Komitet Obrony Robotników. Siła w jedności

Od 23 września do 14 października 2026 roku Dom Spotkań z Historią pokazywał na Krakowskim Przedmieściu, przy rogu Karowej, 19 plansz o Komitecie Obrony Robotników; wystawę otwarto dokładnie w 50. rocznicę powołania KOR-u.

Dom Spotkań z Historią o wystawie:

23 września 2026 roku, dokładnie w 50. rocznicę powołania Komitetu Obrony Robotników i ogłoszenia „Apelu do społeczeństwa i władz PRL”, na Krakowskim Przedmieściu, przy rogu ul. Karowej, zostanie otwarta druga odsłona plenerowej wystawy poświęconej protestom robotniczym z czerwca 1976 roku oraz działalności KOR-u.

Wystawa opowiada o jednym z najważniejszych doświadczeń polskiej opozycji demokratycznej - od buntu robotników Radomia, Ursusa i Płocka w czerwcu 1976 roku, przez powstanie KOR-u we wrześniu tego samego roku, aż po rozwiązanie Komitetu podczas I Zjazdu NSZZ „Solidarność” we wrześniu 1981 roku.

To historia tworzenia się społeczeństwa obywatelskiego: organizowania pomocy dla represjonowanych, przełamywania państwowego monopolu informacyjnego, niezależnego druku i edukacji, działalności Biura Interwencyjnego, współpracy z Wolnymi Związkami Zawodowymi i opozycją w innych krajach bloku sowieckiego. To także historia ludzi, którzy poprzez codzienną, oddolną działalność przygotowywali przestrzeń dla masowego ruchu społecznego, jakim stała się „Solidarność”.

Czego się spodziewać

Była to wystawa plenerowa: 19 plansz ze zdjęciami archiwalnymi i dokumentami, ustawionych na ulicy, nie w sali. Według muzeum plansze zawierały także głosy uczestników i świadków wydarzeń, kalendarium oraz biogramy członkiń i członków KOR i KSS „KOR”. Kuratorkami były Maria Krawczyk i Katarzyna Bizacka, partnerem Fundacja Ośrodka KARTA. Wystawę pokazano po raz pierwszy w 2016 roku; DSH nazwał edycję z 2026 roku jej drugą odsłoną.

Plansze szły chronologicznie, od Czerwca ‚76 do rozwiązania Komitetu w 1981 roku i dalej. Cztery z nich, wszystkie z opisu muzeum:

• „Centrum informacji” - mieszkanie Jacka Kuronia jako punkt, z którego wiadomości o represjach trafiały m.in. do Radia Wolna Europa i BBC.
• „Biuro Interwencyjne” - Zofia i Zbigniew Romaszewscy dokumentują łamanie praw człowieka i organizują pomoc.
• „NOWa poza cenzurą” - Niezależna Oficyna Wydawnicza, opisana przez muzeum jako pierwsze wydawnictwo publikujące w kraju poza cenzurą.
• „Puenta dziesięciolecia” - spotkanie dawnych członków KOR-u w domu Kuronia 19 września 1986 roku, na dziesięciolecie Komitetu.

Wystawie towarzyszyła broszura: III wydanie poprawione publikacji DSH i Fundacji Ośrodka KARTA. Muzeum nie podało, gdzie i za ile można było ją dostać.

Kontekst

W czerwcu 1976 roku władze PRL ogłosiły podwyżki cen żywności; w Radomiu, Ursusie i Płocku robotnicy odpowiedzieli strajkami i demonstracjami, a państwo - brutalnymi represjami, zwolnieniami z pracy i procesami. Komitet Obrony Robotników założyło we wrześniu 1976 roku 14 sygnatariuszy Apelu, wśród nich Jacek Kuroń, Jan Józef Lipski, Antoni Macierewicz, Stanisław Barańczak, Jerzy Andrzejewski i ks. Jan Zieja. Komitet organizował dla represjonowanych pomoc prawną, finansową i lekarską, a we wrześniu 1977 roku przekształcił się w Komitet Samoobrony Społecznej „KOR” (za Wikipedią).

Z jego środowiska wyrosły niezależne pisma, Niezależna Oficyna Wydawnicza i Uniwersytet Latający; angielska Wikipedia opisuje KOR jako poprzednika i inspirację „Solidarności”. Kto zna Sierpień ‚80, a nie zna KOR-u, dostawał tu brakujące cztery lata.

