Józef Czapski - L'Humanité / Ludzkość

Wystawa rysunków i obrazów Józefa Czapskiego - malarza, pisarza i świadka najdramatyczniejszych wydarzeń XX wieku - ze zbiorów własnych Muzeum Archidiecezji Warszawskiej.

Muzeum Archidiecezji Warszawskiej o wystawie:

Ekspozycja, wpisująca się w obchody Roku Józefa Czapskiego, gromadzi prace ze zbiorów własnych MAW obejmujące ponad pół wieku twórczości artysty: od rysunków tuszem i ołówkiem po akwarele i oleje. Tytuł wystawy - L’Humanité / Ludzkość - wyraża jej przewodni temat. Czapski przez całe życie portretował człowieka: anonimowych przechodniów, zmęczonych mężczyzn przy barowych stolikach, zakochanych, postaci z życia publicznego powojennej Francji. Jego spojrzenie - uważne, wolne od idealizacji - ukształtowało się w sowieckich obozach jenieckich, gdzie zaczął rysować twarze towarzyszy niedoli. Powstałe na przestrzeni dziesięcioleci prace układają się w zbiorowy, szczery portret ludzkiej gromady.

Czego się spodziewać

Wystawa jest włączona w ekspozycję stałą (obowiązuje bilet do muzeum) i potrwa do 29 listopada 2026. Kurator Piotr Bernatowicz poprowadził w czerwcu i lipcu oprowadzania kuratorskie; cykl wykładów towarzyszących trwa.

To wystawa kameralna, zbudowana wyłącznie z własnej kolekcji muzeum. Przeważają rysunki, a obok nich wisi sześć obrazów olejnych - tyle wymienił kurator na otwarciu. Prace pochodzą z lat czterdziestych aż po późny okres francuski. Czapski dzieli piętro z wystawą Wiesława Szamborskiego, więc obie da się obejrzeć podczas jednej wizyty i na jednym bilecie.

Prace, które warto wypatrzyć (według zapowiedzi muzeum opublikowanej przez patrona medialnego, „Niezłą Sztukę”):

• „Głowa mężczyzny”, Brindisi 1943 - najwcześniejsza praca na wystawie, rysunek powstały we włoskim Brindisi w 1943 roku.
• Portret Abbé Pierre’a - założyciela ruchu Emmaus, jednej z postaci publicznych powojennej Francji, które Czapski rysował.
• „Mężczyzna przy barze ze skrzyżowanymi nogami” - motyw zmęczonych mężczyzn przy barze, o którym mówi opis muzeum.
• „Mężczyzna z dzieckiem na ramieniu”, 1972 i „Na plaży”, 1961 - sceny z codzienności, rodzaj tematów, na których opiera się cała wystawa.
• „Wystawa de Staela”, 1981 - jedna z najpóźniejszych prac przywołanych w zapowiedzi.

Przy pracach nad wystawą muzeum zweryfikowało część tytułów rysunków i rozpoznało kilka portretowanych osób, dotąd anonimowych (tak relacjonował kurator, cytowany przez Niezalezna.pl).

Bilety i godziny otwarcia znajdziesz na stronie Muzeum Archidiecezji Warszawskiej.

Kontekst

Józef Czapski (1896-1993) był malarzem i pisarzem, jednym z kapistów, czyli grupy polskich kolorystów zapatrzonych w Cézanne’a. Jesienią 1939 roku trafił do sowieckiej niewoli, przeżył Starobielsk i jako jeden z nielicznych oficerów uniknął zbrodni katyńskiej. W latach 1941-1942, już w Armii Andersa, szukał w ZSRR zaginionych oficerów, co opisał w „Na nieludzkiej ziemi”. Od 1946 roku mieszkał we Francji, a od 1947 w Maisons-Laffitte, w domu redakcji „Kultury”, którą współtworzył; w PRL jego nazwisko objęła cenzura.

Muzeum ma do tego artysty szczególny tytuł. W czerwcu 1986 roku to właśnie tutaj otwarto pierwszą powojenną warszawską wystawę Czapskiego, a kolekcja pokazywana dziś jest, jak mówi kurator, w pewnym sensie jej pokłosiem. Sejm uchwałą z 26 września 2025 roku ogłosił 2026 Rokiem Józefa Czapskiego, w 130. rocznicę urodzin.

