany - strona wydarzenia
• 25.11.2026, 18:00-20:00 - ciche godziny na wystawach czasowych „Zasoby” i „Czyja to ziemia?”: zwiedzanie przy przygaszonym oświetleniu i ograniczonej liczbie bodźców dźwiękowych, dla młodzieży i dorosłych, z myślą o osobach wrażliwych na bodźce, w tym osobach w spektrum autyzmu; w cenie biletu na wystawy czasowe, liczba miejsc ograniczona - strona wydarzenia
• 28.11.2026, 12:00-13:00 - oprowadzanie; bilet na oprowadzanie i zwiedzanie (wszystkich wystaw lub tylko wystaw czasowych) w cenie biletu na samo zwiedzanie - strona wydarzenia
• 28.11.2026, 16:00-17:00 - oprowadzanie tematyczne „Niewidzialne koszty luksusu” o jedwabiu, cukrze i srebrze, dla młodzieży i dorosłych; bilet na oprowadzanie i zwiedzanie w cenie biletu na samo zwiedzanie - strona wydarzenia
• 29.11.2026, 11:00-14:00 - warsztaty familijne „Rodziny do gliny! Woda”, które zaczynają się od wizyty na wystawie; dla dzieci od 6 do 13 lat i towarzyszących im dorosłych, bilety w sprzedaży od dwóch tygodni przed wydarzeniem - strona wydarzenia
• 1.12.2026, 17:30-20:30 - „Naczynie na zasób”, cykl warsztatów ceramicznych inspirowanych wystawą: 1 grudnia toczenie na kole, 15 grudnia szkliwienie; 240 zł za dwa spotkania, grupa sześcioosobowa - strona wydarzenia
• 9.12.2026, 17:00-18:00 - oprowadzanie dla młodzieży i dorosłych; bilet na oprowadzanie i zwiedzanie w cenie biletu na samo zwiedzanie - strona wydarzenia

Zobacz też

• Państwowe Muzeum Etnograficzne - profil muzeum, w którego siedzibie będzie pokazywana wystawa.
• Wszystko się zmieni - pierwsza odsłona programu „Zasoby”: cztery instalacje kolektywów artystycznych w szklanych pawilonach na bulwarze nad Wisłą, pokazywane do 27 października 2026 roku.

Profil muzeum: Państwowe Muzeum Etnograficzne.