POVERELLO. Święty Franciszek z Asyżu

„Poverello” to wystawa Muzeum Archidiecezji Warszawskiej na 800. rocznicę śmierci świętego Franciszka z Asyżu: obrazy, rzeźby, grafiki, tkaniny, medale i dawne monety z ponad dwudziestu kolekcji muzealnych i klasztornych, od Matejki i Malczewskiego po Józefa Wilkonia. Wystawa trwa w terminie 2 października 2026 - 10 stycznia 2027.

Muzeum Archidiecezji Warszawskiej o wystawie:

Biedaczyna z Asyżu w Warszawie - po raz pierwszy na taką skalę.

W 800. rocznicę śmierci św. Franciszka z Asyżu, Muzeum Archidiecezji Warszawskiej otwiera wystawę „Poverello”. To jednak coś więcej niż religijna opowieść o świętym - to spotkanie z Franciszkiem opowiedzianym przez sztukę, adresowane przede wszystkim do miłośników i pasjonatów malarstwa, rzeźby i grafiki. Kuratorzy zgromadzili na wystawie tak dużą i zróżnicowaną grupę wybitnych twórców, że „Poverello” ma szansę stać się jednym z ważniejszych wydarzeń artystycznych sezonu - niezależnie od tego, czy widz szuka duchowej refleksji, czy po prostu chce zobaczyć w jednym miejscu dzieła najznakomitszych polskich artystów kilku epok.

Wystawa opowiada o atmosferze Asyżu, która kształtowała świadomość młodego Giovanniego di Pietro di Bernardone, o odkrywaniu powołania i wyborze życiowej drogi, o umiłowaniu wszelkiego stworzenia towarzyszącym Franciszkowi przez całe życie, o poświęceniu drugiemu człowiekowi i umiłowaniu ubóstwa, wreszcie o wydarzeniach i cudach z jego życia oraz o transitus - przejściu z tego świata do wieczności. Wszystko to podane językiem sztuki: poprzez obrazy, rzeźby, grafiki, przedmioty rzemiosła artystycznego, medale, tkaniny i fotografie z siedmiu stuleci - od XIII do XXI wieku.

Czego się spodziewać

Wystawa jest ułożona jak biografia. Według relacji „Gościa Niedzielnego” trasa dzieli się na strefy odpowiadające kolejnym etapom przemiany świętego: od kupieckiego domu w Asyżu, przez zerwanie z dawnym życiem i zachwyt nad stworzeniem, po salę „Alter Christus” poświęconą stygmatom i finał o śmierci, którą Franciszek nazywał siostrą.

Obok obrazów przedstawiających świętego wiszą prace, które z Franciszkiem pozornie nie mają nic wspólnego. Kuratorka Roksana Gawrońska mówiła w Radiu Wnet, że część artystów prawdopodobnie w ogóle o nim nie myślała, a mimo to ich prace dobrze wpisały się w scenariusz wystawy; jako przykład Radio Wnet podaje obraz Józefa Chełmońskiego, który widz ma tu oglądać przez pryzmat franciszkańskiej duchowości. „Gość Niedzielny” wymienia z jego prac „Pejzaż z krzyżem” z 1905 roku.

Niektóre wątki pokazano nie wprost. Legendę o tym, jak Franciszek, walcząc z pokusami, rzucił się w krzew różany, przywołuje współczesny obraz Wiesława Szamborskiego z wielką różą, bez postaci świętego. XV-wieczna skrzynia z Zamku Królewskiego na Wawelu ma z kolei oddać atmosferę domu zamożnego kupca, w którym dorastał Franciszek. Najstarsze obiekty to romańskie rzeźby i dawne monety z XII i XIII wieku, a najmłodsza z wymienionych w prasie prac, „Kapliczka z ptakami” Józefa Wilkonia, powstała w 2023 roku.

Prace, które warto wypatrzyć:

• Skarbona z około 1400 roku (Muzeum Narodowe w Warszawie) - stoi w części o młodości w Asyżu; „Gość Niedzielny” czyta ją jako znak podwójnego losu: kupca, który gromadzi majątek, i ubogiego, który prosi o datek.
• Jan Matejko, „Święty Ludwik, król francuski, wybierający się na wyprawę krzyżową”, 1876 - szkic z Muzeum Okręgowego w Toruniu, przywołujący rycerskie marzenia młodego Franciszka.
• Jacek Malczewski, „Święty Franciszek”, 1908 - płótno wypożyczone z Muzeum Narodowego w Warszawie. Culture.pl opisuje je jako obraz, na którym artysta przebrany we franciszkański habit otoczony jest przez Parki, chimerę, pensjonarkę i fauny; jednemu z wykładów towarzyszących wystawie poświęcono właśnie ten obraz.
• Antoni Michalak, „Stygmatyzacja św. Franciszka”, 1927 - duży obraz wypożyczony specjalnie na tę wystawę z parafii św. Antoniego w Gdyni, w sali „Alter Christus”.
• Antoni Rząsa, „Św. Franciszek”, 1960-1961 - rzeźba w drewnie, którą według muzeum pokazuje się niemal wyłącznie w Zakopanem.

