Lata 80. patrzą na nas

Lata 80. opowiedziane przez kobiety: fotoreporterki, artystki i bohaterki wywiadów z Archiwum Kobiet IBL PAN. Wystawa w galerii Domu Spotkań z Historią otwiera się 8 października 2026, trwa do 21 lutego 2027, a wstęp jest wolny.

Dom Spotkań z Historią o wystawie:

Wystawa opowiada o życiu kobiet w Polsce w latach 80. Okres ten rozpoczął się kryzysem ekonomicznym i społeczno-politycznym, a zakończył transformacją ustrojową. Do tej pory ów burzliwy czas przedstawiano przede wszystkim z perspektywy mężczyzn: głównej siły odpowiedzialnej za zmiany ustrojowe. Tymczasem doświadczenia kobiet w życiu społecznym są świadectwem splatania się wielkiej historii z prywatną codziennością, a ich wpływ na kształt państwa po 1989 roku jest niezaprzeczalny.

Jak podkreślają kuratorki: „Codzienność, twórczość i wydarzenia polityczne tworzyły dynamiczny nurt, w którym kobiety starały się podejmować decyzje i wpływać na bieg wydarzeń, zarówno w wymiarze osobistym, jak i publicznym. Wspólne doświadczenie przygnębienia, niezgody na pogarszające się warunki życia na początku dekady zmieniło się w żądanie zmian systemowych oraz radość z narodzin Solidarności i wolnych związków zawodowych. Stan wojenny przyniósł strach wymieszany ze złością i nienawiścią wobec władzy. Wolne wybory w 1989 roku wywołały entuzjazm, ale także rozczarowanie nowym ładem politycznym i ekonomicznym. Szczególnie ważny dla zdrowia i życia kobiet okazał się rok 1993, kiedy uchwalono ustawę antyaborcyjną, której skutki odczuwalne są do dziś.”

Obecność kobiet w latach 80. zaznaczyła się w wielu obszarach od przestrzeni publicznej, działalności politycznej, poprzez aktywizm społeczny, pracy zawodowej do sztuki, nauki, kontrkultury i życia codziennego. Wystawa skupia się na czterech wymiarach kobiecego doświadczenia, pokazanych w częściach: „Rodzina”, „Kościół”, „Państwo”, „Nowy Wspaniały Świat” (obejmującej lata 1989-1993).

Czego się spodziewać

To przede wszystkim wystawa fotograficzna, czyli specjalność DSH. Trzon stanowią zdjęcia czterech fotoreporterek, uzupełnione reprodukcjami prac dziewięciu artystek oraz fragmentami filmów, kronik i wywiadów nagranych w ramach projektu „Archiwum Kobiet”. Na zdjęciach są kobiety znane i anonimowe: intelektualistki, sportsmenki, opozycjonistki, naukowczynie, lekarki, nauczycielki, artystki. Muzeum nie podaje liczby fotografii ani powierzchni ekspozycji.

Na co zwrócić uwagę, według opisu muzeum:

• Zdjęcia czterech fotoreporterek - Marzeny Hmielewicz, Anny Michalak-Pawłowskiej, Anny Musiałówny i Agnieszki Sadowskiej. Dekada w kadrach kobiet, które fotografowały zawodowo.
• Reprodukcje prac artystek, wśród nich Natalii LL, Ewy Partum, Izabelli Gustowskiej i Urszuli Broll. Kuratorki piszą, że artystki te „w pionierski sposób kwestionowały genderowe konstrukty kulturowe i politykę reprodukcyjną państwa”.
• Część „Nowy Wspaniały Świat”, obejmująca lata 1989-1993. To ona domyka dekadę - nie na wyborach 1989 roku, ale na roku 1993.
• Materiał filmowy i wywiady z archiwum projektu badawczego IBL PAN, czyli głos kobiet, a nie tylko ich wizerunek.

Tego samego dnia w tej samej galerii DSH otwiera się druga wystawa o kobietach lat 80., „Meluzyny z wielkiej płyty. Moda i muzyka w latach 80.” - o sześciu piosenkarkach pop, od Kory po Izabelę Trojanowską. Obie mają identyczne daty, więc warto zaplanować jedną wizytę na obie. Do wystawy powstał katalog wydany przez DSH (ISBN 978-83-66068-65-0) oraz przewodnik rodzinny.

