„Proszę śmiało wchodzić, zostaniecie dobrze przyjęci” - wystawa Michała Siarka o świetle latarni morskiej w Instytucie Fotografii Fort

„Proszę śmiało wchodzić, zostaniecie dobrze przyjęci” to wystawa Michała Siarka w Instytucie Fotografii Fort o świetle latarni morskiej na północy Norwegii. Muzeum nazywa tę latarnię najdalej wysuniętą na północ lądową latarnią morską na świecie. Kuratorką jest Karolina Ziębińska, a wystawa trwa w terminie 16 września 2026 - 29 listopada 2026.

Instytut Fotografii Fort o wystawie:

Dla fizyka i filozofa Gastona Bachelarda światło było znakiem obecności i czujności, a zarazem wypatrywania i samotności. Dla artysty i pedagoga, László Moholy-Nagy’a było najciekawszym z tworzyw - materiałem, z którego można budować nowe formy. Dla mieszkańców dalekiej Północy jest miarą czasu: znika na miesiące i wraca, wyznaczając rytm roku i dzieląc go na część ciemną i jasną. Dla ludzi morza - nadzieją na bezpieczne dotarcie do brzegu. Wszystko to po trosze odnajdujemy w nowym projekcie Michała Siarka, który opowiada o wielowymiarowym doświadczeniu światła.

Fotograf spędził w norweskiej wiosce Gamvik łącznie ponad cztery lata, z czego przez rok był opiekunem najdalej wysuniętej na północ lądowej latarni morskiej na świecie. Lokalne muzeum poprosiło go o wykonanie dokumentacji jej starego mechanizmu - jednego z ostatnich wciąż działających aparatów świetlnych z soczewkami Fresnela. Ten zespół ogromnych szklanych pierścieni, wielokrotnie wzmacniających źródło światła, by sygnał mógł dotrzeć daleko na morze. Wynalazek, który w połowie XIX wieku zrewolucjonizował światową żeglugę, obchodził wtedy swoje dwusetne urodziny.

Wystawa prezentuje fragment gromadzonej przez miesiące dokumentacji: zjawisk świetlnych zachodzących w samej latarni i za sprawą wysyłanego przez nią światła, ale też innych fenomenów związanych ze światłem i jego brakiem w miejscu, do którego przez dwa miesiące w roku nie docierają promienie słońca. Doświadczenie latarni jest promienne: migotanie, rozpraszanie, odblaski, powidoki. Doglądanie latarni stawało się rytuałem czuwania. Powtarzający się błysk widoczny z dużej odległości nie tylko wyznacza pozycję na mapie. Podsuwa myśl, że gdzieś w ciemności znajduje się ktoś jeszcze, obserwator czy podróżny, dla którego światło pozostaje znakiem czyjejś dalekiej obecności.

Tytułowe zdanie przywołuje gościnność i ciepło płynące nie tylko ze światła, ale i z obecności drugiego człowieka. Jest fragmentem strofy Goethego, którą ten umieścił pod przedstawieniem swojego domu. W ekstremalnych przez większą część roku warunkach dalekiej północy do przetrwania potrzebne są nie tylko światło, ciepło i schronienie, ale i wspólnota.

Projekt powstawał w okresie modernizacji norweskich latarni, która zakończyła epokę aparatów Fresnela i rozbudowanych, wywodzących się z XIX wieku układów optycznych. Technologie zastępowane bardziej wydajnymi systemami stopniowo znikają z miejsc, dla których zostały zaprojektowane. Siarek nie tworzy jednak nostalgicznego pomnika dawnej inżynierii. Stara się jedynie uchwycić światło w jego niezliczonych formach fizycznej obecności i odtwarza w IFF doświadczenie, którego w jego pierwotnym miejscu nie można już przeżyć.

Biogram artysty jest na stronie wystawy w serwisie IFF; angielska wersja strony podaje po angielsku opis wystawy i biogram.

Czego się spodziewać

Według muzeum wystawa pokazuje fragment dokumentacji, którą Siarek gromadził przez miesiące. Są w niej zjawiska świetlne w samej latarni i w wysyłanym przez nią świetle, a także światło i jego brak w miejscu, do którego przez dwa miesiące w roku nie docierają promienie słońca. Muzeum wymienia migotanie, rozpraszanie, odblaski i powidoki.

Fotografiom towarzyszy, jak podaje informacja prasowa, oryginalny mechanizm świetlny zdemontowany z latarni. Ma on przenieść na wystawę sposób doświadczania światła w latarni: jego rytm, intensywność i zdolność do chwilowego przeobrażania przestrzeni. Program Warsaw Gallery Weekend i „Vogue Polska” opisują go jako obiekt świetlny zbudowany z zabytkowych elementów latarni i soczewek.

Program Warsaw Gallery Weekend podaje tytuły trzech prac z cyklu, wszystkie z 2023 roku: „Excavations #1”, „Light phenomena #6” i „Waiting for lighthouse master”.