Muzeum zapowiada też cykl płócien Tadeusza Boruty „Święty Franciszek oddaje się pod opiekę Kościoła”, reprezentowany przez trzy lub cztery obrazy, oraz XIII-wieczne dukaty. Trasę zamyka, według „Gościa Niedzielnego”, akrylowy obraz Marii Hiszpańskiej-Neumann „Śpiący uczniowie” z 1977 roku. Muzeum nie podaje liczby eksponatów ani sal.

Kontekst

Franciszek z Asyżu, właściwie Giovanni di Pietro di Bernardone, urodził się w 1181 albo 1182 roku w rodzinie umbryjskiego kupca i w młodości walczył w wojnie Asyżu z Perugią. W 1205 roku przeżył nawrócenie: wyrzekł się majątku, posługiwał trędowatym i zgromadził braci, z których wyrósł zakon franciszkanów, a pośrednio także klaryski i tercjarze. W Greccio urządził pierwszą żywą szopkę bożonarodzeniową, do czego nawiązują dwa grudniowe wykłady. Zmarł 3 października 1226 roku w Porcjunkuli, a niespełna dwa lata później papież Grzegorz IX ogłosił go świętym.

„Poverello” to po włosku „biedaczyna”; tak, przypomina PAP, Franciszek nazwał sam siebie w „Testamencie” z 1226 roku. W 1979 roku ogłoszono go patronem ekologów, o czym muzeum przypomina w opisie lekcji dla szkół. Dyrektor muzeum Piotr Kopszak mówił KAI, że w XIX wieku nastąpiło wyraźne odrodzenie zainteresowania postacią Franciszka; z drugiej połowy XIX i początku XX wieku pochodzi zresztą wiele prac na wystawie, w tym szkic Matejki z 1876 roku, obrazy Chełmońskiego z 1905 i Malczewskiego z 1908 roku oraz pejzaże włoskich miast Jana Stanisławskiego.

Bilet i czas

• Gdzie: w siedzibie Muzeum Archidiecezji Warszawskiej przy ul. Dziekania 1, na Starym Mieście, między Zamkiem Królewskim a archikatedrą św. Jana Chrzciciela. W której części budynku jest wystawa, muzeum nie podaje. Dojazd opisuje profil Muzeum Archidiecezji Warszawskiej.
• Bilet: osobnego biletu na „Poverello” cennik nie przewiduje. Wystawę obejmuje tańszy bilet wspólny na wystawy czasowe, z którego cennik wyłącza tylko wystawę Józefa Czapskiego, oraz bilet na całe muzeum, czyli wystawę stałą i wszystkie czasowe: bilet normalny 40 zł, ulgowy 25 zł. Kwotę tańszego biletu podaje cennik muzeum.
• Który bilet wybrać: jeśli chcesz zobaczyć także Czapskiego i zbiory stałe, kup bilet na całe muzeum; na samo „Poverello” i wystawę Szamborskiego wystarczy bilet na wystawy czasowe.
• Wieczorem z wykładem: bilet na wykład z cyklu towarzyszącego upoważnia w dniu wykładu do zwiedzania wystawy wieczorem, dłużej niż w zwykłych godzinach otwarcia; szczegóły są w sekcji Wydarzenia towarzyszące.
• Kiedy: muzeum jest nieczynne w poniedziałki; aktualne godziny i listę świąt, w które muzeum jest zamknięte, podaje strona godzin otwarcia. Wystawa trwa przez Wszystkich Świętych i Boże Narodzenie, więc w tych tygodniach sprawdź tę stronę przed wyjściem.
• Zakup: w kasie albo online w sklepie muzeum; muzeum przyjmuje kartę, przelew i BLIK.
• Warsaw Pass obejmuje wszystkie wystawy muzeum, stałe i czasowe; kartę trzeba zarejestrować w kasie.
• Dostępność: winda, podjazd i toalety dla osób na wózku.
• Ile czasu: muzeum tego nie podaje. Trasa ma kilka stref tematycznych i eksponaty z ponad dwudziestu kolekcji, więc na samą wystawę zarezerwuj co najmniej godzinę, a z wystawą stałą i Czapskim około dwóch.
• Dla kogo: muzeum adresuje wystawę przede wszystkim do miłośników malarstwa, rzeźby i grafiki, nie tylko do wierzących. To dobry wybór dla kogoś, kto chce na jednej wystawie zobaczyć, jak jeden temat podejmowali polscy artyści od Matejki i Chełmońskiego po Szamborskiego i Wilkonia. Dla szkół muzeum prowadzi lekcje na wystawie dla klas 6-8 i szkół średnich.
• Kto może odpuścić: ten, kto szuka przeglądu twórczości jednego artysty, i ten, kogo nie interesuje opowieść religijna: to wystawa tematyczna, a jej trasa prowadzi przez kolejne etapy duchowej drogi świętego.

