Anna Jagiellonka. Wszystkie twarze królowej

Zamek Królewski na Wawelu pokazuje Annę Jagiellonkę przez jej własne decyzje, listy i fundacje, a nie wyłącznie jako córkę, siostrę i żonę królów. W sześciu salach pierwszego piętra spotykają się wszystkie znane jej historyczne portrety. Wystawa jest czynna do 14 lutego 2027 roku.

Zamek Królewski na Wawelu o wystawie:

Przez wieki opowiadano o niej jako o córce Zygmunta Starego, siostrze Zygmunta Augusta i żonie Stefana Batorego. A kim była sama Anna?

O swoje miejsce musiała zabiegać, choć jej pochodzenia potrzebowali ci, którzy sięgali po polski tron. Tej jesieni na Wawelu przyjrzymy się jej własnej historii: decyzjom, które podejmowała, relacjom, które budowała i dziełom, które po sobie pozostawiła.

Czego się spodziewać

Wystawa zajmuje sześć sal w skrzydle zachodnim, na pierwszym piętrze zamku; skrzydło podają komunikat prasowy zamku z 22 października i wykaz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Według styczniowej depeszy PAP o planach zamku to największa z czterech wystaw czasowych zaplanowanych wtedy na 2026 rok. Zespół kuratorski tworzą Marta Golik-Gryglas, Dariusz Nowacki, Magdalena Ozga, dr Magdalena Piwocka i dr Joanna Winiewicz-Wolska. Liczby obiektów zamek dotąd nie podał.

Wystawa prowadzi chronologicznie przez życie bohaterki: od dzieciństwa na Wawelu, przez bezkrólewie po śmierci brata i małżeństwo z Batorym, po starania o tron dla siostrzeńca. Zamek wymienia na swojej stronie między innymi:

• Miniatury z warsztatu Lucasa Cranacha Młodszego - portrety rodziny Zygmunta Starego, na których trzy najmłodsze królewny różnią się tylko medalionami z inicjałami.
• Listy Anny i Stefana Batorego - korespondencję, z której zamek wyprowadza obraz małżeństwa opartego na współpracy, a nie na chłodzie.
• Klejnot z profilem Batorego - pamiątkę po mężu, wydobytą z grobu królowej.
• Dary dla Kaplicy Zygmuntowskiej - wyroby złotnicze i tkaniny z jej fundacji.
• Portrety królowej - wszystkie znane wizerunki historyczne, w tym wiązane z Marcinem Koberem; część pokazana po konserwacji w programie zainicjowanym przez Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.

Komunikat prasowy zamku z 22 października wymienia wypożyczających: Katedrę na Wawelu, Bibliotekę Jagiellońską, Muzeum Warszawy, Muzeum Książąt Czartoryskich (oddział Muzeum Narodowego w Krakowie) i Muzeum Narodowe w Warszawie. Z zagranicy wypożyczają Kunsthistorisches Museum w Wiedniu, Galeria Uffizi, Grünes Gewölbe w Dreźnie i Patrimonio Nacional w Madrycie.

Konkretne obiekty z zagranicy wymienia wykaz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 6 sierpnia 2026 roku, który obejmuje je ochroną prawną; Uffizi ani Patrimonio Nacional w nim nie figurują. Z Wiednia są to półzbroja Stefana Batorego oraz portrety Batorego, Zygmunta III Wazy i Ernesta Habsburga, z Drezna dwa klejnoty z figurą św. Jerzego. Wykaz podaje też Society of Antiquaries of London (puszka zegara królowej Bony z 1525 roku) i Herzog August Bibliothek w Wolfenbüttel (druk z 1570 roku „Statuta y przywileie koronne”). Z Kulturstiftung Dessau-Wörlitz pochodzą według wykazu portrety Anny i Zygmunta Augusta z około 1600 roku.

Komunikat zamku informuje też o odkryciu konserwatorskim: XVI-wieczny portret, uznawany dotąd za XIX-wieczną kopię, okazał się prawdziwym wizerunkiem Anny Jagiellonki.

Pierwsza z dwóch interwencji artystycznych towarzyszących wystawie to obraz Ewy Juszkiewicz „Bez tytułu / według Rogiera van der Weydena” (2012) z kolekcji Galerii Bielskiej BWA. Zawisł w miejscu, gdzie zamek na co dzień pokazuje portret Anny Jagiellonki, przeniesiony teraz na wystawę. Według strony interwencji obraz zobaczysz z biletem „Zamek piętro 2.”, a nie w ramach samej wystawy. Drugą interwencją jest naszyjnik Anny Orskiej inspirowany biżuterią królowej.

