Ulica Pomorska

Czego się spodziewać

Właściwy powód wizyty jest w piwnicy. W trzech pomieszczeniach dawnego aresztu gestapo zachowały się napisy, które więźniowie ryli na ścianach w latach 1943-1945 - przewodnik dark-tourism.com liczy około czterystu zachowanych inskrypcji. Są wśród nich pożegnania ludzi, którzy wiedzieli, że zostaną rozstrzelani. Cele mają status miejsca pamięci narodowej i to one, a nie gabloty, decydują o tym, z czym się stąd wychodzi.

Reszta budynku tłumaczy, jak do tego doszło. Dom Śląski to modernistyczna kamienica z lat trzydziestych, wzniesiona przez Towarzystwo Obrony Zachodnich Kresów Polski - z kinem, biblioteką i bursą akademicką. 13 września 1939 roku, kilka dni po wkroczeniu Wehrmachtu, zajęły ją niemieckie formacje policyjne. Do stycznia 1945 mieściła się tu komenda policji bezpieczeństwa dystryktu krakowskiego: pokoje przesłuchań na pierwszym i drugim piętrze, areszt w piwnicy.

Wystawa stała „Krakowianie wobec terroru 1939-1945-1956” prowadzi przez trzy części. Pierwsza to dzieje samego budynku, druga - losy ofiar terroru niemieckiego, trzecia - lata 1945-1956 i postawy krakowian wobec władzy komunistycznej. Ta trzecia część jest tym, czego nie znajdziesz w Fabryce Schindlera, i dla wielu zwiedzających okazuje się najbardziej odkrywcza. Narrację budują dokumenty, pamiątki rodzinne, nagrania świadków i zaaranżowany pokój przesłuchań.

Osobnym zasobem jest Archiwum ofiar terroru - elektroniczna baza z kilkoma tysiącami biogramów osób represjonowanych przez oba systemy, dostępna na miejscu i przez internet. Rodziny szukające konkretnego nazwiska zaczynają właśnie tutaj.

To miejsce dla dorosłych i młodzieży mniej więcej od czternastego roku życia. Małe dzieci nie mają tu czego szukać, a osoby z klaustrofobią powinny wiedzieć, że cele są bardzo ciasne, a schody do nich wąskie.

Wskazówki

• Zarezerwuj od 45 do 90 minut. Oddział jest niewielki, ale gęsty od tekstu; różnica bierze się wyłącznie z tego, ile zdecydujesz się przeczytać.
• Nie przegap napisów w celach. Bez nich zostaje porządna wystawa historyczna; z nimi - miejsce, które zapamiętasz.
• W środy wstęp jest bezpłatny, a wejściówki odbiera się na bilety.muzeumkrakowa.pl albo w kasie, w miarę wolnych miejsc. W pozostałe dni rezerwacja nie jest potrzebna - kolejek tu nie ma.
• Ostatnie wejście 30 minut przed zamknięciem, czyli o 16:30 - a to zostawia pół godziny. Żeby zwiedzić oddział bez pośpiechu, przyjdź najpóźniej o 15:45.
• Pomiń, jeśli tego samego dnia zwiedzasz Fabrykę Schindlera i Aptekę pod Orłem. Trzy punkty Trasy Pamięci w jedno popołudnie to za dużo - Pomorska zasługuje na osobny termin.
• Dostępność jest ograniczona: w budynku nie ma windy, są schody i różnice poziomów, do cel prowadzą wąskie stopnie, brakuje też toalety dla osób z niepełnosprawnościami. Psy asystujące są mile widziane, a wizytę z tłumaczem języka migowego trzeba zgłosić wcześniej.
• Grupy: oprowadzanie po wystawie stałej kosztuje 280 zł od grupy plus bilety wstępu; termin uzgadnia się z oddziałem.

Jak dojechać

Pieszo: z Rynku Głównego około 20 minut ulicą Karmelicką, do placu Inwalidów. Tramwaj: przystanek Plac Inwalidów, obsługiwany przez linie kursujące Alejami Trzech Wieszczów i ulicą Królewską; z centrum to dwa przystanki. Wejście do oddziału jest od ulicy Pomorskiej, nie od Królewskiej. Parkingu przy muzeum nie ma - wokół obowiązuje strefa płatnego postoju.

W okolicy

Apteka pod Orłem to drugi punkt Trasy Pamięci: ta sama okupacja widziana z placu Bohaterów Getta w Podgórzu. Fabryka Emalia Oskara Schindlera opowiada tę historię w największej skali i z największym tłumem - dobra kolejność to Pomorska najpierw, Fabryka drugiego dnia. Muzeum Armii Krajowej pokazuje Polskie Państwo Podziemne, czyli dokładnie to, co gestapo z Pomorskiej miało rozbić.

Historia

Dom Śląski powstał ze składek zbieranych w czasie kampanii plebiscytowej na Górnym Śląsku; grunt miasto przekazało bezpłatnie. Projekt sporządził w 1931 roku Józef Rybicki, budowę prowadzono w latach 1932-1937 pod nadzorem Ludwika Wojtyczki. Po wojnie budynek przejęła Liga Obrony Kraju, a dawna sala kinowa działała jako kino „Wolność” aż do 1994 roku. Tablicę ku czci ofiar gestapo odsłonięto w 1975 roku, do rejestru zabytków budynek wpisano 9 grudnia 1997 roku. Oddział muzeum działa tu od 1981 roku, a obecną wystawę stałą otwarto 3 czerwca 2011 roku. Od 2007 roku we wrześniu odbywają się tu Dni Pamięci Ofiar Gestapo, w rocznicę zajęcia budynku przez Niemców.