Granice koloru. Tkaniny ikatowe Azji

Blisko 150 tkanin ikatowych z pięciu regionów Azji, warsztat tkacki w części indonezyjskiej i finał poświęcony ikatowi w modzie. Wystawa w Muzeum Azji i Pacyfiku przy Solcu 24 będzie czynna od 27 listopada 2026 do 30 kwietnia 2027, a wernisaż odbędzie się dzień wcześniej.

Muzeum Azji i Pacyfiku o wystawie:

Ikat to tkanina, w której wzór powstaje jeszcze zanim nici trafią na warsztat tkacki. Rozmyte kontury, intensywne kolory i charakterystyczne wzory sprawiają, że ikaty należą do najbardziej rozpoznawalnych tkanin Azji. Wystawa „Granice koloru. Tkaniny ikatowe Azji” zaprezentuje blisko 150 obiektów z różnych regionów kontynentu, prezentując zarówno niezwykłą technologię ich wykonania, jak i bogactwo znaczeń, funkcji i tradycji z nimi związanych.

Choć kolebką ikatu jest Indonezja, tkaniny wykonywane tą techniką występują w wielu regionach Azji i świata. Na wystawie będzie można zobaczyć obiekty z Indonezji, Azji Południowo-Wschodniej, Azji Południowej, Japonii i Azji Centralnej, a poszczególne części ekspozycji pozwolą przyjrzeć się ich regionalnemu zróżnicowaniu.

Wystawa pozwoli również zajrzeć za kulisy powstawania ikatów. Szczegóły techniczne, proces produkcji, wykorzystywane surowce i barwniki zostaną przedstawione za pomocą materiałów wizualnych, filmów z terenu oraz archiwalnych fotografii. W części poświęconej Indonezji centralnym elementem będzie warsztat tkacki, a materiały multimedialne pokażą kolejne etapy powstawania tkanin.

Ikaty zostaną zaprezentowane nie tylko jako efekt skomplikowanego procesu technologicznego, ale również jako dzieła sztuki, będące przykładem artyzmu ich twórców. Ich wzory i symbolika są ważnym nośnikiem treści kulturowych oraz elementem tożsamości narodowej i etnicznej.

Ekspozycję zamknie część poświęcona ikatom w modzie i designie. Wystawa pokaże tym samym, że tradycyjne tkaniny stały się źródłem inspiracji dla współczesnych artystów i projektantów, zyskując zasięg globalny.

Zaprezentowane zbiory pochodzą z kilku kolekcji muzealnych, w tym spójnych kolekcjach przekazanych przez prywatnych kolekcjonerów B. Żmudę, J. Glińskiego i A. Łobacz. Ekspozycja podkreśli tym samym znaczenie darczyńców oraz polskich kolekcjonerów i badaczy w kształtowaniu zbiorów Muzeum Azji i Pacyfiku.

Czego się spodziewać

To wystawa jednej techniki pokazanej szeroko. Każdy z pięciu regionów, od Indonezji po Japonię i Azję Centralną, dostaje osobną część ekspozycji, więc łatwo porównać, jak ta sama metoda daje zupełnie różne wzory. Muzeum zapowiada blisko 150 obiektów, ale nie podaje powierzchni ani liczby sal.

Na co zwrócić uwagę, według opisu muzeum:

• Warsztat tkacki w części indonezyjskiej - centralny element tej części. Obok materiały multimedialne pokażą kolejne etapy powstawania tkaniny.
• Filmy z terenu i archiwalne fotografie - surowce, barwniki i przebieg pracy wyjaśnione obrazem, a nie tylko etykietą.
• Część o modzie i designie na zakończenie - ikat jako źródło inspiracji dla współczesnych artystów i projektantów.
• Kolekcje darczyńców - obok zbiorów muzeum zespoły tkanin przekazane przez prywatnych kolekcjonerów: B. Żmudę, J. Glińskiego i A. Łobacz. Muzeum podaje tylko inicjały imion.

Muzeum nie wymieniło jeszcze konkretnych obiektów ani kuratorów i nie zapowiedziało katalogu. Najciekawsze tkaniny zostaną tu opisane, gdy muzeum je pokaże.

Muzeum podaje też finansowanie: na przygotowanie wystawy dostało 184 821 PLN ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z Funduszu Promocji Kultury (przy całkowitej wartości zadania 245 676 PLN) oraz 60 455 PLN od Samorządu Województwa Mazowieckiego.

Kontekst

Ikat to technika, w której wzór powstaje na niciach przed tkaniem. Pęczki przędzy obwiązuje się ciasno w wybranych miejscach i farbuje, a potem przewiązuje i farbuje ponownie, osobno dla każdego koloru. Nazwa pochodzi z języka malajskiego i oznacza „wiązać”.

