Nikt albo wszyscy

Pierwsza w Polsce indywidualna wystawa Imrana Perretty, pokazywana od 17 lipca do 4 października 2026 w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski. Brytyjski artysta, pracujący na styku filmu, muzyki i poezji, złożył tu trzy prace o władzy, nadzorze i wykluczeniu, a ekspozycję otwierała immersyjna instalacja dźwiękowa.

Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski o wystawie:

Imran Perretta - brytyjski artysta działający na styku filmu, muzyki i poezji - należy do najciekawszych głosów współczesnej sztuki europejskiej. Jego praktyka wyrasta z doświadczenia życia w świecie pełnym nierówności i napięć społecznych, którym towarzyszy potrzeba sprzeciwu wobec działań wojennych i systemowych form wykluczenia. W swoich pracach podejmuje tematy władzy, nadzoru państwowego i inności. Przygląda się narastającej islamofobii oraz procesom kształtowania tożsamości wśród młodych osób o migranckich, często muzułmańskich korzeniach.

Pierwszą w Polsce indywidualną wystawę artysty otwiera immersyjna instalacja dźwiękowa. Dźwięk działa tu na emocje i ciało, wywołuje napięcie i kontroluje reakcje odbiorców w sposób wykorzystywany przez wojsko, a także przemysł filmowy. W kolejnej sali prezentowana jest dwukanałowa instalacja the destructors, równolegle pokazywana także w Tate Britain. Jej bohaterami są młodzi mężczyźni wywodzący się ze środowisk muzułmańskich, mierzący się z presją społeczną w świecie, który po zamachach 11 września 2001 roku postrzega ich jako zagrożenie - zarówno fizyczne, jak i ideologiczne. W przestrzeni wykreowanej przez dźwięk i precyzyjnie skomponowane obrazy monologi bohaterów ujawniają indywidualne i zbiorowe doświadczenia marginalizacji oraz wyobcowania. Film został nakręcony w budynku, który dawniej był szkołą, a obecnie pełni funkcję centrum młodzieżowego i placówki opiekuńczej. Zdegradowana architektura staje się kluczowym elementem narracji. W miarę jej rozwoju napięcie rośnie, a do wnętrza budynku stopniowo wdzierają się dym i woda, symbolizujące postępującą erozję przestrzeni publicznej.

Temat wykluczenia powraca w pracy 15 Days. Punktem wyjścia dla tego wideo jest pobyt artysty w północnej Francji wśród osób, które po dokonanej w 2016 roku likwidacji obozu dla migrantów pod Calais - tak zwanej Dżungli - znalazły się w sytuacji skrajnej niepewności. Obóz był tymczasowym schronieniem dla tysięcy ludzi pochodzących z Sudanu, Afganistanu, Erytrei czy Syrii i zmuszonych uciekać przed wojną, prześladowaniami oraz destabilizacją ekonomiczną. Perretta koncentruje się na doświadczeniu trwania w zawieszeniu. W centrum namysłu umieszcza kruchą tymczasowość schronienia oraz godność osób funkcjonujących na marginesach europejskiej rzeczywistości politycznej.

Czego się spodziewać

Trzy prace, każda w innej przestrzeni. Wejście prowadziło przez immersyjną instalację dźwiękową, która ustawiała ton całej reszty. Muzeum wprost pisało, że dźwięk działa tu na ciało i emocje technikami zapożyczonymi z wojska i przemysłu filmowego.

Pracą centralną była dwukanałowa instalacja wideo the destructors z 2019 roku, pokazywana równolegle w Tate Britain. Trzecia praca, 15 Days, wyrosła z pobytu artysty w północnej Francji wśród osób, które straciły schronienie po likwidacji obozu pod Calais w 2016 roku.

Opis wystawy, kolofon i program towarzyszący pozostają na stronie wystawy w serwisie muzeum.

Wydarzenia towarzyszące

Na zamknięcie wystawy muzeum przygotowało w Zamku Ujazdowskim trzy wydarzenia:

• pokaz filmu „ISH” Imrana Perretty (Wielka Brytania 2025, 89 min) w kinie Zamku, w oryginalnej wersji angielskiej, bez polskich napisów; newsletter muzeum z 29 września zapowiadał go jako polską premierę (strona pokazu);
• 3 października oprowadzanie kuratorki Agnieszki Sosnowskiej po wystawie (zapowiedź);
• 3 października debatę „Podejrzani i podatni. Dorastanie, męskość i radykalizacja” w Pracowni CSW o tym, jak chłopcy uczą się dziś bycia mężczyznami, o manosferze i o doświadczeniu chłopców arabskiego lub muzułmańskiego pochodzenia dorastających w Europie; muzeum zapowiedziało rozmowę Agnieszki Sosnowskiej, dr. Michała Gulczyńskiego, prof. Katarzyny Górak-Sosnowskiej i Agnieszki Włodarskiej, prowadzoną przez Dorotę Ogrodzką (zapowiedź).

Po wystawie

Władzę, obserwację i inność podejmują też wystawy trwające teraz w innych warszawskich muzeach:

• Adam Kozicki. Wojna wszystkich ze wszystkimi - w Muzeum Sztuki Nowoczesnej do 10 stycznia 2027; malarstwo wyrosłe z internetowych reality show, w których grupa ludzi żyje przez całą dobę pod okiem kamer, a muzeum nazywa taką transmisję laboratorium relacji władzy.
• Drogi czarnych wkraczają w biały ląd - w Muzeum Sztuki Nowoczesnej do 10 stycznia 2027; wystawa o relacjach PRL z Afryką Subsaharyjską i z Czarnością, z pracami między innymi absolwentów polskich uczelni artystycznych pochodzących z Etiopii, Sudanu i Kenii.
• João Maria Gusmão. Śladami Białego Tygrysa - w Zachęcie do 31 października 2026; dla tych, których u Perretty zajął obraz filmowy: dwanaście zapętlonych projekcji filmów 16 mm, w których portugalski artysta bada związki obrazu z historią i ideologią.