Kontekst

DSH przygotował wystawę wspólnie z Archiwum Kobiet - zespołem badawczym Instytutu Badań Literackich PAN, działającym od 2013 roku pod kierunkiem prof. Moniki Rudaś-Grodzkiej. Wywiady pokazywane na wystawie nagrano w ramach projektu „Archiwum Kobiet”, a od 2024 roku zespół dokumentuje polskie ruchy kobiece od powstania „Solidarności” do wejścia Polski do Unii Europejskiej.

Rama czasowa ma swoją logikę. Dekada zaczyna się kryzysem i narodzinami „Solidarności”, przechodzi przez stan wojenny i wybory 1989 roku, a kończy na ustawie z 7 stycznia 1993 roku o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, która do dziś określa, kiedy przerwanie ciąży jest dopuszczalne. Kuratorki piszą, że jej skutki „odczuwalne są do dziś”.

Natalia LL to artystka intermedialna i konceptualistka. Ewa Partum zajmuje się poezją konkretną, performance, mail artem i filmem, a od 1983 roku mieszka i pracuje w Berlinie.

Bilet i czas

• Termin: od czwartku 8 października 2026 do niedzieli 21 lutego 2027.
• Miejsce: galeria DSH, ul. Karowa 20, Warszawa. Z metra Nowy Świat-Uniwersytet (M2) to około 7 minut pieszo.
• Wstęp: wolny - tak podaje muzeum na stronie wystawy. Nie trzeba rezerwować ani kupować biletu.
• Godziny DSH: wtorek, środa i piątek 10:00-20:00, czwartek 10:00-21:00, sobota i niedziela 12:00-20:00. W poniedziałek DSH jest nieczynny.
• Ile czasu: muzeum tego nie podaje. Na wystawę złożoną głównie ze zdjęć, z fragmentami filmów i wywiadów, rozsądnie jest przeznaczyć około godziny; razem z „Meluzynami” - półtorej do dwóch godzin.
• Z psem: DSH zaprasza z psami na smyczy, a w kawiarni „Karowa” czeka miska z wodą.
• Najlepszy termin: czwartek, kiedy DSH jest otwarty do 21:00, albo dni Festiwalu Bohaterek (8-18 października), jeśli chcesz połączyć wizytę z wydarzeniami.

Dla kogo: dla osób, które pamiętają lata 80. i chcą je zobaczyć z innej strony niż strajki i obrady Okrągłego Stołu, dla interesujących się historią kobiet i sztuką feministyczną, dla rodzin - dzięki przewodnikowi rodzinnemu. Kto szuka wystawy z oryginalnymi obiektami, powinien wiedzieć, że prace artystek pokazano w reprodukcjach.

Wydarzenia towarzyszące

• 13.10.2026, 18:00 - premiera książki „Cztery pory wojny. Opowieści z Ukrainy” (Vira Baldyniuk, Lia Dostlieva, Agnieszka Lichnerowicz) w ramach Festiwalu Bohaterek; muzeum nie podaje miejsca.
• 11.10.2026, 14:00 - oprowadzanie kuratorskie po sąsiedniej wystawie „Meluzyny z wielkiej płyty” z Karoliną Sulej.
• 11.10.2026, 13:00 - oprowadzanie kuratorskie po wystawie „Lata 80. patrzą na nas” z Moniką Rudaś-Grodzką, Łucją Iwanczewską i Katarzyną Stańczak-Wiślicz. Godzina później zaczyna się oprowadzanie po „Meluzynach”, więc obie wystawy da się obejść z kuratorkami jednego popołudnia.
• 10.10.2026, 20:00 - koncert Majki Jeżowskiej w DSH.

Wszystkie cztery punkty pochodzą z programu Festiwalu Bohaterek 2026 (8-18 października, hasło „Wolność to my!”), dla którego ta wystawa i „Meluzyny” są „punktem wyjścia”. Muzeum nie podaje na stronie festiwalu cen ani zasad zapisów: program festiwalu.

Zobacz też

• „Komitet Obrony Robotników. Siła w jedności” - plenerowa wystawa DSH na Krakowskim Przedmieściu, przy rogu Karowej, do 14 października 2026. Przez pierwszy tydzień obie wystawy stoją kilka kroków od siebie.
• „Za czym kolejka ta stoi? PRL w muzycznym zwierciadle” - Muzeum Historii Polski, do 6 grudnia 2026: PRL opowiedziany przez muzykę rozrywkową, dobre uzupełnienie dla tych, których „Meluzyny” zaciekawią piosenką tamtych lat.
• Dom Spotkań z Historią - Archiwum Historii Mówionej, księgarnia i kawiarnia pod tym samym adresem.

Profil muzeum: Dom Spotkań z Historią.