Czy można zaufać czerwieni

Nowe prace Róży Litwy w Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski: obrazy, prace przestrzenne i animacje przygotowane na tę wystawę, zebrane wokół pytania o zaufanie. Wystawa czynna od 24 października 2026 do 28 lutego 2027, wernisaż w piątek 23 października o 19:00. Kuratorka: Ewa Gorządek.

Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski o wystawie:

Na wystawę w Zamku Ujazdowskim Róża Litwa przygotowała nowe prace, rozwijające wątki stale obecne w jej twórczości: refleksje o kondycji człowieka i jego uczuciach, o byciu wobec innych i zmieniającej się gwałtownie rzeczywistości.

Tematem wiodącym jest tytułowe zaufanie. Co to znaczy zawierzyć - systemom, innym ludziom, samemu sobie - kiedy wszystko wokół wydaje się coraz bardziej rozmyte, kruche i niepewne?

Obrazy, prace przestrzenne i animacje Róży Litwy skłaniają do namysłu nad jednostkowymi oraz społecznymi wymiarami zaufania. W czasach, gdy nieufność do instytucji rośnie, a media cyfrowe przebijają kontury zastanego świata i kwestionują nasze poczucie realności, sztuka - dzięki swojej sile wyrazu i odporności na różnego rodzaju uproszczenia - pozwala przenikliwie wyrazić narastające niepokoje.

Artystka wypracowała wyrazisty język wizualny, zbudowany na minimalistycznych i bezczasowych metaforach, symbolach, znakach. Za pomocą rozpoznawalnych, a jednocześnie bogatych w wieloznaczności motywów, Róża Litwa wypowiada całą paletę doświadczeń i emocji formujących współczesnego człowieka. Wątki autobiograficznie łączy przy tym z bardziej systemowym, socjologicznym namysłem. Jako wnikliwa i wrażliwa obserwatorka, artystka za jedną najważniejszych inspiracji, uruchamiającą cały proces twórczy, wskazuje literaturę piękną. Nie dziwi zatem, że tytułowa czerwień nawiązuje do powieści-poematu Anne Carson Autobiografia czerwonego.

Czego się spodziewać

Malarstwo, prace przestrzenne i animacje - wszystko nowe, przygotowane specjalnie na tę wystawę. To nie jest przegląd dorobku, tylko świeży rozdział, w którym artystka wraca do swoich stałych tematów: kondycji człowieka, uczuć i bycia wobec innych. Kuratorką jest Ewa Gorządek, koordynatorką Katarzyna Kaczorowska - oba nazwiska pochodzą z kolofonu wystawy.

Temat wiodący jest podany w tytule i w opisie muzeum wprost: zaufanie do systemów, do innych ludzi i do samego siebie w czasach, gdy nieufność do instytucji rośnie. Czerwień z tytułu to odwołanie literackie, do książki Anne Carson, a nie tylko kolor.

Czego muzeum nie podaje: liczby prac, tytułów, formatów ani czasu trwania animacji. Nie ma też zapowiedzi katalogu.

Obie wystawy otwierane w Zamku 24 października krążą wokół czerwieni. Tytuł wystawy Anny Baumgart „HEM” to nazwa składnika krwi, który nadaje jej czerwony kolor; tu czerwień przychodzi z literatury. Warto je oglądać jedną po drugiej.

Kontekst

Róża Litwa urodziła się w 1982 roku. W 2008 roku z wyróżnieniem skończyła malarstwo na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, w pracowni Jarosława Modzelewskiego, a w 2011 roku dostała nagrodę Fundacji Vordemberge-Gildewart dla młodych artystek i artystów (edycja w krakowskim MOCAK-u). Współpracuje z warszawską galerią Monopol.

Jej znak rozpoznawczy to postaci ludzkie uproszczone niemal do piktogramu, rozkładane na pojedyncze usta, oczy czy kręgosłupy albo łączone w ornamentalne układy. Maluje zwykle na gładkim papierze cienką warstwą rozcieńczonej farby olejnej, często w odcieniach jednego koloru; krytyk Stach Szabłowski porównał jej rdzawoczerwone tony do śladów zakrzepłej krwi. Papier nie pozwala niczego poprawić, więc każdy gest jest ostateczny - tak artystka sama opisuje swoją pracę.

Anne Carson, urodzona w 1950 roku w Toronto, to kanadyjska poetka, z wykształcenia filolożka klasyczna. „Autobiografia czerwonego” (1998) to powieść wierszem, która przenosi do współczesności mit o Gerionie, czerwonoskrzydłym potworze zabitym przez Heraklesa, znany z fragmentów greckiego poety Stezychora. Po polsku książka ukazała się w 2022 roku nakładem Ossolineum.

