Dziewczyny z chmur - 95. rocznica I Rajdu Lotniczek dookoła Polski

Cztery lotniczki ze Lwowa i ze Śląska, które w październiku 1931 roku obleciały Polskę wzdłuż jej granic na dwóch samolotach PZL.5, mają w Muzeum Lotnictwa Polskiego niewielką wystawę z planszami i gablotami pamiątek. Stoi na antresoli Hangaru nr 5, przy samolocie RWD-13, bez osobnego biletu, do 30 listopada 2026 roku.

Muzeum Lotnictwa Polskiego o wystawie:

Ekspozycja przybliża niezwykłą historię pionierskiego rajdu z października 1931 roku - pierwszego w Polsce lotniczego wyczynu kobiet wokół granic Rzeczypospolitej. Na trasie liczącej blisko 3000 kilometrów znalazły się m.in. Katowice, Kraków, Lwów, Wilno, Warszawa i Łuck, a wyzwanie to podjęły cztery wybitne pilotki: Maria Wardasówna, Maria Lierówna, Danuta Sikorzanka oraz Wanda Olszewska, lecąc na samolotach PZL.5. Wystawę można podziwiać przy samolocie RWD-13 w Hangarze nr 5 od 7 marca do 30 listopada 2026 r.

Przedsięwzięcie wzbudziło ogromne zainteresowanie prasy i opinii publicznej. W czasach, gdy lotnictwo wciąż postrzegano jako domenę mężczyzn, cztery młode pilotki udowodniły swój kunszt, odwagę i profesjonalizm, zdobywając powszechny podziw i uznanie. Ich sukces stał się symbolem rosnącej obecności kobiet w awiacji.

Czego się spodziewać

To nie jest osobna sala, tylko ekspozycja wpisana w przestrzeń wystawy stałej „Z wiatrem i pod wiatr - lotnictwo cywilne”. Muzeum ustawiło ją na antresoli Hangaru nr 5, obok samolotu RWD-13. Trzon stanowią plansze z fotografiami z przebiegu rajdu i z dalszych losów uczestniczek, a uzupełniają je gabloty. Liczby obiektów muzeum nie podaje.

Pamiątki w gablotach wypożyczyło Muzeum im. Gustawa Morcinka w Skoczowie, które pokazało je po raz pierwszy jesienią 2025 roku na wystawie „Maryśka ze Śląska - wspomnienie o Marii Wardas”. Z nazwy muzeum wymienia trzy z nich:

• Popiersie Marii Wardasówny dłuta Hanny Nałkowskiej.
• Osobisty zegarek pilotki na czarnym skórzanym pasku, z pięcioma miniaturowymi odznakami lotniczymi, wśród nich wojskowa „Gapa” ze złotym laurem i szybowcowa odznaka z trzema mewami.
• Wycinek ze „Światowida” z 1931 roku z tekstem „Co skłoniło mnie, aby zostać lotniczką?”.

Jednego strona wystawy nie mówi wprost. Według mapy trasy, którą muzeum dołączyło do materiałów prasowych, 1 października 1931 roku załogi były na lotnisku Kraków-Rakowice, czyli na terenie, na którym dziś stoi muzeum. Jedno ze zdjęć na tej mapie pokazuje tam uszkodzony płat samolotu „Śląsk”.

Wystawę otwarto 7 marca 2026 roku podczas Lotniczego Dnia Kobiet. Według relacji muzeum w oprowadzaniach tematycznych poświęconych kobietom w historii lotnictwa wzięło wtedy udział ponad 150 osób. Kuratorką jest Ewa Cuber-Strutyńska, projekt graficzny przygotowała Anna Firszt.

Warto ją połączyć z częścią wystawy stałej w tym samym hangarze. Jedna z siedmiu przestrzeni „Z wiatrem i pod wiatr” opowiada o pilotkach i szybowniczkach powojennych aeroklubów, jak muzeum pisze w opisie swojego filmu na YouTube. Przy okazji otwarcia wystawy muzeum wydało też książkę „Kobiety w lotnictwie polskim. Biogramy, część 1.”, czyli zbiór biogramów pierwszych polskich pilotek; nie przedstawia jej jako katalogu tej wystawy.

Kontekst

Według mapy muzeum rajd wystartował 1 października 1931 roku z lotniska Katowice-Muchowiec i okrążył ówczesne granice przez 16 miejscowości, od Lwowa, Tarnopola i Łucka po Wilno, Grodno, Toruń i Poznań. Leciały dwie załogi: pilotka Wanda Olszewska z obserwatorką Marią Wardasówną w samolocie „Powstaniec” oraz pilotka Danuta Sikorzanka z obserwatorką Marią Lierówną w „Śląsku”. Ponownie w Krakowie wylądowały 10 października.

PZL.5 to dwupłatowy samolot sportowy Państwowych Zakładów Lotniczych, oblatany w 1930 roku. Powstało tylko 15 egzemplarzy, bo produkcję zatrzymał lepszy RWD-5. RWD-13, przy którym stoi wystawa, jest młodszy o kilka lat: prototyp oblatano w styczniu 1935 roku. Nie jest więc samolotem z rajdu, tylko jego sąsiadem w hangarze.