Bilet i czas

• Uwaga na wybór biletu. Tańszy bilet wspólny na wystawy czasowe (30 PLN normalny, 20 PLN ulgowy) według cennika muzeum nie obejmuje wystawy Czapskiego. Potrzebny jest bilet na wystawę stałą i czasowe.
• Bilet z Czapskim: 40 PLN normalny, 25 PLN ulgowy, 89 PLN rodzinny (do dwóch dorosłych i pięciorga dzieci do 18 lat), według cennika i Niezbędnika. Strona wystawy podaje 35 PLN za bilet normalny; licz się z kwotą z cennika.
• Z kryptami archikatedry: 43 PLN normalny, 28 PLN ulgowy.
• Bezpłatnie: dzieci do 7 lat, osoby duchowne i zakonne, dziennikarze, pracownicy muzeów. Cennik nie wymienia dnia bezpłatnego wstępu.
• Ulga przysługuje m.in. uczniom i studentom, osobom po 65. roku życia, nauczycielom i posiadaczom Karty Dużej Rodziny.
• Warsaw Pass obejmuje wszystkie wystawy muzeum, także czasowe; kartę trzeba zarejestrować w kasie.
• Godziny: wtorek-piątek 12:00-18:00, sobota-niedziela 12:00-16:00, w poniedziałki zamknięte. 1 listopada muzeum jest nieczynne.
• Zakup: bilet kupisz w kasie albo online w sklepie muzeum (karta, przelew, BLIK). Oprowadzanie z przewodnikiem trzeba umówić wcześniej: po polsku 250 PLN, w języku obcym 350 PLN.
• Dostępność: winda, podjazd i toalety dla osób na wózku. Jest audioprzewodnik.
• Ile czasu: muzeum tego nie podaje. Wystawa Czapskiego zajmuje jedną salę (według relacji misyjne.pl), więc na nią samą zaplanuj około godziny; w weekend, gdy muzeum zamyka się o 16:00, przyjdź najpóźniej o 14:00, jeśli chcesz zobaczyć też Szamborskiego i zbiory stałe.

Dla kogo: dla czytelników „Na nieludzkiej ziemi” i „Kultury”, którzy znają Czapskiego jako świadka epoki, a chcą zobaczyć go jako rysownika. Dla miłośników szybkiego rysunku z obserwacji. Kto szuka dużych, kolorowych płócien kapisty, niech nie nastawia się na przegląd malarstwa: olejów jest tu sześć.

Wydarzenia towarzyszące

Wykłady towarzyszące wystawie zaczynają się o 17:30 i trwają około godziny. Lista wykładów: strona muzeum.

• 10.11.2026, 17:30 - „Mińszczyzna - kraj lat dziecinnych Józefa Czapskiego”, Ewa Ziółkowska o rodzinnych Przyłukach pod Mińskiem, z jej zdjęciami z Białorusi; 25 PLN, 10 PLN z Biletem Rocznym MAW: szczegóły
• 13.10.2026, 17:30 - „Czapski. Malarz, pisarz, żołnierz Andersa”, dr Ewa Korpysz, kustosz MAW, biografia z pokazem slajdów; 25 PLN, 10 PLN z Biletem Rocznym MAW: szczegóły
• 15.09.2026, 17:30 - „Dlaczego Józef Czapski nie stał się ulubionym malarzem francuskich komunistów?”, wykład kuratora dr. Piotra Bernatowicza, zestawiający powojenne obrazy Czapskiego ze sztuką artystów zaangażowanych po lewej stronie; wykład płatny: szczegóły

Co piszą o wystawie

Trzy relacje z otwarcia, wszystkie przychylne; recenzji krytycznej nie znaleziono.

• Polskie Radio, Redakcja Polska (22.06.2026, Ewa Plisiecka): nagrana rozmowa z kuratorem, a w tekście artykułu teza, że doświadczenie sowieckich obozów zwróciło Czapskiego ku zwyczajnemu człowiekowi - artykuł i nagranie
• Niezalezna.pl (23.06.2026, Olga Alehno): relacja z podwójnego wernisażu, z naciskiem na 40. rocznicę wystawy z 1986 roku i na nowe ustalenia dotyczące portretowanych osób - artykuł
• misyjne.pl (23.06.2026, Karolina Binek): obszerna relacja o obu wystawach, która zestawia kapistę Czapskiego z Szamborskim, który buntował się przeciw postkapistowskiemu koloryzmowi; obie wystawy wiszą w dwóch salach tego samego piętra - artykuł

Kurator Piotr Bernatowicz na otwarciu (za Niezalezna.pl): „Grzechem zaniechania byłoby nie pokazać kolekcji, czy choćby jej części, jaką posiada Muzeum Archidiecezji Warszawskiej.”

Zobacz też

• „Tragedia i gesty. Fuga i inwencja w malarstwie Wiesława Szamborskiego” - druga wystawa na tym samym piętrze i w tym samym bilecie, czynna do 15 listopada 2026.
• Zbiory stałe Muzeum Archidiecezji Warszawskiej - obok sztuki sakralnej także emigranci Lebenstein i Kossowski oraz obrazy Beksińskiego.
• „Jestem zwierzęciem politycznym. Jerzy Giedroyc i Kultura 1947-2000” - w Muzeum Literatury, do 31 października 2026; obrazy i rękopisy Czapskiego w kręgu „Kultury”.
• Muzeum Emeryka Hutten-Czapskiego w Krakowie - Pawilon Józefa Czapskiego ze stałą wystawą biograficzną, jego dziennikami i archiwum, dla kogoś, kto po tej wystawie chce więcej.

Profil muzeum: Muzeum Archidiecezji Warszawskiej.