Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego

Czego się spodziewać

Muzeum Czapskich to w praktyce dwa muzea o zupełnie różnym temperamencie, działające pod jednym adresem w Krakowie i połączone ogrodem oraz wspólnym biletem. W neoklasycystycznym pałacu przy Piłsudskiego mieści się gabinet numizmatyczny: gabloty, monety, medale, ordery i banknoty, około 2,5 tysiąca obiektów wybranych ze zbioru liczącego dziś ponad sto tysięcy pozycji. Kilkadziesiąt kroków dalej stoi Pawilon Józefa Czapskiego, budynek z 2016 roku, w którym o monetach nie pada ani jedno zdanie.

To właśnie pawilon jest powodem, dla którego warto tu przyjść nawet bez najmniejszego zainteresowania numizmatyką. Opowiada o wnuku kolekcjonera. Józef Czapski (1896-1993) był malarzem i pisarzem, oficerem ocalałym z transportów do Katynia, współtwórcą paryskiej „Kultury”. Wystawa stała, ułożona przez Krystynę Zachwatowicz i Andrzeja Wajdę, prowadzi przez jego biografię jak przez oś czasu całego XX wieku: fotografie, dokumenty z okupacji i niewoli, dzienniki udostępnione elektronicznie.

Punktem, o którym mówią wszyscy zwiedzający, jest odtworzony w skali 1:1 pokój z Maisons-Laffitte pod Paryżem, z oryginalnym umeblowaniem i pamiątkami. To tam Czapski malował i pisał przez blisko czterdzieści lat, do śmierci w 1993 roku. Cała ta biograficzna ekspozycja zajmuje pierwsze piętro pawilonu, obok działa czytelnia z podręczną biblioteką. Osobną wystawą stałą oddziału jest „Memento vitae” - obrazy Czapskiego ze zbiorów MNK.

Najlepsze dla czytelników „Kultury”, dla wszystkich, których interesuje polska emigracja i wiek XX, oraz - osobno - dla kolekcjonerów monet: muzeum przedstawia Emeryka Hutten-Czapskiego jako twórcę „najcenniejszej kolekcji numizmatycznej w Polsce”. Kto przychodzi po malarstwo wielkich nazwisk, trafił pod zły adres: po to jest Muzeum Czartoryskich i Gmach Główny MNK . Kto nie znosi gablot z drobnymi przedmiotami, może pałac przejść szybkim krokiem i zostać w pawilonie - i tak wyjdzie zadowolony.

Wskazówki

• Wtorek wygrywa podwójnie. Wstęp na wystawy stałe jest wtedy bezpłatny, a oddział jako jedyny dzień w tygodniu pracuje do 18:00. Bezpłatną wejściówkę trzeba jednak odebrać w kasie. Od środy do niedzieli oddział zamyka już o 16:00, w poniedziałki jest nieczynny.
• Realna godzina graniczna to 15:40. Ostatnich zwiedzających wpuszczają dwadzieścia minut przed zamknięciem. Przyjście kwadrans przed szesnastą kończy się zamkniętymi drzwiami, a we wtorek ta sama reguła przesuwa granicę na 17:40.
• Jeden bilet, dwa budynki. Normalny 18 zł, ulgowy 14 zł, rodzinny 36 zł, uczniowie i studenci 1 zł. Bilet do Czapskich obejmuje pałac i pawilon, ale żadnego innego oddziału. Zależność działa w drugą stronę: bilet do Gmachu Głównego, Sukiennic albo Muzeum Czartoryskich daje wstęp na wystawy stałe Czapskich, a także Kamienicy Szołayskich i Arsenału . Jest ważny trzy miesiące od zakupu, więc kto planuje któryś z tych trzech dużych oddziałów, niech kupi bilet tam - wejście tutaj nic go wtedy nie kosztuje.
• Bezpłatny wtorek nie obejmuje wystaw czasowych. Reguła MNK mówi wyraźnie o wystawach stałych. O warunki wejścia na wystawę czasową - obecnie „Pod żaglami i gwiazdami. Morza, porty i żeglarze”, do 7 lutego 2027 - zapytaj w kasie.
• Zacznij od pawilonu, nie od monet. Godzina wystarczy na oba budynki, ale kolejność ma znaczenie: dzienniki na ekranach potrafią zatrzymać na dłużej, niż ktokolwiek planuje, i wtedy na gabinet numizmatyczny nie zostaje już czasu. Z dziennikami i wystawą czasową licz półtorej godziny.
• Bez rezerwacji i bez kolejki. To jeden z najspokojniejszych oddziałów w okolicy Plant - w żadnej relacji zwiedzających nie ma wzmianki o czekaniu przed wejściem. Rezerwacji wymaga tylko oprowadzanie: 170 zł po polsku i 220 zł w języku obcym, poza biletami wstępu. Polska i angielska wersja strony MNK podają różne stawki, więc cenę potwierdź przy rezerwacji.
• Ogród jest częścią wizyty, nie dodatkiem. Stuletnie drzewa, granitowe alejki, ławki, stoliki i muzealne lapidarium, w którym stoi XIV-wieczny pinakiel z kościoła Mariackiego. W pawilonie działa kawiarnia z tarasem - jedno z niewielu takich miejsc tuż przy Plantach.
• Do pałacu prowadzą wysokie schody. Według muzeum wjazd wózkiem wymaga przenośnych szyn, a oddział ma też schodołaz. W środku są winda, szerokie przejścia i przystosowana toaleta, a pawilon jest dostępny w pełni. Muzeum wymienia też audiodeskrypcję, przewodnika dla niesłyszących, koszyk sensoryczny i strefę wyciszenia. Poza zasięgiem wózka pozostaje biblioteka starych druków na półpiętrze.