Bilet i czas

• Bilety na wystawy: normalny 30 zł, ulgowy 20 zł (przysługuje też z Kartą Dużej Rodziny), rodzinny 45 zł za dwie osoby dorosłe i dwoje małoletnich, każde kolejne dziecko 5 zł. Dzieci i młodzież ucząca się do 26. roku życia płacą 5 zł za okazaniem legitymacji, dzieci do 7 lat i posiadacze WarsawPass wchodzą bezpłatnie.
• Osobnego biletu na tę wystawę nie ma. Muzeum prowadzi jeden cennik wstępu na wystawy i nie wymienia dopłat za pojedynczą ekspozycję.
• Czwartek jest bezpłatny. Muzeum podaje, że w czwartki wstęp jest wolny, a jego angielska strona biletowa precyzuje, że dotyczy to wszystkich wystaw, więc także tej.
• Godziny: wtorek-niedziela 11:00-19:00, w czwartki do 20:00. W poniedziałki nieczynne. Ostatnich zwiedzających wpuszczają 30 minut przed zamknięciem.
• Rezerwacja: muzeum nie wspomina ani o rezerwacji, ani o wejściach w okienkach czasowych. Bilety kupisz online: bilety.u-jazdowski.pl albo w kasie w holu głównym.
• Ile czasu: licz na 45-60 minut. To szacunek redakcji - muzeum nie podało liczby prac ani długości animacji.
• Trzy wystawy na jednym bilecie: od 24 października 2026 do 7 lutego 2027 w Zamku trwają jednocześnie „Czy można zaufać czerwieni”, „HEM” Anny Baumgart i „Prawie wszystko” Anety Grzeszykowskiej. Na wszystkie trzy zarezerwuj dwie i pół do trzech godzin.
• Karta widza kosztuje 100 zł, jest ważna rok i daje dwa bezpłatne bilety na wystawy dziennie. Opłaca się mieszkańcom, którzy wrócą kilka razy, nie turystom.
• Grupy 10-25 osób umawia się mailem: z przewodnikiem edukacja@u-jazdowski.pl, bez przewodnika info@u-jazdowski.pl.
• Szatnia jest tymczasowo nieczynna (informacja muzeum, stan na 28 września 2026). Wystawa potrwa całą zimę, więc licz się z noszeniem kurtki po salach.
• Dostępność: wejście od zachodniej strony zamku jest w poziomie terenu, na dziedziniec prowadzą rampy, na piętro schody z poręczami albo winda. Toaleta dla osób z niepełnosprawnością jest na poziomie +1, na parkingu są dwa miejsca dla osób z niepełnosprawnością.

Dla kogo: dla osób, które lubią malarstwo ciche, oszczędne w formie, i dla czytelników Anne Carson, którzy chcą zobaczyć, co z jej książki może wyniknąć w obrazie. To także dobra przeciwwaga dla dwóch pozostałych wystaw w Zamku, mocno skupionych na ciele.

Kto powinien odpuścić osobny wyjazd: jeżeli jedziesz przez całe miasto tylko na tę wystawę, a nie znasz artystki, połącz ją z „HEM” i „Prawie wszystko”. Muzeum nie podało liczby prac, więc nie wiadomo, czy sama wypełni wizytę. W bezpłatny czwartek licz się z tłokiem.

Wydarzenia towarzyszące

• 23.10.2026, 19:00 - wernisaż w Zamku Ujazdowskim. Muzeum uprzedza, że w czasie wernisażu prowadzona będzie dokumentacja fotograficzna i wideo; zasad wstępu ani zapisów nie podaje. Tego samego wieczoru o tej samej godzinie muzeum otwiera też wystawę Anny Baumgart „HEM”.

Poza wernisażem muzeum nie zapowiedziało jeszcze oprowadzań kuratorskich ani spotkań przy tej wystawie.

Co piszą o wystawie

Recenzji jeszcze nie ma - wystawa otwiera się 24 października 2026. Na razie jest jedna zapowiedź:

• Magazyn SZUM (31.08.2026, Redakcja): w przeglądzie „Najciekawsze wystawy jesieni 2026” redakcja wymienia wystawę Róży Litwy wśród sześciu jesiennych wystaw Zamku Ujazdowskiego, jeszcze bez tytułu, i zapowiada prace malarskie i rzeźbiarskie oparte na wielokrotnym powtarzaniu motywu ludzkiej postaci pozbawionej cech indywidualnych - przegląd

Zobacz też

• HEM - wystawa Anny Baumgart otwierana tego samego dnia w tym samym budynku; czerwień krwi zamiast czerwieni z literatury.
• Prawie wszystko - retrospektywa Anety Grzeszykowskiej w Zamku do 7 lutego 2027; tożsamość i nieobecność w fotografii, na tym samym bilecie.
• Edward Dwurnik. Duma i wstyd - w Muzeum Sztuki Nowoczesnej do 28 lutego 2027; zupełnie inne malarstwo o polskim społeczeństwie i emocjach, zamyka się tego samego dnia.
• Józef Czapski - L’Humanité / Ludzkość - w Muzeum Archidiecezji Warszawskiej do 29 listopada 2026; rysunki i obrazy malarza, który był też pisarzem, ze zbiorów własnych muzeum.

Profil muzeum: Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski.