TRAGEDIA I GESTY. Fuga i inwencja w malarstwie Wiesława Szamborskiego

Kameralna wystawa kilkunastu obrazów Wiesława Szamborskiego z lat 1964-2013, wokół motywu fugi - ucieczki i inwencji zarazem - jako aktu mądrościowego i moralnego.

Muzeum Archidiecezji Warszawskiej o wystawie:

Rozkwit kultury niezależnej w Polsce przypadł na kryzysowe lata 80., na dekadę zrywu „Solidarności” i stanu wojennego. Motyw fugi (łac. fuga - ucieczka, pogoń, wygnanie) jest odwieczny; w twórczości Wiesława Szamborskiego nie oznacza prostej ucieczki od uwarunkowań politycznych czy panujących mód artystycznych, lecz inwencję - imitowanie i przeganianie różnych inspiracji w ramach polifonii stylistycznej. Wystawa - zbierająca kilkanaście obrazów z lat 1964-2013 ze zbiorów artysty i Muzeum Archidiecezji Warszawskiej - jest kameralną próbą przypomnienia tego wątku z jego życia i twórczości.

Czego się spodziewać

Wiesław Szamborski (ur. 1941) studiował i wykładał na warszawskiej ASP, współtworzył nurt Nowej Figuracji i w latach 80. aktywnie uczestniczył w ruchu kultury niezależnej. Wystawa potrwa do 15 listopada 2026.

To jedna sala i kilkanaście obrazów, więc wizyta jest krótka. Według relacji misyjne.pl sala Szamborskiego sąsiaduje na tym samym piętrze z wystawą Józefa Czapskiego, a kurator dr Kazimierz Piotrowski przygotował do niej katalog, dostępny w księgarni muzeum i w jego sklepie internetowym. Na co zwrócić uwagę:

• Obraz dyplomowy - według relacji Niezależnej scena, w której nacierający ze wschodu Sowieci zmuszają Niemców do odwrotu; kurator widzi w niej pierwszą „fugę”.
• Autoportrety i sceny z pracowni - młody artysta w zderzeniu z socrealistyczną propagandą (Niezależna).
• Kwietne krzyże z placu Zwycięstwa - obrazy przypominające krzyże z kwiatów, które warszawiacy układali codziennie i które codziennie niszczono (misyjne.pl).
• „Z naszego okna jesienią” (2013) - najpóźniejsza praca przywołana przez kuratora: esplanada kościoła przy alei „Solidarności”.

Kontekst

Wiesław Szamborski, rocznik 1941, dyplom z wyróżnieniem obronił w 1966 roku w pracowni Michała Byliny na warszawskiej ASP, gdzie potem uczył ponad 40 lat. Jego punktem wyjścia była Nowa Figuracja: nurt, który w Polsce rozwijał się od połowy lat 60. i opisywał niepokój człowieka przez ekspresyjne zniekształcenie postaci. Obrazy Szamborskiego są w zbiorach muzeów narodowych w Krakowie, Warszawie, Poznaniu, Wrocławiu i Bydgoszczy.

Miejsce nie jest przypadkowe. W stanie wojennym Muzeum Archidiecezji Warszawskiej było miejscem spotkań i wydarzeń wspierających wolność słowa, a w jego zbiorach jest sztuka niezależna lat 80. Wystawa przypada na 60-lecie dyplomu artysty i 40 lat od wystawy „Świadectwo wspólnoty” w tym muzeum (misyjne.pl).

Tytuł wystawy pochodzi od obrazu „Tragedia i gesty” z 1971 roku, należącego do Muzeum Narodowego w Krakowie. To klucz kuratora do całej ekspozycji: czyta ten obraz jak barokową fugę, w której krzyczący mężczyzna prowadzi, uciekający towarzysz go powtarza, a trzecia postać wynurza się z mroku. Tekst muzeum nie mówi, czy sam obraz jest pokazywany w sali.

Bilet i czas

• Bilet na wystawy czasowe: 30 PLN normalny, 20 PLN ulgowy, 65 PLN rodzinny. Uwaga: ten bilet nie obejmuje wystawy Józefa Czapskiego.
• Obie wystawy czasowe i wystawa stała: 40 PLN normalny, 25 PLN ulgowy, 89 PLN rodzinny. Z kryptami archikatedry: 43 / 28 / 95 PLN.
• Bilet rodzinny obejmuje do siedmiu osób: najwyżej dwoje dorosłych i pięcioro dzieci do 18 lat.
• Bezpłatnie wchodzą dzieci do 7 lat, osoby duchowne i zakonne, pracownicy muzeów, członkowie ICOM i ICOMOS oraz dziennikarze. Cennik muzeum nie wymienia dnia bezpłatnego wstępu.
• Warsaw Pass obejmuje wszystkie wystawy, stałe i czasowe, oraz krypty; kartę trzeba zarejestrować w kasie.
• Godziny: wtorek-piątek 12:00-18:00, sobota-niedziela 12:00-16:00, w poniedziałki zamknięte. 1 listopada muzeum jest nieczynne.
• Zakup: w kasie w godzinach otwarcia (gotówka, karta) albo online w sklepie muzeum. Oprowadzanie z przewodnikiem kosztuje 250 PLN po polsku i 350 PLN w języku obcym; termin trzeba wcześniej ustalić z muzeum.
• Dostępność: winda, podjazd i toaleta dla osób na wózku.
• Ile czasu: na samą salę Szamborskiego wystarczy 30-45 minut. Kto chce zobaczyć także Czapskiego, musi kupić bilet za 40 PLN, bo tańszy bilet na wystawy czasowe go nie obejmuje.

Dla kogo: dla osób, które pamiętają lata 80. albo interesują się sztuką tamtej dekady i warszawską ASP. Tekst kuratorski jest gęsty od teologii i historii sztuki, więc warto przeczytać go przed wejściem. Kto szuka przede wszystkim dawnej sztuki sakralnej, znajdzie ją na wystawie stałej w tym samym budynku.

Co piszą o wystawie

• misyjne.pl (23.06.2026, Karolina Binek): relacja z podwójnego wernisażu 18 czerwca. Autorka wskazuje obrazy z kwietnymi krzyżami z placu Zwycięstwa jako rarytas dla wielu zwiedzających i zestawia salę Szamborskiego z salą Czapskiego - artykuł
• Niezależna (23.06.2026, Olga Alehno): relacja z wernisażu, w której kurator tłumaczy, dlaczego kluczem do całej twórczości artysty uczynił motyw ucieczki - artykuł

Kurator dr Kazimierz Piotrowski na wernisażu (Niezależna): „W swojej karierze kuratorskiej przygotowałem już 36 wystaw, ale ta była szczególnie wymagająca.”

Zobacz też

• „Józef Czapski - L’Humanité / Ludzkość” - druga wystawa czasowa w tym samym muzeum, na tym samym piętrze, czynna do 29 listopada 2026; kapista Czapski obok artysty, który z dziedzictwem kapistów się spierał.
• Wystawa stała Muzeum Archidiecezji Warszawskiej - sztuka sakralna, zegary i malarstwo portretowe w pałacu przy ul. Dziekania 1.
• „Kseruj i rozdawaj!” - ziny i prasa niezależna lat 80. i 90. w Muzeum Karykatury, do 15 listopada 2026; drugi, uliczny biegun tej samej kultury niezależnej.

Bilety i godziny otwarcia znajdziesz na stronie Muzeum Archidiecezji Warszawskiej.

Profil muzeum: Muzeum Archidiecezji Warszawskiej.