O potrzebie robót archeologicznych w Prusach Zachodnich... Dziedzictwo Godfryda Ossowskiego na Pomorzu Nadwiślańskim w 150. rocznicę rozpoczęcia prac terenowych

Od 8 lipca do 8 października 2026 roku Muzeum Archeologiczne w Krakowie pokazywało w gmachu przy Senackiej 3 niewielką wystawę planszową o Gotfrydzie Ossowskim i jego badaniach na Pomorzu Nadwiślańskim.

Muzeum Archeologiczne w Krakowie o wystawie:

Zapraszamy na wystawę poświęconą Gotfrydowi Ossowskiemu - jednemu z pionierów polskiej archeologii. W 2025 roku minęło 150 lat od rozpoczęcia jego badań na Pomorzu, które na trwałe zmieniły nasze spojrzenie na przeszłość tego regionu.

Wystawa przybliża sylwetkę tego wybitnego badacza, pokazując, kim był, dlaczego jego odkrycia okazały się tak przełomowe i jaki wpływ wywarły na rozwój polskiej archeologii. To także okazja, by poznać dorobek Ossowskiego oczami innych badaczy oraz wartości, którymi kierował się w swojej pracy badawczej.

Czego się spodziewać

Była to niewielka wystawa planszowa, nie duży pokaz zbiorów. Trzon stanowiło dwanaście plansz z archiwalnymi fotografiami, dokumentami i ilustracjami. Obok nich muzeum wystawiło oryginalne zabytki ze swoich zbiorów, które Ossowski pozyskał w czasie badań na Pomorzu, w Małopolsce i na terenach dzisiejszej Ukrainy. Ile ich było i które to przedmioty, strona muzeum nie podała, podobnie jak nie wskazała sali.

Wystawę opracował dr Patryk Banasiak z Kujawsko-Pomorskiego Centrum Dziedzictwa w Toruniu, a merytorycznie konsultowała ją dr hab. Marzena Woźny z krakowskiego muzeum. Organizatorami były obie instytucje, partnerami muzea okręgowe w Toruniu i w Bydgoszczy. Toruński rodowód było widać też w temacie: wystawa przypominała początki Towarzystwa Naukowego w Toruniu, założonego w 1875 roku, które od pierwszych lat gromadziło zabytki i dokumentowało stanowiska na Pomorzu.

Tytuł i plakat mówiły o Godfrydzie, opis na stronie muzeum o Gotfrydzie. Obie formy imienia występują w źródłach i chodzi o tę samą osobę.

Kontekst

Gotfryd Ossowski (1835-1897) urodził się w Kozarynówce na Naddnieprzańskiej Ukrainie, a w latach 1875-1878 badał na Pomorzu stanowiska kultury pomorskiej, między innymi w Kałdusie, w ścisłej współpracy z Towarzystwem Naukowym w Toruniu. Od 1879 roku pracował w Krakowie: przebadał pięćdziesiąt jaskiń Jury Krakowsko-Częstochowskiej, a w latach 1881-1882 prowadził badania w Tatrach. W 1887 roku ratował wyposażenie grobowca scytyjskiej księżniczki spod Wielkiego Kurhanu Ryżanowskiego, które należy dziś do zbiorów krakowskiego muzeum. Wykopaliska pochłonęły cały jego majątek; zmarł w Tomsku na Syberii, dokąd wyjechał za posadą.

Bilet i czas

Osobnego biletu na tę wystawę w cenniku nie było. W gmachu przy Senackiej muzeum sprzedawało jeden bilet, na wystawę stałą „Pradzieje i średniowiecze Małopolski”: normalny 15 zł, ulgowy 10 zł. Cennik nie mówił, czy ten bilet obejmuje wystawę o Ossowskim. Skoro innego nie było, wszystko wskazywało, że wystarczał ten sam, ale to odczytanie redakcji, nie informacja muzeum.

Bezpłatny wtorek muzeum ogłaszało dla wystaw stałych i nie pisało, czy obejmował on także tę wystawę.

Na samą wystawę wystarczało 20-30 minut: dwanaście plansz i towarzyszące im zabytki dało się obejrzeć bez pośpiechu w tym czasie. Najwięcej dawała osobom zainteresowanym historią archeologii, Pomorzem i Toruniem oraz tym, którzy i tak wybierali się na „Pradzieje i średniowiecze Małopolski”. Dla małych dzieci była mało atrakcyjna: plansze z dokumentami to lektura, a stanowiska dotykowe z kopiami zabytków są na wystawie stałej.

Co piszą o wystawie

Puls Krakowa (9.07.2026, Paulina Sitko): notatka z otwarcia streszcza materiały muzeum - dwanaście plansz, zabytki z badań na Pomorzu, w Małopolsce i na Ukrainie, autorów i partnerów - i nie ocenia samej wystawy - link .

Poza tą notatką w przeszukanych źródłach nie znaleziono recenzji ani innych omówień.

Zobacz też

• Kościół św. Wojciecha - rezerwat archeologiczny - podziemia na Rynku Głównym, oddział tego samego muzeum, czynny sezonowo od maja do października.
• Podziemia Rynku - archeologia Krakowa pod płytą Rynku, opowiedziana gablotami, makietami i ekranami, czyli na przeciwnym biegunie niż plansze z dokumentami.
• Oddział w Nowej Hucie-Branicach - wystawa stała „Archeolodzy dla Nowej Huty” o siedemdziesięciu latach wykopalisk w Wyciążu, Cle, Mogile i Zesławicach; dla tych, których po Ossowskim interesuje dalsza historia pracy archeologów, a nie tylko zabytki.

Po wystawie

Wystawa o Ossowskim zakończyła się 8 października 2026 roku, w terminie podanym przez muzeum. Muzeum nie podaje, by miała trafić do kolejnego miejsca, i takiej zapowiedzi nie znaleziono także w innych przeszukanych źródłach. Katalogu wystawy nie znaleziono na stronach muzeum.

W przeszukanych źródłach nie znaleziono recenzji: jedynym omówieniem jest notatka Pulsu Krakowa z 9 lipca 2026 roku, dzień po otwarciu, która streszczała materiały muzeum. Muzeum nie opublikowało danych o frekwencji.

W gmachu przy Senackiej muzeum nie zapowiedziało kolejnej wystawy czasowej; czynna pozostaje wystawa stała „Pradzieje i średniowiecze Małopolski”. Aktualna wystawa czasowa muzeum i dwie pokrewne tematem wystawy w Krakowie:

• „Archeologiczne wędrówki - od Zesławic do Cła” - wystawa czasowa w oddziale w Branicach, która prowadzi po pradziejowych osadach Nowej Huty i pokazuje oryginalne zabytki odkryte nad Dłubnią i Wisłą.
• „Korzenie i niebo. Polski rozdział w kolekcji Kijowskiej Narodowej Galerii Sztuki” - polscy malarze XIX i pierwszej połowy XX wieku ze zbiorów kijowskich w Sukiennicach (do 18 października 2026 roku). To inny ślad polskiej kultury na ziemiach dzisiejszej Ukrainy, z których pochodził Ossowski.
• „Cenne, najcenniejsze. Dzieła z Biblioteki Książąt Czartoryskich” - skarby biblioteki zapoczątkowanej w XVIII wieku przez Adama Kazimierza i Izabelę Czartoryskich, pokazane w Muzeum Książąt Czartoryskich (do 25 października 2026 roku). Dla tych, których u Ossowskiego zajęła historia gromadzenia i ratowania zabytków.

Profil muzeum: Muzeum Archeologiczne w Krakowie .