Barwiona bywa osnowa, wątek albo obie te warstwy naraz. Tak zwany ikat podwójny muzeum już w 2023 roku zaliczało do najcenniejszych rodzajów, bo tkaczka musi zgrać na krośnie dwa wzory. Stąd rozmyte kontury, od których zaczyna się opis wystawy: barwionych nitek nie da się ułożyć idealnie, a kolekcjonerzy cenią tę nieostrość. Od batiku ikat różni się kolejnością pracy, bo w batiku wzór nanosi się woskiem na gotową tkaninę.

Podobne techniki powstały niezależnie w Indiach, w Azji Centralnej i w Japonii, gdzie nazywa się je kasuri.

Bilet i czas

• Termin: od piątku 27 listopada 2026 do piątku 30 kwietnia 2027. Wernisaż w czwartek 26 listopada 2026.
• Miejsce: ul. Solec 24 na Powiślu, około 12 minut pieszo (900 m) od stacji metra Centrum Nauki Kopernik (M2). Najbliżej jest przystanek autobusowy Solec.
• Bilet: strona wystawy nie podaje ceny. Cennik muzeum: 20 PLN normalny, 12 PLN ulgowy, dzieci do 7 lat bezpłatnie, pasażerowie Kolei Mazowieckich 30% zniżki. Równoległa wystawa czasowa „Przemiany” ma wstęp wolny, więc cenę tej warto sprawdzić bliżej otwarcia.
• Czwartki bezpłatne: według cennika muzeum w każdy czwartek wstęp na ekspozycje nic nie kosztuje.
• Godziny: wtorek-niedziela 10:00-18:00, w poniedziałki nieczynne. Ostatnie wejście o 17:30.
• Dni zamknięcia w czasie wystawy: 24, 25 i 26 grudnia, 1 i 6 stycznia oraz Wielkanoc (28 marca 2027). 31 grudnia i w Wielką Sobotę (27 marca 2027) muzeum jest czynne 10:00-16:00.
• Bilety w kasie w sklepie muzealnym albo online.
• Oprowadzanie po angielsku: według cennika muzeum dla grup od 10 do 30 osób, 150 PLN plus bilet wstępu dla każdego uczestnika, po wcześniejszej rezerwacji.
• Ile czasu: muzeum tego nie podaje. Na 150 tkanin z filmami i warsztatem tkackim warto zaplanować godzinę do półtorej (szacunek własny), a z wystawą stałą „Podróże na wschód” dwie do dwóch i pół.
• Dostępność: cała przestrzeń dla zwiedzających jest na parterze, bez schodów. W sklepie muzealnym można bezpłatnie wypożyczyć słuchawki wygłuszające, audioprzewodnik z audiodeskrypcją wybranych obiektów, opisy w tekście łatwym do czytania i tablet z filmami w PJM. Sekcja „Dostępność” na stronie wystawy jest na razie pusta, więc nie wiadomo, które z tych udogodnień obejmą ikaty.
• Spokojniej: w środy 16:00-18:00 obowiązują ciche godziny. W dni powszednie 10:00-14:00 trwają zajęcia dla szkół i jest głośniej.
• Kawiarnia muzealna jest nieczynna do odwołania.

Dla kogo: dla osób zajmujących się tkaniną, modą i projektowaniem, dla wszystkich, którzy przywieźli z Uzbekistanu, Indonezji albo Japonii tkaninę i chcą zrozumieć, jak powstała, oraz dla ciekawych rzemiosła. Kto szuka malarstwa albo wielkich nazwisk, nie znajdzie ich tutaj; to wystawa techniki i rzemiosła. Najlepszy termin: czwartek, gdy wstęp jest bezpłatny, albo środa po 16:00, gdy jest najciszej.

Wydarzenia towarzyszące

• 26.11.2026 - wernisaż wystawy; muzeum nie podało jeszcze godziny ani zasad wstępu: strona wystawy

Zobacz też

• Wystawa stała Muzeum Azji i Pacyfiku - strona galerii Azji Centralnej w „Podróżach na wschód” wymienia uzbecki płaszcz czapan z tkaniny ikatowej z przełomu XIX i XX wieku. Galeria Indonezji pokazuje stroje z archipelagu, od którego ikat się zaczął.
• „Przemiany. Dawna i nowa fotografia ze zbiorów Muzeum Azji i Pacyfiku” - druga wystawa czasowa muzeum, do 24 stycznia 2027, wstęp wolny: 80 fotografii w parach, dawne obok współczesnych, także o zmianach w rzemiośle.
• „Szyk i konwenanse. Kostiumy z filmu «Lalka»” - Łazienki Królewskie, do 13 grudnia 2026: 32 kostiumy filmowe. Dla tych, których zaciekawi część o ikacie w modzie, drugi warszawski adres o tkaninie i stroju; obie wystawy są czynne jednocześnie tylko do połowy grudnia.

Profil muzeum: Muzeum Azji i Pacyfiku im. Andrzeja Wawrzyniaka.