Pod żaglami i gwiazdami - morza, porty i żeglarze

Trzy stulecia żeglugi opowiedziane wyłącznie papierem: 76 starodruków, map i atlasów, od gwiazd, po których liczono kurs, po plany portów Gdańska i Rygi. Oddział MNK Czapscy przy Piłsudskiego 12 pokazuje je do 7 lutego 2027 roku, a wejście mieści się w zwykłym bilecie do oddziału za 18 zł.

Muzeum Narodowe w Krakowie o wystawie:

Morskie bezkresy od najdawniejszych czasów były dla człowieka wyzwaniem, ale również przestrzenią śmiałych marzeń, nieodkrytych tajemnic oraz śmiertelnych niebezpieczeństw. Wyprawa na szerokie wody wymagała nie tylko niezwykłej odwagi, ale również ciągłego rozwoju techniki i nauki. Prezentowana ekspozycja zaprasza w podróż śladami dawnych odkrywców, kupców i uczonych, którzy na przestrzeni wieków próbowali oswoić i opisać bezkres oceanów. Poprzez karty unikatowych starych ksiąg, a także bogato ilustrowane mapy i atlasy, odsłania się świat, w którym sztuka szkutnicza i nawigacyjna pozwalała człowiekowi poszerzać swoje horyzonty.

Czego się spodziewać

To wystawa z papieru. Według muzeum wszystkie 76 obiektów to starodruki, mapy i atlasy wydane między XVI a XVIII wiekiem, więc okręty, porty i instrumenty oglądasz na rycinach i stronach traktatów, a nie w postaci modeli. Muzeum nie podaje liczby sal ani tego, w którym budynku oddziału (pałac czy pawilon) stoi ekspozycja.

Pięć wątków, które muzeum opisuje na stronie wystawy:

• Nawigacja po gwiazdach - astrolabium i sfera armilarna, czyli przyrządy, którymi wyznaczano pozycję statku na otwartym morzu.
• Budowa okrętów - przekroje kadłubów z piętrowymi pokładami i bateriami dział, opisy ożaglowania i bogato rzeźbione lustra rufowe dawnych okrętów wojennych.
• Walka z żywiołem - traktat artyleryjski o wydobywaniu zatopionych jednostek maszynami dźwigowymi, prototypowe skafandry nurkowe i opracowania pomysłów Archimedesa: „pazura” do podnoszenia statków i lustra zapalającego wrogie okręty.
• Opowieści z morza - osiemnastowieczne wydanie „Odysei”, wyprawy Kolumba, Cooka i Drake’a, a obok nich sceny sztormów, rozbitków na tratwach i bitew morskich.
• Zasięg szlaków - od ceremonii na pokładzie weneckiej galery Bucentaur przez plany portów w Gdańsku i Rydze aż po Pacyfik.

Warto, jeśli lubisz stare mapy, historię książki albo historię techniki: to ekspozycja do czytania, nie tylko do oglądania. Jeżeli liczysz na malarstwo marynistyczne albo modele żaglowców, pomiń ją: nie ma ich na tej wystawie.

Kontekst

Emeryk Hutten-Czapski (1828-1896) zgromadził, jak podaje Muzeum Narodowe, najcenniejszą kolekcję polskich monet, medali i banknotów, a przy tym był bibliofilem i zbieraczem grafiki. W 1894 roku przeniósł się ze zbiorami do Krakowa, do pałacu przy dzisiejszej ulicy Piłsudskiego. W 1903 roku wdowa i synowie przekazali pałac i kolekcję Muzeum Narodowemu; od 1939 roku muzeum było zamknięte dla publiczności przez ponad 70 lat, a wróciło po remoncie ukończonym w 2013 roku.

Pałac to dziś przede wszystkim ekspozycja numizmatyczna, ale MNK wymienia wśród jego zadań także cykliczne pokazy starych druków i rękopisów. Biblioteka Starodruków mieści się na antresoli pierwszego piętra, a Dział Starych Druków i Rękopisów MNK działa w sąsiedniej kamienicy pod numerem 14. Ta wystawa idzie tym samym tropem: w centrum stawia starą książkę i mapę, a nie monetę.

Dwie informacje ułatwią lekturę gablot. Do połowy XVIII wieku wyznaczenie długości geograficznej na pełnym morzu było nierozwiązanym problemem; chronometr morski, który go rozwiązał, John Harrison skonstruował dopiero w 1761 roku. Bucentaur był z kolei ceremonialną galerą doży, która co roku w dniu Wniebowstąpienia wypływała na Adriatyk na „zaślubiny Wenecji z morzem”; ostatnią z nich zniszczono w 1798 roku na rozkaz Napoleona.

