Cele Bezpieki

Czego się spodziewać

Pod Ministerstwem Sprawiedliwości, w piwnicy gmachu przy al. Ujazdowskich 11, przez niemal dekadę trzymano ludzi, których jedyną winą było to, że walczyli o wolną Polskę. Cele Bezpieki to 600 m² ekspozycji w dawnym areszcie śledczym Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego — miejscu, które działało od 1945 do 1954 roku i przez które przeszli jedni z najważniejszych ludzi polskiego podziemia i opozycji.

Wystawa dzieli się na cztery sekcje. Pierwsza przedstawia historię oporu wobec komunistycznych represji w latach 1944-1956. Druga — mechanizm terroru: kto przesłuchiwał, kogo i za co. Trzecia — i najsilniejsza — to zrekonstruowane cele z oryginalnymi inskrypcjami więźniów. W sześciu celach konserwatorzy zabezpieczyli rysunki, inicjały, kreseczki odliczające dni. Czwarta sekcja opowiada o przywracaniu pamięci po 1989 roku.

Około stu cel mieściło do ośmiu osób każda. Przeszli przez nie generał August Emil Fieldorf „Nil" — skazany na śmierć i stracony w 1953 roku — Jan Rodowicz „Anoda", legendarny żołnierz AK, oraz Władysław Bartoszewski, późniejszy minister spraw zagranicznych. Przedmioty wytworzone przez więźniów — szachy ulepione z chleba, krzyżyki uszyte z nici, listy pisane z cel śmierci — są tu wystawione bez nadmiernej scenografii. Mówią same za siebie.

W kilku salach usłyszysz nagrania relacji tych, którzy przeżyli. Audioprzewodnik (10 PLN) jest dostępny po polsku i angielsku.

Na wizytę potrzebujesz godziny. To nie jest muzeum, które się „ogląda" — tu się stoi w ciszy i czyta napisy wyryte paznokciami na ścianach.

Uwaga: ekspozycja nie jest odpowiednia dla dzieci poniżej 14 lat. Tematyka obejmuje aresztowania, tortury i wyroki śmierci.

Wskazówki

• Darmowy poniedziałek. Wstęp wolny — ale wejście nie przez główne drzwi ministerstwa, tylko od ul. św. Teresy.
• Audioprzewodnik wart swojej ceny. 10 PLN, po polsku lub angielsku. Bez niego same inskrypcje i gabloty nie dają pełnego obrazu.
• Połącz z Mauzoleum Szucha. 500 metrów dalej, dawna centrala przesłuchań Gestapo. Razem tworzą dwugłos: niemiecka i sowiecka machina terroru w jednej okolicy. Planuj 2-3 godziny na oba.
• Schodołaz zamiast windy. Ekspozycja jest w piwnicy — osoby na wózkach mogą skorzystać ze schodołazu, ale warto wcześniej zadzwonić i uprzedzić.
• Z wózkiem dziecięcym — raczej nie. Piwnice, schody, ciasne korytarze.
• Bilety: normalny 10 PLN, ulgowy 8 PLN, dzieci do 7 lat bezpłatnie.
• Czwartkowe wieczory. Jedyny dzień otwarty do 20:00 — dobra opcja, żeby uniknąć grup.

Jak dojechać

Metro: Linia M1, stacja Politechnika — ok. 10 minut spaceru na północny zachód.

Autobus: Przystanek Plac Trzech Krzyży — linie 116, 118, 166, 180, 222, 518. Stamtąd ok. 5 minut pieszo al. Ujazdowskimi.

Pieszo: Z Mauzoleum Szucha — ok. 7 minut (500 m) na północ. Z Muzeum Narodowego — ok. 10 minut. Z Łazienek Królewskich — ok. 15 minut.

Samochodem: Strefa płatnego parkowania, miejsc mało. Komunikacja miejska to zdecydowanie lepszy pomysł.

Muzea w pobliżu

Historia

Gmach przy al. Ujazdowskich 11 wzniesiono w latach 1929-1930. Budynek miał różnych lokatorów — przez pewien czas mieścił się tu Ambasada Stanów Zjednoczonych. W 1939 roku zajęła go niemiecka Kripo (Policja Kryminalna).

Po wyzwoleniu Warszawy w styczniu 1945 roku budynek przejęło Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego — komunistyczna tajna policja. W piwnicach urządzono areszt śledczy, w którym przetrzymywano i przesłuchiwano żołnierzy Armii Krajowej, członków podziemia antykomunistycznego, polityków PSL i duchownych. W około stu celach osadzano do ośmiu osób. Aresztowani nie wiedzieli, na jak długo trafiają do piwnicy — niektórzy spędzali tu tygodnie, czekając na przesłuchania prowadzone piętra wyżej.

Areszt działał do 1954 roku. Po rozwiązaniu MBP piwnice przejęło Ministerstwo Sprawiedliwości i przez ponad pół wieku pozostawały zamknięte dla publiczności. Pamięć o tym, co się tu działo, przetrwała w relacjach byłych więźniów i ich rodzin.

1 marca 2018 roku, w Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych, prezydent Andrzej Duda otworzył ekspozycję jako oddział Muzeum Powstania Warszawskiego. Konserwatorzy pracujący nad przygotowaniem wystawy odkryli w sześciu celach oryginalne ślady obecności więźniów — rysunki, inicjały, kreseczki kalendarza, wyrycia w tynku. Te ślady zostały zabezpieczone i stanowią najsilniejszy element ekspozycji — materialne świadectwo obecności ludzi, których nazwiska w wielu wypadkach znamy dopiero od niedawna.