Wydarzenia towarzyszące

Wykłady z cyklu towarzyszącego wystawie trwają około godziny. Bilet na wykład kosztuje 25 zł, z Biletem Rocznym MAW 10 zł, a karnet na 12 jesiennych wykładów (także dwa o Czapskim) 150 zł; w dniu wykładu bilet upoważnia do zwiedzania „Poverello” do 20:00. Muzeum zastrzega sobie prawo do zmiany terminów. Pełna lista: strona wykładów.

• 15.12.2026, 17:30 - „Żywa szopka. Zmysły w doświadczeniu wiary”, o. Andrzej Zając.
• 9.12.2026 (środa), 17:30 - „U źródeł tradycji. Szopka świętego Franciszka w Greccio”, dr Ewa Korpysz: szczegóły
• 1.12.2026, 17:30 - „Franciszkańscy święci - duchowe dzieci św. Franciszka z Asyżu”, br. Grzegorz Filipiuk: szczegóły
• 26.11.2026 (czwartek), 17:30 - „Stygmatyzacja i ekstaza św. Franciszka”, prof. Jerzy Miziołek: szczegóły
• 24.11.2026, 17:30 - „Myśl, pamięć i obraz - jak świętowano franciszkański jubileusz w 1926 r.”, Roksana Gawrońska, kuratorka wystawy: szczegóły
• 17.11.2026, 17:30 - „Św. Franciszek Jacka Malczewskiego - obraz religijny czy modernistyczna autokreacja?”, prof. Michał Haake: szczegóły
• 3.11.2026, 17:30 - „Bernardyni, reformaci, franciszkanie, kapucyni, bracia mniejsi - franciszkańskie gałęzie czy odłamy?”, br. Grzegorz Filipiuk: szczegóły
• 27.10.2026, 17:30 - „Święty Franciszek - Gwiazda Kina”, Łukasz Jasina: szczegóły
• 23.10.2026, 13:00 - oprowadzanie kuratorskie z Roksaną Gawrońską; obowiązuje bilet na wystawę. Kolejne terminy muzeum dopiero poda: szczegóły
• 20.10.2026, 17:30 - „Początki ikonografii św. Franciszka. Od Berlinghieri do Giotta”, ks. bp Michał Janocha: szczegóły
• 13.10-18.12.2026, wtorek-piątek przed południem - lekcja na wystawie dla klas 6-8 szkół podstawowych i dla szkół średnich, około 60 minut, 250 zł za klasę (do 25 osób); zgłoszenia: muzeum@maw.art.pl - szczegóły

Co piszą o wystawie

Cztery teksty z pierwszych dni, wszystkie przychylne; to relacje i zapowiedzi, recenzji krytyka na razie brak.

• Gość Niedzielny, wydanie warszawskie (2.10.2026, Tomasz Gołąb): najobszerniejszy opis trasy, sala po sali, od skarbony w części o Asyżu po „Śpiących uczniów” Hiszpańskiej-Neumann jako wzruszający finał - artykuł
• KAI (4.10.2026, serwis KAI): relacja po wernisażu 1 października z wypowiedzią dyrektora muzeum Piotra Kopszaka o XIX-wiecznym odrodzeniu zainteresowania Franciszkiem - artykuł
• Radio Wnet (30.09.2026, Hanna Tracz): rozmowa z kuratorką o pracach, które nie przedstawiają Franciszka wprost, jak obraz Chełmońskiego, i o nieoczywistych obiektach, takich jak róża Szamborskiego i skrzynia z Wawelu - artykuł
• PAP (30.09.2026, w serwisie dzieje.pl): zapowiedź, która objaśnia tytuł i podkreśla, że wystawa ma pokazać biografię świętego, a nie tylko przegląd jego wizerunków - artykuł

Kuratorka Roksana Gawrońska w Radiu Wnet: „Chcę, żeby widzowie sami odkrywali, dlaczego poszczególne obiekty znalazły się na tej wystawie.”

Zobacz też

• „Tragedia i gesty. Fuga i inwencja w malarstwie Wiesława Szamborskiego” - kameralna wystawa artysty, którego obraz z różą wisi także na „Poverello”; obejmuje ją ten sam bilet na wystawy czasowe, czynna do 15 listopada 2026.
• „Józef Czapski - L’Humanité / Ludzkość” - rysunki i obrazy Czapskiego z własnych zbiorów muzeum, do 29 listopada 2026; wymaga biletu na całe muzeum.
• Zbiory stałe Muzeum Archidiecezji Warszawskiej - dawna sztuka sakralna: rzeźba, malarstwo, złotnictwo i szaty liturgiczne, a obok zegary, meble i portrety.
• „Święty dialog. Sztuka sakralna ze zbiorów Muzeum KUL” - na siostrzanym muzea.org.pl: sztuka sakralna z kolekcji Muzeum KUL w Wieży Trynitarskiej, siedzibie Muzeum Archidiecezji Lubelskiej, do 31 października 2026.

Profil muzeum: Muzeum Archidiecezji Warszawskiej.