Co piszą o wystawie

Do 23 września 2026, dnia otwarcia, nie ukazała się żadna recenzja; nie odnaleziono jej także do zamknięcia wystawy. Wrześniową ekspozycję zapowiedziano w lutym, przy ogłoszeniu programu obchodów, pod roboczym tytułem „KOR. Siła w jedności”, a w przeddzień otwarcia opisała ją depesza PAP:

• Informator Stolicy (24.02.2026, oprac. IS): portal wymienił wystawę jako wrześniowy punkt całorocznego programu rocznicowego, obok czerwcowej ekspozycji „Niepokorne 1976-1989” - Warszawa świętuje 50. rocznicę powstania KOR
• um.warszawa.pl (23.02.2026, autor niepodpisany): serwis miasta, które przygotowało program obchodów, zapowiedział otwarcie wystawy w 50. rocznicę ogłoszenia Apelu - 50. rocznica powstania Komitetu Obrony Robotników
• dzieje.pl (22.09.2026, PAP, na podstawie materiałów organizatora): depesza przedstawiła wystawę jako opowieść o tworzeniu się społeczeństwa obywatelskiego, od protestów w Radomiu, Ursusie i Płocku po rozwiązanie Komitetu w 1981 roku - Dom Spotkań z Historią przygotował wystawę „Komitet Obrony Robotników - Siła w jedności”

Aktualizacje

• 2026-10-15 - wystawa zakończona 14 października; DSH przeniósł ją do sekcji „Minione wystawy” z terminem 23.09-14.10.2026 (źródło: lista wystaw DSH)
• 2026-09-23 - wystawa otwarta; DSH przeniósł ją do sekcji „Aktualne wystawy” z terminem 23.09-14.10.2026 (źródło: lista wystaw DSH)

Po wystawie

Wystawa była drugą odsłoną ekspozycji z 2016 roku: według strony programu DSH pokazano ją wtedy po raz pierwszy, a w 2026 roku wróciła na Krakowskie Przedmieście jako część programu obchodów 50. rocznicy powstania KOR-u, przygotowanego przez m.st. Warszawę. Do 15 października 2026 roku DSH nie ogłosił kolejnego miejsca pokazu. Broszura towarzysząca wystawie to III wydanie poprawione publikacji DSH i Fundacji Ośrodka KARTA; strona wystawy nie podaje jej numeru ISBN ani ceny.

Nie odnaleziono recenzji. W serwisie dzieje.pl depesza PAP z 22 września 2026 roku przedstawiła wystawę jako opowieść o tworzeniu się społeczeństwa obywatelskiego, od buntu robotników Radomia, Ursusa i Płocka po rozwiązanie Komitetu w 1981 roku. DSH nie podał frekwencji ani nie informował o nagrodach.

Aktualne wystawy w Domu Spotkań z Historią, w galerii przy Karowej 20:

• „Lata 80. patrzą na nas” - życie kobiet w Polsce lat 80. w fotografiach reporterek i pracach artystek, wystawa przygotowana z Archiwum Kobiet IBL PAN; do 21 lutego 2027.
• „Meluzyny z wielkiej płyty. Moda i muzyka w latach 80.” - sześć gwiazd popu lat 80., od Kory po Izabelę Trojanowską, i ich sceniczny styl; do 21 lutego 2027.

W DSH trwa też publikacja cyklu „AHM o KOR”: nagrania członków i współpracowników Komitetu z Archiwum Historii Mówionej, nowe odcinki w każdy czwarty poniedziałek miesiąca do grudnia 2026 roku.

Na pokrewny temat w innych muzeach:

• „Kseruj i rozdawaj! Ziny i prasa niezależna w Polsce w dobie transformacji” - Muzeum Karykatury: ziny i prasa niezależna lat 80. i 90., czyli co wyrosło z drugiego obiegu, którego początki pokazywały plansze o „Wolnym słowie” i NOWej; do 15 listopada 2026.
• „Wolność jest w nas” - Muzeum Żołnierzy Wyklętych: stan wojenny w Pawilonie XII dawnego mokotowskiego więzienia, gdzie po 13 grudnia 1981 roku przetrzymywano działaczy opozycji, czyli rozdział, który plansza „Korowcy bez Komitetu” tylko sygnalizowała.

Profil muzeum: Dom Spotkań z Historią.