Muzeum Prywatne Diabła Polskiego „Przedpiekłe"

Czego się spodziewać

Muzeum nieczynne od stycznia 2023 roku - po śmierci założyciela Wiktoryna Grabczewskiego (1929-2023). Profil pozostaje jako dokumentacja miejsca, które przez ponad pół wieku było jednym z najdziwniejszych muzeów w Warszawie.

Przedpiekłe - piwnica bloku mieszkalnego przy Bukowińskiej 26 na Mokotowie. W środku: około 2 000 figurek, rzeźb, obrazów, grafik, gobelinów, ceramiki, wycinanek i przedmiotów codziennych z motywem diabła. Drewno, glina, szkło, żelazo, miedź, cukier, makaron, plastik, sznurek, wełna, futro - każdy materiał, jaki można sobie wyobrazić. Wśród autorów Andrzej Mleczko i Władysław Hasior. 1 784 eksponaty zostały w 1979 roku wpisane do rejestru zabytków.

Wiktoryn Grabczewski - “Hetman Diabelski” - zbierał od lat 60. Podpułkownik w stanie spoczynku, absolwent warszawskiej szkoły lalkarskiej, pracownik Teatru Baj. Jego dewiza: “Nie taki diabeł straszny, jak go malują.” Każda figurka miała swoją legendę, opowieść. Muzeum przyjmowało maksymalnie 10 osób naraz, wstęp wolny, wyłącznie po umówieniu telefonicznym. Nadwyżka kolekcji stała na korytarzu budynku - sąsiedzi akceptowali diabły.

Kolekcja była drugą co do wielkości na świecie - po Muzeum Diabłów Żmudzinavičiusa w Kownie (~3 000 eksponatów). Podróżowała na wystawy do Słowacji, Włoch, Szwecji, Bułgarii i Litwy. W 1984 roku duża ekspozycja (~700 sztuk) we współpracy z Muzeum Zamkowym w Łęczycy - rodzinnym mieście Grabczewskiego i tradycyjnej siedzibie diabła Boruty.

Boruta - najsłynniejszy polski diabeł, postać z łęczyckich legend. Wywodzi się z przedchrześcijańskiego bożka leśnego, po chrystianizacji przemianowanego na diabła. Szlachcic w kontuszu, psotnik a nie demon - straszył na groblach i w lasach, ale bardziej figlował niż szkodził.

Wskazówki

• Muzeum zamknięte od stycznia 2023. Kolekcja została wystawiona na sprzedaż w całości. Los zbiorów po śmierci Grabczewskiego nie jest publicznie znany.
• W listopadzie 2024 w łęczyckim ratuszu odbyła się konferencja naukowa ku czci Grabczewskiego. W 2025 Wydawnictwo UŁ opublikowało monografię “Wiktoryn Grabczewski - życie i twórczość.”
• Honorowy Obywatel Łęczycy (2005/2006).

Jak dojechać

Muzeum nieczynne. Lokalizacja historyczna: ul. Bukowińska 26 m. 3, Mokotów.

Muzea w pobliżu

Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w Królikarni (ul. Puławska 113a, 1 km) - rzeźba polska w pałacyku neoklasycystycznym z ogrodem. Muzeum Geologiczne PIG (ul. Rakowiecka 4, 700 m) - minerały, skamieniałości i historia Ziemi.