Maria Wardasówna (1907-1986) uczyła się w szkole w Skoczowie, gdzie jej nauczycielem był Gustaw Morcinek; to muzeum jego imienia przechowuje dziś jej pamiątki. Po wojnie była komendantką portu lotniczego w Łodzi. Była też pisarką: wydała wspomnienia „Próba skrzydeł” i powieść dla młodzieży „Maryśka ze Śląska”, której tytuł powtórzyła wystawa w Skoczowie.

Bilet i czas

• Bilet: w cenie wstępu do muzeum, bez dopłaty. Według cennika muzeum bilet normalny kosztuje 35 zł, ulgowy 21 zł, a rodzinny (dwoje dorosłych i dwoje dzieci albo jeden dorosły i troje dzieci) 92 zł. Dzieci do 7 lat wchodzą bezpłatnie.
• Angielska wersja strony wystawy podaje „free admission”. Polska strona wystawy mówi jednak jasno: wystawa jest w cenie biletu do muzeum, więc poza wtorkami ten bilet trzeba kupić.
• Wtorek bez opłat. We wtorki wstęp do muzeum jest wolny, co muzeum zapisało w cenniku . Wystawa nie ma osobnego biletu, więc tego dnia zobaczysz ją za darmo.
• Godziny: od wtorku do niedzieli, do 31 października 9:00-17:00, w listopadzie 9:00-16:00; w poniedziałki muzeum jest nieczynne. Sprzedaż biletów kończy się, a ostatnie wejście przypada 45 minut przed zamknięciem; 1 i 11 listopada muzeum jest zamknięte (godziny na stronie muzeum ).
• Ostatni dzień to w praktyce 29 listopada. Wystawa trwa formalnie do 30 listopada, ale to poniedziałek, gdy muzeum nie pracuje. W niedzielę 29 listopada wejdziesz najpóźniej o 15:15.
• Ile czasu: 20-30 minut na plansze i gabloty. Sama wystawa nie uzasadnia wyprawy na Czyżyny; potraktuj ją jako przystanek w Hangarze nr 5, którego wystawa stała o lotnictwie cywilnym zajmie ci znacznie dłużej.
• Dla kogo: dla osób zainteresowanych historią kobiet i międzywojennym lotnictwem sportowym, dla nastolatków, którzy lubią prawdziwe historie z przygodą, i dla każdego, kto i tak idzie do Hangaru nr 5.
• Kto może pominąć: ten, kto przyjechał oglądać maszyny, a nie czytać plansze. Strona wystawy nie podaje, by na wystawie stał jakikolwiek PZL.5, a RWD-13 obok z rajdem nie ma związku.
• Po angielsku: muzeum publikuje tekst wystawy po angielsku na swojej stronie; o angielskich podpisach na planszach nie pisze nic.

Co piszą o wystawie

PAP (07.03.2026, depesza w serwisie dzieje.pl): relacja z dnia otwarcia, oparta na informacjach dyrektora muzeum Tomasza Koseckiego. Wystawa ma przypominać pierwszy taki wyczyn kobiet w Polsce i jest urządzona na antresoli Hangaru nr 5. Wyliczając trasę, depesza powtarza za materiałami prasowymi „Puck” zamiast Łucka, który widnieje na mapie muzeum - link .

Telewizja Małopolska (09.03.2026, materiał wideo w serwisie YouTube): relacja z Lotniczego Dnia Kobiet; otwarcie wystawy jest w niej jednym z punktów programu, obok spotkań z lotniczkami, warsztatów i koncertu - link .

PAP (13.07.2026, Tomasz Szczerbicki, w serwisie dzieje.pl; przedruk w dlapilota.pl): letni tekst o muzeum. Wystawa otwiera w nim opowieść o całej placówce, ósmej w rankingu muzeów lotnictwa telewizji CNN - link .

Trzy materiały, wszystkie informacyjne: dwie depesze PAP i reportaż telewizji regionalnej. Recenzji krytycznej do 22 października 2026 roku nie znaleziono.

Dyrektor muzeum Tomasz Kosecki o 95. rocznicy rajdu, w rozmowie z PAP: „Był to dobry pretekst, żeby o latających Polkach opowiedzieć.”

Aktualizacje

• 2026-10-19 - muzeum zostało nominowane do Nagrody BohaterONy 2026 w kategorii „Instytucja”. Według jego komunikatu kapituła doceniła Lotniczy Dzień Kobiet, a tę wystawę muzeum nazywa jednym z najważniejszych punktów wydarzenia (źródło: komunikat muzeum ).

Zobacz też

• Muzeum Lotnictwa Polskiego - profil całego muzeum na dawnym lotnisku Rakowice-Czyżyny: jedenaście wystaw stałych i podpowiedź, jak zmieścić zwiedzanie w trzech godzinach.
• Wojowniczki. Japońskie herstorie - w Muzeum Manggha do 11 listopada 2026. Inna epoka i inny kontynent, ale ten sam temat: kobiety w roli, którą kultura zostawiała mężczyznom.
• Muzeum Inżynierii i Techniki - jego oddział Hangar Czyżyny stoi ściana w ścianę z muzeum lotnictwa; osobny bilet i osobne godziny.

Godziny otwarcia i aktualne informacje znajdziesz na stronie Muzeum Lotnictwa Polskiego .

Profil muzeum: Muzeum Lotnictwa Polskiego .