„Formy światła” - Michał Diament: fotografia i szkło w Instytucie Fotografii Fort

„Formy światła” to wystawa Michała Diamenta (1935-1977), wrocławskiego fotografa i twórcy szkła, w Instytucie Fotografii Fort; muzeum nazywa ją pierwszą przekrojową wystawą artysty. Zestawia jego fotografie dokumentalne i eksperymentalne z zachowanymi obiektami szklanymi z archiwum rodziny. Wystawa trwa 16 września 2026 - 29 listopada 2026.

Instytut Fotografii Fort o wystawie:

Twórczość Michała Diamenta wymyka się prostym klasyfikacjom. Obejmuje fotografię dokumentalną i eksperymentalną, projektowanie szkła użytkowego, unikatowe szkło artystyczne oraz działalność reklamową. Pierwsza przekrojowa wystawa poświęcona artyście nie rozdziela tych dziedzin, lecz pokazuje je jako elementy jednej praktyki, rozwijanej wokół światła, szkła i przeobrażania form.

Punktem wyjścia stało się niepublikowane dotąd archiwum obejmujące ponad tysiąc negatywów, odbitek oraz fotografii dokumentalnych i eksperymentalnych, a także kilkadziesiąt zachowanych obiektów szklanych. Materiały pozyskane od rodziny artysty zostały po raz pierwszy poddane szerokim kwerendom, digitalizacji i opracowaniu. Pozwoliło to odtworzyć drogę twórczą Diamenta i zobaczyć, jak konsekwentnie fotografia oraz szkło przenikały się w jego pracy.

Początkowo Diament projektował proste, funkcjonalne naczynia przeznaczone do produkcji seryjnej, zgodne z ideałami nowoczesnego wzornictwa lat 60 - podobnie jak wielu innych przedstawicieli wrocławskiej szkoły szkła. Jednak wizyty w hucie i kontakt z żywą, podatną na transformacje masą szklaną stopniowo zmienił jego myślenie. Szkło przestało być wyłącznie materiałem użytkowym. Stało się materią rzeźbiarską. W ostatnich latach życia artysta tworzył organiczne, unikatowe obiekty określane dziś mianem „Duchów”, należące do najbardziej interesujących przykładów autorskiego szkła artystycznego tego okresu.

Podobną drogę przeszła jego fotografia. Od dokumentowania życia artystycznego Wrocławia i wykonywania zdjęć szkła dla uczelni oraz innych projektantów Diament przeszedł do eksperymentów, w których aparat stawał się narzędziem przekształcania rzeczywistości. Interesowały go nie tyle same przedmioty, ile zjawiska optyczne - refleksy, załamania światła, przezroczystość i rytm form.

Wystawa po raz pierwszy prezentuje dorobek Michała Diamenta w tak szerokim zakresie: od fotografii dokumentalnej, przez eksperymenty optyczne i fotografie szkła, po zachowane obiekty użytkowe i artystyczne. Wydobywa przy tym z archiwum postać twórcy, którego praca rozszerza historię wrocławskiej szkoły szkła o ważny, dotychczas niedostatecznie rozpoznany rozdział fotograficzny.

Wystawa powstaje w partnerstwie ze spadkobierczyniami dorobku Michała Diamenta i Galerią Lisowski.

Tekst kuratorski Cezarego Lisowskiego i biogram artysty, po polsku i po angielsku, są na stronie wystawy w serwisie IFF.

Czego się spodziewać

Według muzeum wystawa wyrasta z archiwum rodziny artysty: ponad tysiąca negatywów, odbitek i fotografii oraz kilkudziesięciu zachowanych obiektów szklanych, opracowanych i zdigitalizowanych po raz pierwszy. Ile z tego trafiło do galerii, muzeum nie podaje.

Muzeum zapowiada cztery grupy prac: fotografię dokumentalną, eksperymenty optyczne, fotografie szkła oraz zachowane szkło, zarówno użytkowe, jak i artystyczne. W tekście kuratorskim Cezary Lisowski najwięcej uwagi poświęca późnemu okresowi. Od połowy lat 70. Diament jeździł do huty „Laura” w Tarnowie, gdzie powstawały jego abstrakcyjne, organiczne formy szklane; najpóźniejsze przypominają głowy lub sylwetki.

Te szklane modele Diament portretował potem na fotografiach barwnych. Zbliżał je, dzielił w kadrze na fragmenty, mnożył, zmieniał ich skalę i nakładał na siebie negatywy, tak że z jednego przedmiotu powstawało wiele obrazów.

Według kuratora wystawa przywołuje wcześniejsze prace, ale skupia się na tym późnym okresie, gdy fotografia i szkło stały się u Diamenta jednym procesem. Późne unikatowe obiekty szklane artysty określa się dziś według muzeum mianem „Duchów”.

Wystawa ma wspólną galerię z drugą wystawą otwartą tego samego wieczoru, „Proszę śmiało wchodzić, zostaniecie dobrze przyjęci” Michała Siarka. Muzeum zestawia je jako optyczny dyptyk: obie dotyczą światła, koloru, odbić i formy. Strona IFF nie ma materiałów prasowych ani zasad publikacji zdjęć, dlatego na tej stronie nie ma fotografii z wystawy.

Kontekst

Michał Diament urodził się w 1935 roku w Skarżysku-Kamiennej, a zmarł w 1977 roku we Wrocławiu. W 1961 roku zamieszkał we Wrocławiu i studiował w tamtejszej PWSSP w pracowni prof. Stanisława Dawskiego. W 1967 roku uzyskał dyplom z projektowania szkła i podjął pracę w uczelnianym Międzywydziałowym Zakładzie Fotografii, którym od 1974 roku kierował. Jego prace mają w zbiorach m.in. Muzeum Narodowe we Wrocławiu, a fotografie także Muzeum Historii Fotografii w Krakowie.

Wrocławska szkoła szkła to według Wikipedii konwencja szkła artystycznego i użytkowego absolwentów wrocławskiej PWSSP z drugiej połowy lat 50. i lat 60., ukształtowana przez program dydaktyczny Dawskiego: czystość i harmonia formy, powściągliwość kolorystyczna i prostota wykonania. Diament zaczynał w tej estetyce od kieliszków na długich nóżkach i butli z obustronnymi wklęśnięciami, a z czasem przeszedł do unikatowych form rzeźbiarskich.

Do najbardziej znanych prac Diamenta należy według tekstu Adama Soboty dla jeleniogórskiej Galerii Korytarz cykl „Siatki” z lat 1967-1971, oparty na zdjęciu płotu z gęstej siatki. Ten sam tekst wskazuje największą retrospektywę artysty: w 1982 roku w Muzeum Narodowym we Wrocławiu. W 2007 roku, w 30. rocznicę śmierci, wrocławski Domek Romański pokazał fotografie ze wszystkich etapów jego twórczości, a w 2017 roku Galeria Korytarz pokazała wystawę „Sztuka Fotografii”.

Kurator Cezary Lisowski jest historykiem sztuki i właścicielem warszawskiej galerii Lisowski, działającej od września 2023 roku. Muzeum przedstawia go jako inicjatora wystawy i opiekuna archiwum artysty; galeria jest partnerem wystawy obok spadkobierczyń Diamenta.

Bilet i czas

• Gdzie: w galerii Instytutu Fotografii Fort, w budynku 2 na terenie Fortu Mokotów przy ul. Władysława Szpilmana 6. Dojazd opisuje profil muzeum.
• Bilet: według strony wystawy wstęp jest bezpłatny. Wystawa Siarka mieści się w tej samej galerii, więc obie można zobaczyć podczas jednej wizyty.
• Kiedy: galeria jest czynna w godzinach: śr-pt 14:00-19:00, sob-nd 12:00-19:00, pn-wt nieczynne. 1 listopada 2026 (Wszystkich Świętych) muzeum jest nieczynne. Pozostałe święta, w które IFF jest zamknięty, wymienia strona „Odwiedź nas”.
• Kiedy najlepiej: w dniu oprowadzania kuratorskiego (zob. Wydarzenia). Muzeum zapowiada, że tylko tego dnia pokaże dodatkowe szklane prace Diamenta, niewłączone do wystawy i wcześniej niepokazywane publicznie.
• Ile czasu: liczby pokazanych prac muzeum nie podaje. Obie wystawy mieszczą się w jednej, parterowej galerii, więc według szacunku redakcji obejrzenie obu zmieści się w jednej wizycie trwającej mniej więcej godzinę.
• Język: według muzeum wystawy odbywają się po polsku. Pełne teksty o wystawie, w tym tekst kuratorski i biogram artysty, są po angielsku na stronie internetowej muzeum.
• Zdjęcia: fotografować wolno do użytku prywatnego, bez lampy błyskowej.
• Dostępność: galeria jest parterowa i bez barier architektonicznych, ale teren przed wejściem bywa nierówny. Toaleta na parterze nie jest przystosowana do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
• Dla kogo: dla osób zainteresowanych historią polskiej fotografii eksperymentalnej, szkłem artystycznym i wrocławską szkołą szkła. Muzeum podkreśla, że wystawa nie rozdziela fotografii i szkła, tylko pokazuje je jako jedną praktykę, więc najwięcej wyniesie z niej ten, kogo interesują obie dziedziny.
• Kto może odpuścić: ten, kto przychodzi wyłącznie dla cyklu „Siatki” z lat 1967-1971, zaliczanego do najbardziej znanych prac Diamenta. Według kuratora wystawa skupia się na późnym okresie, a muzeum nie podaje, czy „Siatki” są na wystawie.

Wydarzenia towarzyszące

• 24.10.2026 (sobota), 12:00 - oprowadzanie kuratorskie Cezarego Lisowskiego połączone z pokazem szklanych prac Diamenta spoza wystawy. Według muzeum będzie to „jedyny dzień, w którym będzie można te prace obejrzeć”. Strona wydarzenia nie podaje biletu ani zapisów: fiff.org.pl.

Aktualizacje

• 2026-10-15 - strona wystawy podaje zakończenie 29.11.2026, a zapowiedź wernisażu i ramka na stronie oprowadzania kuratorskiego wciąż podają 15.11.2026. Ta strona przyjmuje termin ze strony wystawy (źródło: fiff.org.pl).

Zobacz też

• „Proszę śmiało wchodzić, zostaniecie dobrze przyjęci” - Michał Siarek - druga część optycznego dyptyku, jak muzeum nazywa obie wystawy: otwarta tego samego wieczoru w tej samej galerii, w programie WGW+, kuratorka Karolina Ziębińska. U Siarka światło przesuwa się przez krajobraz północnego krańca Europy, u Diamenta osiada na szkle i przez nie przechodzi.
• Heliogramy w Sali Salomona - prace Nicolasa Grospierre’a w Pałacu na Wyspie w Łazienkach Królewskich, powstałe według muzeum dzięki sile światła, koloru i materii. Dla tych, których w „Formach światła” zajmie światło jako tworzywo; kurator pisze, że u Diamenta światło jest nie tylko tematem, lecz także tworzywem.
• Instytut Fotografii Fort - profil - dojazd i informacje praktyczne. Na piętrze działa czytelnia, według muzeum jeden z największych w Polsce otwartych zbiorów książek fotograficznych; prowadzą do niej wyłącznie schody.

Profil muzeum: Instytut Fotografii Fort.