Muzeum i Centrum Ruchu Harcerskiego

Czego się spodziewać

Osiem kilometrów od Rynku Głównego, na Klinach, stoi austriacki fort pancerny z przełomu XIX i XX wieku. Od 1958 roku służył jako wytwórnia win owocowych i doszedł do stanu jednego z najbardziej zrujnowanych obiektów Twierdzy Kraków. Dziś mieści się w nim muzeum harcerstwa - jedyny oddział Muzeum Krakowa poświęcony temu ruchowi. Wystawy otwarto dla zwiedzających 30 września 2023 roku i są dwie.

„Harcerskie ścieżki” prowadzą przez ponad sto lat ruchu - od skautowych początków po organizacje działające dzisiaj. Zobaczysz mundury, krzyże harcerskie, proporce i dokumenty. Zapamiętasz raczej trzy inne rzeczy: replikę samochodu z harcerskiej wyprawy dookoła świata z lat dwudziestych, żubra związanego z jubileuszowym zlotem w Spale w 1935 roku i kosz balonu harcerzy lotniczych. Druga część ekspozycji jest zadaniowa: tropy zwierząt, szyfry, harcerskie piosenki. Warto wiedzieć, kto ją przygotował - ZHP i ZHR wspólnie, co samo w sobie jest w polskim harcerstwie rzadkością.

Druga wystawa, „Fort Jugowice. Dziedzictwo miejsca”, opowiada o samym budynku: o czterech wieżach pancernych z armatami 8 cm M94, o pilnowaniu południowego skrzydła twierdzy i drogi wiedeńskiej, czyli dzisiejszej Zakopiańskiej, i o powolnym upadku obiektu. Fort po restauracji z lat 2015-2019 i rozbudowie jest tu eksponatem na równi ze zbiorami.

Najlepsze dla obecnych i byłych harcerzy, rodzin z dziećmi mniej więcej od 6 do 12 lat oraz miłośników fortyfikacji. Jeśli masz w Krakowie dwa dni i żaden z tych tematów cię nie dotyczy, odpuść - ceną wstępu jest tu głównie dojazd. Kto szuka historii konspiracji, a nie harcerstwa jako takiego, dostanie więcej w Muzeum Armii Krajowej , które jest większe i leży blisko centrum.

Wskazówki

• Zarezerwuj 90 minut na obie wystawy. Z dziećmi, które przechodzą przez zadania i wybiegają na teren wokół fortu, licz 2-2,5 godziny plus ponad godzinę na dojazd w obie strony.
• W niedziele wstęp jest bezpłatny, ale wejściówki znikają. Pobierz je wcześniej w serwisie bilety.muzeumkrakowa.pl; w kasie zostają tylko wolne miejsca z dnia.
• Sprawdź, który bilet kupujesz. 20 zł normalny i 15 zł ulgowy obejmują jedną wystawę. Na obie potrzebny jest bilet łączony: 26 zł normalny, 22 zł ulgowy, 52 zł rodzinny.
• Poniedziałek i wtorek są zamknięte, a ostatnie wejście jest 60 minut przed zamknięciem dla zwiedzających indywidualnych i 75 minut dla grup. Przy zamknięciu o 17:00 oznacza to wejście najpóźniej o 16:00.
• Od środy do piątku przed południem wchodzą grupy szkolne. Oddział prowadzi rozbudowany program edukacyjny; dorosły zwiedzający będzie miał spokojniej w sobotę.
• Nie pomijaj terenu wokół fortu. To działająca baza harcerska - sale konferencyjne, noclegi, pole namiotowe i miejsce na ognisko dla około 300 osób, a do tego duża zielona przestrzeń z ławkami.
• Z wózkiem dasz radę. Nowa część jest bezbarierowa, z windą i toaletami dla osób z niepełnosprawnościami; w zabytkowym forcie są progi i schody, a muzeum udostępnia wtedy treści w inny sposób.

Jak dojechać

• Tramwaj i autobus: tramwajem 8 (od przystanku Teatr Bagatela), 22 (Starowiślna) lub 50 (Teatr Słowackiego) do pętli Borek Fałęcki, tam przesiadka w autobus 175, 214, 215, 225, 235, 243, 245, 254, 255, 265, 275, 285 albo 475 do przystanku Kąpielowa (na żądanie), a dalej około ośmiu minut pieszo Zakopiańską i w Forteczną. Wariant zapasowy: autobus 151 do przystanku Borkowska i dwadzieścia minut marszu.
• Koleją: do stacji Kraków Swoszowice, stamtąd około dziesięciu minut pieszo.
• Samochodem: przy oddziale jest parking, co przy tej lokalizacji bywa najprostszym rozwiązaniem.
• Czas: licz 30-40 minut w jedną stronę z Rynku Głównego.

W okolicy

Powrót do centrum najlepiej rozbić w Podgórzu. Muzeum Podgórza tłumaczy, dlaczego prawy brzeg przez sto trzydzieści lat był osobnym miastem. Fabryka Emalia Oskara Schindlera pokazuje Kraków okupowany, czyli czas, w którym harcerze Szarych Szeregów zeszli do konspiracji - to naturalna kontynuacja tematu z Klinów. Apteka pod Orłem domyka tę trasę historią getta widzianą z placu Bohaterów Getta.