Podziemna Nowa Huta - os. Szkolne 22

Czego się spodziewać

Piwnica bloku mieszkalnego, do której wchodzi się przez dwie pary drzwi gazoszczelnych. Za nimi komora filtrowentylacyjna podająca oczyszczone powietrze, zbiornik na wodę i pomieszczenia, w których mieszkańcy sąsiednich klatek mieli przeczekać atak. To jest sedno wizyty na os. Szkolnym 22 - reszta wystawy tłumaczy, dlaczego schrony w Nowej Hucie stoją pod zwykłymi blokami mieszkalnymi.

Ekspozycja „Schrony w Nowej Hucie - dziedzictwo zimnej wojny” działa tu od czerwca 2026 roku i zajmuje trzy przestrzenie na dwóch poziomach plus sam schron w podziemiu. Kolejność jest prosta: najpierw kontekst - budowa dzielnicy i zimnowojenny strach, potem konstrukcja schronów, dopiero na końcu zejście pod ziemię. Kuratorka Agata Klimek-Zdeb prowadzi tę opowieść tak, żeby pokazać skalę zjawiska: w latach 1953-1960 w Nowej Hucie powstało ponad 250 schronów, w kombinacie, w budynkach publicznych i pod blokami. Nigdzie indziej w Polsce nie było to możliwe na taką skalę, bo nigdzie indziej nie budowano schronów równocześnie z całym miastem.

Najciekawszy pojedynczy element to mapa rozmieszczenia schronów w dzielnicy. Nowohucianin sprawdza na niej swój własny adres, przyjezdny - skalę siatki pod osiedlami, po których przed chwilą szedł. Poza tym archiwalne zdjęcia, filmy i oryginalne wyposażenie schronowe.

Wystawa nie kończy się w 1960 roku. Ostatnia część dotyczy dzisiejszego bezpieczeństwa: plecaki ewakuacyjne, zasady zachowania w sytuacji kryzysowej, pytania o to, kiedy sam czułeś się zagrożony. Dla dzieci przygotowano osobną ścieżkę o bezpieczeństwie w codziennych sytuacjach, którą prowadzą komiksowe postaci - żółw i wiewiórka. Ton jest rzeczowy, nie straszący, i to dobra decyzja.

Dwie uwagi na koniec. Po pierwsze, to główny adres projektu Podziemna Nowa Huta - drugi schron, na os. Szkolnym 37, pokazuje coś innego i muzeum samo zaleca zaczynać właśnie tutaj. Po drugie, w tym samym budynku urzęduje tymczasowo Muzeum Nowej Huty, którego siedziba w dawnym kinie Światowid jest w remoncie; jeśli szukasz „muzeum Nowej Huty”, tu trafisz na ludzi, a nie na plac budowy.

Wskazówki

• Zarezerwuj godzinę na samą wystawę, a około trzech godzin na całą wyprawę ze Starego Miasta, jeśli chcesz zobaczyć oba schrony.
• W środy wstęp jest bezpłatny - wejściówki pobierzesz wcześniej na bilety.muzeumkrakowa.pl albo, w miarę dostępności miejsc, w kasie w dniu zwiedzania. Rezerwuj online: darmowe wejściówki się kończą.
• Ostatnie wejście o 16:30 dla zwiedzających indywidualnych i o 16:00 dla grup z przewodnikiem. Przyjazd o 16:45 oznacza, że nie wejdziesz.
• Nie przegap mapy schronów na parterze i zachowanego wyposażenia w podziemiu: urządzenia filtrowentylacyjnego, drzwi gazoszczelnych i zbiornika na wodę.
• Dostępność dla osób z niepełnosprawnością ruchową jest ograniczona. Regulamin tego oddziału mówi o ograniczonej dostępności dla osób z niepełnosprawnością ruchową - w budynku nie ma windy, a różnicę poziomów osoby poruszające się na wózkach pokonują za pomocą platformy. Przed wizytą zapytaj: 12 446 78 21 lub schrony@muzeumkrakowa.pl .
• Weź warstwę na wierzch. Schron to piwnica i latem jest w nim wyraźnie chłodniej niż na ulicy.
• Plecak powyżej 30 litrów zostaw w domu - regulamin nie wpuszcza dużego bagażu. Zdjęcia na własny użytek są w porządku; sesje i zdjęcia komercyjne wymagają zgody muzeum.
• Oprowadzanie kosztuje 260 zł od grupy, a spacer śladami nowohuckich schronów 390 zł. Indywidualnie przewodnik nie jest obowiązkowy - wystawa broni się sama.

Jak dojechać

Tramwajem: do placu Centralnego albo do przystanku Struga, potem 8-10 minut pieszo na północ, w głąb starych osiedli. Przejście przez socrealistyczną zabudowę jest najlepszym możliwym wstępem do wystawy - te bloki i te schrony powstawały równocześnie.

Pieszo z placu Centralnego: około kilometra alejami między osiedlami. Budynek numer 22 stoi w obrębie os. Szkolnego, wejście prowadzi do sal na parterze i dalej w dół, do schronu.

Z centrum Krakowa: licz około 30 minut jazdy z okolic Dworca Głównego. To nie jest punkt, który dokleja się do spaceru po Starym Mieście - to osobna wyprawa na pół dnia.

W okolicy

Podziemna Nowa Huta na os. Szkolnym 37 to druga część tego samego projektu, kilka minut stąd, w schronie pod budynkiem szkoły - wystawa „Stan zagrożenia” opowiada o instynkcie ukrywania się i o najciekawszych schronach świata, więc nie powtarza tego, co widziałeś tutaj.

Muzeum Nowej Huty w dawnym kinie Światowid opowiada o całej dzielnicy, ale sprawdź jego stronę przed wyjściem z domu: budynek jest zamknięty na czas remontu.

Muzeum Lotnictwa Polskiego leży po drodze do centrum, w Czyżynach, i ma jedną z największych kolekcji samolotów w Europie - dobry drugi przystanek, jeśli wracasz tramwajem.