W przekładzie algorytmów

Centrum Nauki Kopernik pokazywało wystawę „W przekładzie algorytmów” wyłącznie w czasie XVI Festiwalu Przemiany, którego hasłem było pytanie „Czy AI myśli za ciebie?”. Festiwalowa wystawa trwała trzy dni, od 2 do 4 października 2026, w centrum konferencyjnym Kopernika, a wstęp na festiwal był bezpłatny.

Centrum Nauki Kopernik o wystawie:

Coraz częściej poznajemy świat w przekładzie algorytmów. Sztuczna inteligencja staje się pośrednikiem między nami a rzeczywistością. Przetwarza dane i rozpoznaje wzorce, aby wygenerować nowe treści, stworzyć sugestywne symulacje i wydobyć zależności, których sami moglibyśmy nie dostrzec. Jak każdy przekład, także ten nie jest neutralny.

Algorytmy porządkują świat wedle własnych reguł. Pewne dane uwidaczniają, inne pomijają, tworzą nowe kategorie i podsuwają odmienne interpretacje. Czasem gubią kontekst, nie odróżniają faktów od opinii lub halucynują, przedstawiając wiarygodnie brzmiące treści, które nie mają potwierdzenia. Sposób porządkowania informacji wpływa więc na to, co dostrzegamy i jaki obraz rzeczywistości budujemy. Jak algorytmy tłumaczą ludziom świat i jak zmieniają sam proces jego rozumienia?

Twórcy wystawy „W przekładzie algorytmów” próbują odpowiedzieć na te pytania z różnych perspektyw. Na wystawie zobaczycie między innymi robota próbującego odnaleźć igłę w stogu siana. Rytm ludzkiego oddechu zostanie przełożony na rysunki i grafiki komputerowe, a interaktywne instalacje będą reagować na głos i obecność zwiedzających. Historyczne fotografie wojenne posłużą z kolei do wygenerowania tego, czego oryginalne kadry nie pokazują - obrazów prawdopodobnych, zawieszonych między zbiorową pamięcią a symulacją. Zobaczycie także nowy język stworzony przez sieć neuronową. To abstrakcyjny system znaków, prowokujący pytanie o to, czy maszyny mogą wytworzyć własne formy komunikacji.

Niektóre projekty zaglądają do wnętrza systemów AI, inne sprawdzają granice ich skuteczności albo wykorzystują technologię do przekształcania ludzkiego doświadczenia. Łączy je pytanie o to, co zostaje zachowane, co znika, a co pojawia się dopiero w wyniku algorytmicznego przekładu. I kto właściwie nadaje znaczenie temu, co otrzymujemy na końcu tego procesu - człowiek czy maszyna?

Wystawa na wiele sposobów pozwala doświadczyć świata w przekładzie algorytmów - poprzez obraz, dźwięk, język, ruch, światło, a nawet własny oddech. Zamiast sprowadzać sztuczną inteligencję do ekranów i interfejsów, pokazuje ją jako część szerszego środowiska technologicznego, które coraz mocniej wpływa na to, jak pamiętamy, tworzymy, klasyfikujemy i interpretujemy świat.

Czego się spodziewać

W wystawie udział wzięli: Paweł Janicki, Dawid Konopka, Jakub Koźniewski, Andreas Lutz, Patrycja Maksylewicz, Agnieszka Rayss i David Sypniewski, Sefa Sagir i Anna Klimczak, duet Varvara & Mar oraz studio Dotdotdot. Kuratorem był Rafał Kosewski, teksty napisała Patrycja Strzetelska, a wystawę zaprojektowało i wykonało Lotne Studio.

Wystawa zajmowała parter i pierwsze piętro centrum konferencyjnego Kopernika. W sobotę i niedzielę na pierwszym piętrze działały festiwalowe stacje doświadczalne, przy których, jak zapowiadało muzeum, można było przetestować programy sztucznej inteligencji i zagrać z robotem w go, a w niedzielę od 15:00 do 19:00 w Lektorium na parterze można było ułożyć „wzory pamięci” z polskim modelem językowym Bielik (stacje doświadczalne).

Bilet i czas

• Wstęp: bezpłatny; muzeum podawało tę informację dla całego Festiwalu Przemiany 2026.
• Godziny: wystawa była czynna w piątek 2 października od 20:30 do 23:00 (wernisaż), w sobotę 3 października od 11:00 do 22:00 i w niedzielę 4 października od 11:00 do 20:00.
• Wcześniej w piątek: na 13:00-14:00 muzeum zapowiedziało przedpremierowe oprowadzanie kuratorskie po wystawie.
• Przy okazji: muzeum zapowiedziało, że w czasie festiwalu bezpłatnie udostępni też wystawę „Przyszłość jest dziś”, część wystawy stałej Kopernika (piątek 20:30-23:00, sobota i niedziela 11:00-20:00).
• Język: muzeum zapowiadało, że część wydarzeń festiwalu będzie tłumaczona na polski język migowy i na angielski; szczegóły podawało przy każdym wydarzeniu. Własny angielski opis wystawy muzeum publikuje na kopernik.org.pl/en.

Wydarzenia towarzyszące

• 2.10.2026, 13:00-14:00 - przedpremierowe oprowadzanie kuratorskie po wystawie (program wystawy).
• 2.10.2026, 19:00-20:30 - otwarcie festiwalu w Audytorium: rozmowa „Czy AI myśli za ciebie?” z udziałem filozofa Tomasza Stawiszyńskiego, artysty Jakuba Koźniewskiego, jednego z autorów prac na wystawie, i badaczki kultury cyfrowej dr Moniki Jabłońskiej, tłumaczona na polski język migowy i angielski (otwarcie).
• 2.10.2026, 20:30-23:00 - wernisaż wystawy, a o 21:00 performans Andreasa Lutza „Abstract Language Model (Live)” (otwarcie).

Pełny program debat, paneli i warsztatów festiwalu muzeum opublikowało na stronie Festiwalu Przemiany.

Po wystawie

Aktualne wystawy w Koperniku:

• Lustra. Między iluzją a rzeczywistością - wystawa czasowa z eksponatami szwajcarskiej Technoramy, która pytaniem „Czy naprawdę widzisz to, co widzisz?” podejmuje ten sam wątek co „W przekładzie algorytmów”: czy obraz świata, który odbieramy, jest wierny; w tym samym budynku do 22 listopada 2026.

Aktualne wystawy na pokrewny temat w innych muzeach:

• Adam Kozicki. Wojna wszystkich ze wszystkimi - malarstwo o świecie zdominowanym przez obrazy generowane i rozpowszechniane cyfrowo, które według muzeum powstaje bez użycia sztucznej inteligencji, a więc drugi biegun pytania stawianego w Koperniku; w Muzeum Sztuki Nowoczesnej do 10 stycznia 2027.
• START I - znaczy ruszamy! Polskie aparaty fotograficzne - historia polskiej techniki fotograficznej od XIX-wiecznych konstrukcji z obiektywami Adama Prażmowskiego po prototyp aparatu START I, dla tych, których w Koperniku zainteresowało, jak maszyny wytwarzają obrazy; w Narodowym Muzeum Techniki, muzeum nie podaje daty zakończenia.

Profil muzeum: Centrum Nauki Kopernik.