Projekt powstawał w czasie modernizacji norweskich latarni, która zakończyła epokę aparatów Fresnela. Muzeum zaznacza, że Siarek nie buduje nostalgicznego pomnika dawnej inżynierii, tylko odtwarza w IFF doświadczenie, którego w pierwotnym miejscu nie można już przeżyć.

Tytuł wystawy to, jak pisze muzeum, fragment strofy Goethego, którą poeta umieścił pod przedstawieniem swojego domu. Przywołuje gościnność i ciepło płynące nie tylko ze światła, ale i z obecności drugiego człowieka.

Na wspólnym wernisażu 16 września 2026 roku muzeum otworzyło w przestrzeni IFF dwie osobne wystawy: tę i „Formy światła” Michała Diamenta. Według strony wernisażu tworzą one rodzaj optycznego dyptyku, a wystawa Siarka opowiada o odchodzącej technologii i doświadczeniu miejsca, którego nie da się już powtórzyć.

Wystawie towarzyszył 24 września 2026 roku performans muzyczny „Strażnicy światła” I AM SORRY DAVE (Kuba Słomkowski) i Gilberta Bautisty Ortiza, z wprowadzeniem Michała Siarka, w przestrzeni wystawy. Strona performansu przypomina, że projekt wyrósł z doświadczeń latarni na dalekiej Północy. Dodaje, że wraz z automatyzacją latarni pytanie, kto czuwa nad światłem, człowiek czy maszyna, nabiera nowego znaczenia.

Kontekst

Michał Siarek, urodzony w 1991 roku, to według muzeum fotograf pracujący na styku sztuk wizualnych i badań, absolwent łódzkiej Szkoły Filmowej. Od 2021 roku pracuje w Północnej Norwegii jako fotograf-rezydent, zapraszany kolejno przez Muzeum Gamvik, Muzeum Rekonstrukcji Finnmarku i Muzeum Administracji Wybrzeża. Na lata 2026-2027 otrzymał stypendium norweskiego Kulturdirektoratet.

Według muzeum spędził w wiosce Gamvik łącznie ponad cztery lata. Tamtejsze muzeum poprosiło go o dokumentację starego mechanizmu latarni, jednego z ostatnich wciąż działających aparatów świetlnych z soczewkami Fresnela. Gamvik to, jak podaje angielska Wikipedia, wioska rybacka na północnym brzegu półwyspu Nordkinn, nad Morzem Barentsa.

Angielska strona oprowadzania autorskiego nazywa latarnię: to Slettnes. Według angielskiej Wikipedii stoi około trzech kilometrów na północ od wioski, w rezerwacie przyrody Slettnes; jej światło pali się co roku od 12 sierpnia do 24 kwietnia, a w 2005 roku latarnię zautomatyzowano.

Muzeum podaje dwie wersje tego, jak długo Siarek był opiekunem latarni. Strona wystawy i informacja prasowa mówią o roku, a strony oprowadzań autorskich z listopada, polska i angielska, o ponad roku.

Soczewkę Fresnela skonstruował w 1822 roku Augustin Jean Fresnel; według polskiej Wikipedii składa się z koncentrycznych pierścieni, które są pocienionymi fragmentami soczewki, i służy między innymi w latarniach morskich. W wywiadzie dla Fotopolis z grudnia 2023 roku Siarek mówił, że w tym roku przypadała dwusetna rocznica jej wynalezienia, a soczewki miały być demontowane i zastępowane ledami.

Jego debiutancki cykl „Alexander”, o wpływie mitu Aleksandra Wielkiego na politykę współczesnej Macedonii, był nominowany do MACK First Book Award i otrzymał New East Photo Prize. Według muzeum Instytut Fotografii Fort pokazał go w 2018 roku jako pierwszą publiczną prezentację tego projektu.

Polska Wikipedia wymienia Siarka wśród laureatów Grand Press Photo 2023 w kategorii „Climate, Responsibility” za materiał dla „The New York Times”. Muzeum podaje też, że jest laureatem konkursów Wildlife Photographer of the Year i Earth Photo za fotografie z ewakuacji zwierząt z Ukrainy. Wiosną 2023 roku jako rezydent Nida Art Colony na Litwie badał latarnie w Nidzie i Pervalce.

Kuratorką jest dr Karolina Ziębińska, historyczka sztuki specjalizująca się w fotografii i Europie Środkowej, była dyrektorka Muzeum Warszawy, w latach 2014-2020 kuratorka w Centre Pompidou. W czwartek 29 października 2026 roku oprowadzała po wystawie, opowiadając o historii norweskich prac fotografa i szerszym kontekście projektu.

Wystawa należy do WGW+, sekcji Warsaw Gallery Weekend, która według PAP powstała dla fundacji, stowarzyszeń i instytucji kultury działających poza komercyjnym rynkiem sztuki. Informacja prasowa podaje, że projekt współfinansuje m.st. Warszawa, a partnerami są Miasto Skarżysko-Kamienna, Fujifilm i Oknoplast.