Bilet i czas

Osobnego biletu nie ma - wstęp jest w cenie biletu do oddziału: 18 zł normalny, 14 zł ulgowy, rodzinny 36 zł, uczniowie i studenci 1 zł, dzieci poniżej siódmego roku życia bezpłatnie. Ten sam bilet obejmuje pałac i Pawilon Józefa Czapskiego. Kupisz go w kasie albo w sklepie internetowym muzeum na bilety.mnk.pl .

Oddział jest czynny we wtorki 10:00-18:00, od środy do niedzieli 10:00-16:00, w poniedziałki nieczynny; ostatnich zwiedzających wpuszcza 20 minut przed zamknięciem, czyli od środy do niedzieli do 15:40, we wtorki do 17:40. Wtorek jest w MNK dniem bezpłatnego wstępu na wystawy stałe. Ani strona wystawy, ani cennik nie mówią, czy obejmuje to tę wystawę czasową, więc jeżeli liczysz na darmowe wejście, zapytaj w kasie oddziału (tel. 12 433 58 43). Według strony pytań i odpowiedzi MNK w dzień bezpłatny osoby zwiedzające indywidualnie muszą pobrać w kasie bezpłatną wejściówkę.

Częste pytania:

• Czy bilet z Gmachu Głównego, Sukiennic albo Muzeum Czartoryskich wystarczy? Według cennika MNK każdy z nich daje wstęp na wystawy stałe u Czapskich; o wystawach czasowych cennik milczy, więc i tu rozstrzyga kasa.
• Czy opłaca się karnet? Roczny karnet MNK (300 zł normalny, 200 zł ulgowy) obejmuje wszystkie wystawy poza Muzeum Czartoryskich, a więc również tę. Opłaca się tylko przy wielu wizytach w roku.
• Czy jest audioprzewodnik? Według strony pytań i odpowiedzi MNK audioprzewodniki są w Gmachu Głównym, Sukiennicach i Muzeum Czartoryskich; oddziału Czapskich na tej liście nie ma.
• Czy można wziąć przewodnika? Tylko po wcześniejszej rezerwacji (rezerwacja@mnk.pl , tel. 12 433 57 44, w dni powszednie 9:00-16:00). Polska strona podaje 170 zł po polsku i 220 zł w języku obcym, angielska 150 i 200 zł, w obu wypadkach poza biletami. Stawkę potwierdź przy rezerwacji.
• Czy wjadę wózkiem? Do pałacu prowadzą wysokie schody pokonywane po przenośnych szynach, w środku jest winda. Niedostępna dla wózków jest Biblioteka Starodruków na antresoli; muzeum nie podaje, gdzie dokładnie stoi ekspozycja, więc przed wizytą zapytaj w kasie.

Na samą wystawę zarezerwuj 40-60 minut: obiektów jest niewiele, ale prawie każdy trzeba przeczytać. Z numizmatyką w pałacu i Pawilonem Józefa Czapskiego wychodzi około dwóch godzin. Najlepsza dla czytelników i miłośników kartografii oraz dla nastolatków, którzy lubią historię wynalazków; młodsze dzieci szybko znudzą się gablotami ze starymi księgami.

Co piszą o wystawie

Fakty Krakowa (8.09.2026, autor podpisany jako „krystian”): omówienie z dnia otwarcia, przygotowane - jak zaznacza portal - na podstawie materiałów muzeum. Streszcza narrację wystawy od astronawigacji po Pacyfik i nie zawiera oceny - tekst w Faktach Krakowa .

Do 23 września 2026 roku to jedyny tekst prasowy o wystawie, jaki udało się znaleźć; recenzji wyszukiwanie nie wykazało.

Aktualizacje

• 2026-09-23 - terminy, ceny i godziny ponownie sprawdzone na stronach muzeum: bez zmian. W kalendarzu wydarzeń MNK nie ma pozycji związanych z wystawą.
• 2026-09-13 - sprawdzono terminy, ceny i godziny na stronach muzeum: bez zmian wobec danych z otwarcia. Muzeum nie zapowiedziało dotąd wydarzeń towarzyszących.

Zobacz też

• Cenne, najcenniejsze. Dzieła z Biblioteki Książąt Czartoryskich - druga krakowska wystawa rękopisów i starodruków w tym sezonie, czynna do 25 października 2026 roku; razem dają pełny obraz dawnej książki w zbiorach MNK.
• Collegium Maius - globus jagielloński, astrolabium z 1054 roku i dawne instrumenty Uniwersytetu Jagiellońskiego, czyli przedmioty, które u Czapskich widzisz na rycinach. Sale z Globusami są dostępne tylko na trasie z przewodnikiem.
• Oblicza Czapskiego - wystawa o wnuku kolekcjonera, czynna w Gmachu Głównym MNK od 18 września 2026 roku do 31 stycznia 2027 roku; bilet z Gmachu Głównego daje też wstęp na wystawy stałe u Czapskich.

Profil muzeum: Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego .