Fotoplastikon Warszawski

Czego się spodziewać

Fotoplastikon Warszawski to jedno z ostatnich działających urządzeń Kaiserpanorama na świecie — i jedyne, które codziennie przyjmuje publiczność w swoim oryginalnym lokalu. Dwadzieścia cztery stanowiska wokół drewnianego mechanizmu, 48 stereoskopowych fotografii na cykl, ~12,5 minuty na pełny obrót i zabytkowa muzyka w tle. Kolekcja liczy ponad 10 000 zdjęć stereoskopowych.

Siadasz, przykładasz oczy do wizjerów i nagle jesteś w Warszawie sprzed stu lat — albo na włoskiej Riwierze, albo w Alpach, w zależności od aktualnej wystawy. Stała ekspozycja (niedziele i poniedziałki) to historyczne fotografie Warszawy. Od środy do soboty — wystawy tematyczne, zmieniane co miesiąc: ręcznie kolorowane stereoskopy Południowych Włoch, widoki przedwojennej Europy czy sceny z życia codziennego minionej epoki.

To nie jest muzeum, w którym spędzisz pół dnia. 20-30 minut — tyle wystarczy. Ale intensywność tego doświadczenia jest nieproporcjonalna do czasu. Stereoskopia robi z mózgiem coś, czego żaden ekran OLED nie potrafi. Trójwymiarowy obraz z XIX-wiecznej technologii wciąga bardziej niż niejeden VR.

Wskazówki

• Wejście od podwórka przy Al. Jerozolimskich 51 — z ulicy jest słabo oznaczone. Szukaj bramy wjazdowej i kieruj się w głąb.
• Czwartki za darmo — jedyny dzień z bezpłatnym wstępem.
• Miej przy sobie gotówkę — nie ma pewności, czy akceptują karty.
• Dla dzieci od 7 lat — młodsze mogą nie sięgać do wizjerów lub nie docenić doświadczenia. Starsze — owszem, będą zafascynowane.
• Niektóre osoby mogą odczuwać lekki dyskomfort przy patrzeniu przez stereoskopy — jeśli masz tendencję do choroby lokomocyjnej, bądź świadomy.
• Pełny obrót to ~12,5 minuty — nie musisz zostawać na drugi cykl, ale nic nie stoi na przeszkodzie.

Jak dojechać

Metro: Stacja Centrum (linia M1) — około 4 minuty spaceru.

Kolej: Stacja Warszawa Śródmieście — dosłownie 1 minuta piechotą. Jeśli dojeżdżasz koleją, to jedno z najłatwiej dostępnych miejsc w mieście.

Tramwaje/autobusy: Liczne linie wzdłuż Al. Jerozolimskich — przystanki tuż obok.

Orientacyjnie: Blisko Pałacu Kultury, po drugiej stronie Al. Jerozolimskich. Kamienica Hoserów — jeden z nielicznych budynków w centrum Warszawy, który przetrwał II wojnę światową.

Muzea w pobliżu

Historia

Fotoplastikon trafił pod adres Al. Jerozolimskie 51 w październiku 1946 roku. Sprowadził go Ludwik Krempa, który kupił urządzenie od lwowskiego właściciela. Budynek — Kamienica Hoserów, zbudowana około 1900 roku — był jednym z bardzo nielicznych w ścisłym centrum Warszawy, które nie zostały zniszczone podczas wojny. W czasie niemieckiej okupacji służył jako konspiracyjne miejsce spotkań polskiego podziemia.

Samo urządzenie to Kaiserpanorama — wynalazek z końca XIX wieku, który w szczytowym momencie (ok. 1910) miał ponad 250 filii w całej Europie. Warszawa jest ostatnim miejscem na świecie, gdzie taki aparat działa codziennie dla publiczności, w swoim oryginalnym lokalu.

W epoce PRL-u Fotoplastikon zyskał dodatkową funkcję okna na Zachód — jako podkład muzyczny importowano płyty jazzowe i popowe, niedostępne w oficjalnym obiegu. Dla wielu warszawiaków był to jeden z niewielu kontaktów z zachodnią kulturą popularną.

W 1987 roku urządzenie wpisano do rejestru zabytków ruchomych. Od 2008 roku Fotoplastikon jest oddziałem Muzeum Powstania Warszawskiego — stąd adres e-mail w domenie 1944.pl. Kolekcja liczy ponad 10 000 fotografii stereoskopowych, z których co miesiąc prezentowana jest inna selekcja.