Bilet i czas

• Gdzie: w przestrzeni Instytutu Fotografii Fort, w budynku 2 Fortu Mokotów przy ul. Władysława Szpilmana 6, obok osobnej wystawy „Formy światła”. Wjazd na teren Fortu prowadzi od ul. Racławickiej. Dojazd opisuje profil muzeum.
• Kiedy: wystawa trwa w terminie 16 września 2026 - 29 listopada 2026; muzeum przedłużyło ją z uwagi na duże zainteresowanie (zob. Aktualizacje).
• Bilet: według strony wystawy wstęp jest bezpłatny; muzeum powtórzyło to w wiadomości z 6 listopada 2026 roku. Na wybrane wydarzenia, takie jak warsztaty i oprowadzania, IFF wymaga rejestracji lub symbolicznego biletu i informuje o tym przy każdym wydarzeniu. Strony obu oprowadzań autorskich nie podają ani opłaty, ani zapisów, więc przed przyjściem na oprowadzanie warto zajrzeć do kalendarium.
• Godziny: muzeum jest czynne w godzinach: śr-pt 14:00-19:00, sob-nd 12:00-19:00, pn-wt nieczynne. 11 listopada 2026 (Narodowe Święto Niepodległości) muzeum jest nieczynne.
• Język: według muzeum wystawy i wydarzenia odbywają się po polsku, o ile opis programu nie mówi inaczej. Angielska strona wystawy podaje opis wystawy i biogram artysty, ale o angielskich podpisach na miejscu nic nie mówi.
• Zdjęcia: fotografować wystawy wolno do użytku prywatnego, bez lampy błyskowej.
• Dostępność: muzeum napisało 6 listopada 2026 roku, że aktualizuje deklarację dostępności; potrzeby związane z dostępnością można zgłosić na adres biuro@fiff.org.pl.
• Dla kogo: dla osób zainteresowanych fotografią, której tematem jest światło, i dawną techniką latarni morskich. Obok zdjęć stoi oryginalny mechanizm świetlny z latarni, więc wystawa przemówi także do tych, których bardziej niż fotografia ciekawi dawna optyka latarni.
• Warto połączyć: w tej samej przestrzeni i do tego samego dnia trwa „Formy światła” Michała Diamenta, a muzeum przedstawia obie wystawy jako optyczny dyptyk. Najlepiej obejrzeć je podczas jednej wizyty.
• Kiedy przyjść: kto chce usłyszeć o projekcie od autora, powinien wybrać 14 listopada albo 29 listopada, ostatni dzień wystawy, kiedy Siarek oprowadza po niej (zob. Wydarzenia).
• Kto może odpuścić: ten, kto potrzebuje angielskich tekstów na miejscu, bo według muzeum wystawy odbywają się po polsku. Opis wystawy i biogram artysty po angielsku można przeczytać przed wizytą na angielskiej stronie wystawy.

Wydarzenia towarzyszące

• 14 listopada 2026 (sobota), 12:00 - oprowadzanie autorskie Michała Siarka o wyzwaniach dokumentowania zjawisk świetlnych w północnej Norwegii podczas dni i nocy polarnych oraz o powstawaniu projektu. Strona wydarzenia nie podaje opłaty ani zapisów (strona wydarzenia).
• 29 listopada 2026 (niedziela), 12:00 - powtórzenie oprowadzania autorskiego w ostatni dzień wystawy. Strona wydarzenia nie podaje opłaty ani zapisów (strona wydarzenia).

Co piszą o wystawie

Trzy teksty prasowe o wystawie to zapowiedź, wybór wystaw Warsaw Gallery Weekend i rozmowa z artystą.

• GQ Polska (6 września 2026, Agnieszka Nieradzka): poleca na jesień obie wystawy IFF, które łączy fascynacja światłem. Wystawę Siarka opisuje jako opowieść o znikającym świecie i technologii, której doświadczenia nie da się już odtworzyć - gq.pl.
• Vogue Polska (18 września 2026, Anna Sańczuk): wymienia wystawę wśród dziesięciu wartych zobaczenia podczas Warsaw Gallery Weekend 2026 jako opowieść o świetle Północy, które wyznacza rytm życia na arktycznych rubieżach Norwegii - vogue.pl.
• Polskie Radio dla Zagranicy (27 września 2026, Ewa Plisiecka): w „Magazynie Redakcji Polskiej” Siarek jest gościem i mówi o swoich zdjęciach norweskich latarni morskich; opis odcinka podaje tytuł wystawy jako „Światło” - polskieradio.pl.

Aktualizacje

• 2026-11-06 - muzeum napisało, że z uwagi na duże zainteresowanie wystawy przedłużono do 29 listopada 2026 roku, i uprzedziło, że na niektórych grafikach mogą jeszcze widnieć stare daty. Strona główna IFF ogłasza przedłużenie wystaw do 29 listopada (źródło: fiff.org.pl).

Zobacz też

• Instytut Fotografii Fort - profil muzeum, w którego przestrzeni trwa wystawa.
• Formy światła - fotografie i szkło Michała Diamenta, druga wystawa wspólnego wernisażu, w tej samej przestrzeni IFF.

Profil muzeum: Instytut Fotografii Fort.