Jak dojechać

Pieszo: z Rynku Głównego około dziesięciu minut - ulicą Wiślną albo Franciszkańską do Plant, potem obok Collegium Novum na drugą stronę ulicy Piłsudskiego. Wejście prowadzi przez podwórze, więc łatwo minąć adres, patrząc na fasady.

Tramwaj: linie 1 i 20, przystanek Uniwersytet Jagielloński, stamtąd dwie minuty pieszo.

Autobus: linie 124, 152, 424 i 502 zatrzymują się na tym samym przystanku Uniwersytet Jagielloński.

Samochodem: cała okolica leży w strefie płatnego parkowania, a Piłsudskiego jest wąska i zastawiona. Wygodniej przyjechać tramwajem.

W okolicy

Około 450 metrów w linii prostej, w stronę Błoń, stoi Gmach Główny MNK - przeciwieństwo Czapskich pod względem skali, bo tam trzeba zaplanować całe popołudnie, a kupiony tam bilet otwiera też wystawy stałe Czapskich.

Po drugiej stronie Plant, przy placu Szczepańskim, Kamienica Szołayskich jest naturalnym drugim przystankiem, zwłaszcza że ten sam bilet z Gmachu Głównego obejmuje i ją. Niecały kilometr w linii prostej dzieli Czapskich od Muzeum Czartoryskich - drugiego krakowskiego muzeum zbudowanego wokół jednej rodzinnej kolekcji, tyle że tego zatłoczonego, z „Damą z gronostajem”.

Historia

Emeryk Hutten-Czapski (1828-1896) był wicegubernatorem Petersburga, a z pasji kolekcjonerem, bibliofilem i numizmatykiem. W rodzinnym Stańkowie zgromadził ponad 11 tysięcy monet, medali, orderów, banknotów i rycin oraz dużą bibliotekę, i sam opracował katalog zbioru. Pałac przy dzisiejszej ulicy Piłsudskiego wzniesiono w 1884 roku na jego zlecenie, według projektu Antoniego Siedeka. W 1894 roku Czapski przeniósł się tu wraz z całą kolekcją.

Na same zbiory zamówił osobny pawilon, zaprojektowany w 1896 roku przez Tadeusza Stryjeńskiego. Nad wejściem umieszczono napis „Monumentis Patriae Naufragio Ereptis” - pamiątkom ojczyzny wyrwanym z dziejowej burzy. Czapski zmarł 23 lipca 1896 roku, zanim prace dobiegły końca. Muzeum otworzyła w 1901 roku jego wdowa Elżbieta wspólnie z Feliksem Koperą, w 1903 roku rodzina przekazała kolekcję miastu, a w 1904 roku stała się ona oddziałem Muzeum Narodowego.

Po długim remoncie zespół otwarto ponownie 28 czerwca 2013 roku, razem z odnowionym ogrodem i lapidarium, jako ośrodek badań nad numizmatyką polską. Trzy lata później, w kwietniu 2016 roku, stanął obok Pawilon Józefa Czapskiego według projektu Danuty Fredowicz. Ponad 600 metrów kwadratowych kosztowało 18,9 miliona złotych, w większości ze środków Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Norweskiego Mechanizmu Finansowego.