Kontekst

Anna Jagiellonka (1523-1596) urodziła się w Krakowie jako córka Zygmunta Starego i Bony Sforzy. Po bezpotomnej śmierci jej brata Zygmunta Augusta i ucieczce Henryka Walezego szlachta 15 grudnia 1575 roku okrzyknęła ją królem Polski. Warunkiem było małżeństwo ze Stefanem Batorym: koronacja i ślub odbyły się na Wawelu tego samego dnia, 1 maja 1576 roku.

Po śmierci Batorego poparła w 1587 roku kandydaturę siostrzeńca, Zygmunta III Wazy, syna jej siostry Katarzyny. Zmarła w Warszawie w 1596 roku i spoczywa w Kaplicy Zygmuntowskiej, której kopuła do dziś ma złote pokrycie z jej fundacji. Rok 2026 to 450. rocznica jej koronacji i 430. rocznica śmierci.

Marcin Kober, nadworny malarz Batorego, utrwalił ją między innymi w stroju koronacyjnym i we wdowim. Ewa Juszkiewicz, urodzona w 1984 roku w Gdańsku, maluje wersje dawnych portretów kobiet, w których twarz zastępują zwoje tkaniny, kwiaty albo muszle. Obraz na Wawelu powtarza „Kobietę w białym welonie” van der Weydena z około 1440 roku, ale twarz kobiety zasłania udrapowana tkanina. Tytuł wystawy mówi o twarzach, a malarka słynie z ich zasłaniania.

Bilet i czas

Bilet na samą wystawę kosztuje 47 zł, ulgowy 35 zł. Bez dopłaty wchodzisz z biletem „Zamek piętro 1.” za 57 zł (ulgowy 43 zł), który obejmuje też prywatne apartamenty królewskie, gabinet porcelanowy i wystawę „Wawel Odzyskany”. Za 10 zł więcej dostajesz więc apartamenty i, do 6 stycznia, drugą wystawę czasową „Lary i penaty”; poza listopadem to lepszy wybór. Bilety sprzedają kasy i sklep bilety.wawel.krakow.pl , a cennik podaje strona Co zwiedzać .

Wystawa jest czynna od wtorku do niedzieli, 9:00-17:00, ostatnie wejście 30 minut przed zamknięciem. Nieczynna 1 i 11 listopada, 24-26 i 31 grudnia. W poniedziałki jest zamknięta, więc darmowe poniedziałkowe wejściówki jej nie obejmują. Angielska wersja strony wystawy podaje godziny 9:00-19:00 i dodaje 1 stycznia do dni zamknięcia; polska wersja i strona Co zwiedzać podają 9:00-17:00. Planując wizytę 1 stycznia, sprawdź stronę Co zwiedzać.

W listopadzie zasady są inne. W ramach „Darmowego Listopada” od wtorku do niedzieli wchodzisz na bezpłatną wejściówkę na drugie piętro zamku, która obejmuje także tę wystawę; ostatnie wejście 16:00. Wejściówki wydają kasy w dniu zwiedzania (8:45-16:00), a online są udostępniane z tygodniowym wyprzedzeniem; jedna osoba pobierze je najwyżej dla pięciu osób. Szczegóły są na stronie Co zwiedzać .

Na sześć sal zarezerwuj 45-60 minut. Wystawa jest dla tych, których interesują kobiety u władzy, dynastia Jagiellonów i dawny portret, a z warsztatami 15 listopada także dla rodzin z dziećmi. Kto ma na Wawel jedną godzinę i jest tu pierwszy raz, niech wybierze komnaty królewskie. Zamek opublikował angielską wersję strony wystawy, ale nie podaje, czy podpisy w salach są dwujęzyczne.

Wydarzenia towarzyszące

• 27-29.10.2026 - ogólnopolska konferencja naukowa „Anny Jagiellonki. Relacje kobiet i władzy”. Obrady 27 października w Sali Poselskiej na drugim piętrze zamku (wejście Klatką Poselską), 28 października w Centrum Wystawowo-Konferencyjnym, 29 października w Sali Sigmunda w budynku nr 5. Konferencja po polsku, bez opłaty konferencyjnej. Słuchacze zapisują się na poszczególne sesje przez formularze na stronie programu, a miejsc jest niewiele: 24 października na sesję poranną 29 października już ich nie było - program i zapisy .
• 28.10.2026, 16:30-18:00 - w ramach konferencji debata „Syndrom Anny Jagiellonki. Czy kobiety w kulturze wciąż muszą czekać w kolejce do tronu?”, Sala Poselska na drugim piętrze zamku. Prowadzi dr Jacek Stawiski, redaktor naczelny „Tygodnika Powszechnego”; rozmawiają Magdalena Biniaś-Szkopek, Anna Jankowiak, Agnieszka Jankowiak-Maik i Michał Sawczuk. Zapisy przez osobny formularz - program i zapisy .
• 5.11.2026, 18:00-19:00 - wykład online „Królowa z wyboru, a bez władzy? Anna Jagiellonka na tle europejskich królowych XVI wieku”, prowadzi dr Dominik Kadzik z Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Platforma MS Teams, udział bezpłatny; linku do spotkania strona wystawy nie podaje (stan na 24 października) - strona wystawy .
• 15.11.2026, 11:00-13:00 - warsztaty rodzinne „Czy kobieta mogła zostać królem?” z cyklu Nasz Wawel Rodzinny: zwiedzanie wystawy, potem atrament galasowy i próby kaligrafii. Udział 60 zł od uczestnika, opiekun bezpłatnie; zbiórka przy makiecie Wawelu przed budynkiem Działu Rezerwacji - bilety .
• 19.11.2026, 18:00-19:00 - wykład online „Między tronem a codziennością. Anna Jagiellonka w zwierciadle korespondencji”, prowadzi dr Agnieszka Pawłowska-Kubik, wydawczyni pierwszego tomu korespondencji królowej (2024). Platforma MS Teams, udział bezpłatny; linku strona wystawy nie podaje - strona wystawy .
• 17.12.2026, 18:00-19:00 - wykład online „Wawelski portret Anny Jagiellonki i inne wizerunki królowej”, prowadzi dr Joanna Winiewicz-Wolska, kierowniczka Działu Zbiorów zamku i jedna z kuratorek wystawy. Tematem jest wawelski portret przypisywany Marcinowi Koberowi i pytanie, czy rzeczywiście namalował go Kober. Platforma MS Teams, udział bezpłatny; linku strona wystawy nie podaje - strona wystawy .

Co piszą o wystawie

PAP, przedruk w dzieje.pl (01.01.2026): w zapowiedzi programu na 2026 rok dyrektor zamku prof. Andrzej Betlej przedstawił wystawę jako dopowiedzenie do „Obrazu Złotego Wieku” z 2023 roku - link . Mówi w niej: „Jest to wystawa stricte wawelska, łącząca się z tym miejscem, łącząca się z jedną z najważniejszych postaci polityki, ale i kultury końca XVI wieku”.

Relacji z konferencji prasowej 22 października, z otwarcia ani recenzji nie znaleziono (stan na 24 października 2026).

Aktualizacje

• 2026-10-24 - strona wystawy i cennik Co zwiedzać podają cenę: 47 zł normalny, 35 zł ulgowy albo wejście z biletem „Zamek piętro 1.”, w listopadzie z wejściówką na drugie piętro zamku (do 13 października strona wystawy podawała 5 zł i 3 zł). Strona wystawy zapowiada trzy wykłady online, a strona konferencji otworzyła zapisy dla słuchaczy i podaje jako miejsce debaty Salę Poselską. Zamek opublikował angielską wersję strony wystawy (źródło: strona wystawy ).
• 2026-10-22 - komunikat prasowy zamku po konferencji prasowej podał wypożyczających, odkrycie konserwatorskie (XVI-wieczny portret uznawany za XIX-wieczną kopię okazał się wizerunkiem Anny) i drugą interwencję artystyczną, naszyjnik Anny Orskiej. Tego dnia strona wystawy nie podaje już ceny biletu (źródło: strona wystawy ).

Zobacz też

• Lary i penaty. O budowaniu poczucia bezpieczeństwa w architekturze - druga bieżąca wystawa czasowa na Wawelu, do 6 stycznia, za 5 zł albo w cenie biletów „Zamek” i „Zamek piętro 1.”. Obie zobaczysz podczas jednej wizyty.
• Wojowniczki. Japońskie herstorie - w Muzeum Manggha, do 11 listopada. Historie kobiet, które dowodziły i walczyły, opowiedziane japońskimi drzeworytami.
• Muzeum Książąt Czartoryskich - według komunikatu zamku jeden z wypożyczających. Tu wisi „Dama z gronostajem” Leonarda da Vinci, jedyny jego obraz w Polsce.
• Wszystkie twarze królowej - interwencja - obraz Ewy Juszkiewicz w miejscu, gdzie zwykle wisi wawelski portret Anny Jagiellonki. Zobaczysz go z biletem „Zamek piętro 2.”, nie z biletem na tę wystawę.

Bilety, godziny otwarcia i aktualne informacje znajdziesz na stronie Zamku Królewskiego na Wawelu .

Profil muzeum: Zamek Królewski na Wawelu .