Yiannis Kranidiotis. Punkt krytyczny / Tipping Point

Od 15 do 18 października 2026 roku MOCAK pokazywał w sali audiowizualnej „Punkt krytyczny / Tipping Point”, kinetyczną instalację greckiego artysty Yiannisa Kranidiotisa z metronomami sterowanymi danymi o klimacie, pokazaną w ramach 15. edycji festiwalu Patchlab.

MOCAK o wystawie:

Jak zachować zdolność do świadomego wyobrażania sobie przyszłości poza logiką predykcji i optymalizacji? To pytanie staje się punktem wyjścia tegorocznego Patchlab Digital Art Festival, który odbędzie się w Krakowie od 15 do 18 października.

Jubileuszowa edycja festiwalu stanie się okazją do spojrzenia na piętnaście lat przemian sztuki cyfrowej i kultury Art & Tech przez pryzmat technologicznych przełomów, obietnic i rozczarowań. Od 2012 roku Patchlab prezentuje nowe zjawiska na styku sztuki, nauki i technologii oraz przygląda się temu, jak kolejne innowacje zmieniają nasze doświadczenie rzeczywistości, wyobraźnię i relacje ze światem.

W MOCAK-u zaprezentowana zostanie z kolei kinetyczna instalacja „Punkt krytyczny / Tipping Point” Yiannisa Kranidiotisa pokazująca, jak modele i prognozy mogą przekształcać niewidzialną przyszłość w fizyczne doświadczenie tu i teraz.

Czego się spodziewać

Był to pokaz jednej pracy w jednej sali, a nie wystawa wielu obiektów. Według strony festiwalu Patchlab na instalację składało się 21 metronomów zbudowanych specjalnie na jej potrzeby. Ich tempem sterowały dane środowiskowe o pięciu głównych punktach krytycznych klimatu Ziemi, od początku XX wieku aż po modele przyszłych zmian.

Dźwięk był tu równie ważny jak ruch i światło. Rytm zaczynał się spokojnie, stopniowo przyspieszał i przechodził w kakofonię, po czym wszystkie metronomy nagle stawały. Ta cisza oznaczała w pracy przekroczenie progu, za którym zmiany mogą stać się trudne albo niemożliwe do odwrócenia. Według strony artysty pojedyncze tyknięcie metronomu celowo przypomina dźwięk licznika Geigera.

Na stronie artysty praca z 2024 roku ma 24 metronomy i projekcję wideo, a jej przebieg dzieli się na pięć tematycznych części, po jednej na każdy punkt krytyczny. Festiwal podał dla Krakowa 21 metronomów i nie wspominał o projekcji, więc krakowska wersja mogła się różnić od tamtego opisu.

Instalację zamówiło Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej (Joint Research Centre) w programie SciArt Resonances IV. Współpracę naukową zapewnił Frank Dentener z tego ośrodka. Kuratorką pokazu była według strony festiwalu Elwira Wojtunik-Láng, dyrektorka artystyczna Patchlabu.

Kontekst

Yiannis Kranidiotis pracuje światłem, ruchem, dźwiękiem i danymi. Według biogramu na stronie festiwalu ukończył fizykę na Uniwersytecie w Patras oraz optykę i technologie laserowe na University of Essex. Przygotowuje doktorat na Uniwersytecie Ateńskim. W jego pracach wracają sonifikacja danych o egzoplanetach, falach grawitacyjnych i wietrze słonecznym, a także kryzys klimatyczny i zanieczyszczenie plastikiem.

Kraków nie oglądał tej pracy jako pierwszy. Strona artysty wymienia trzy wcześniejsze pokazy: w belgijskim centrum sztuki cyfrowej iMAL w maju 2024 roku, na 21. Athens Digital Arts Festival w kwietniu 2025 roku i na konferencji Global Tipping Points w Exeter w czerwcu 2025 roku. Krakowski pokaz w MOCAK-u artysta dopisał do tej listy jako czwarty.

Patchlab to krakowski festiwal sztuki cyfrowej, organizowany od 2012 roku przez Fundację Photon. Według strony festiwalu jej założyciele, Elwira Wojtunik i Popesz Csaba Láng, są zarazem jego kuratorami, a festiwal otrzymał znak jakości EFFE Label przyznawany przez European Festivals Association. Hasłem 15. edycji było „Dream Sim”, a wydarzenia odbywały się w kilku miejscach, wśród nich w Pałacu Potockich, Muzeum Manggha, Cricotece, Aptece Designu i Hevre+1.

Bilet i czas

Strona wystawy podawała bilet za 10 zł, do kupienia w kasie muzeum. Przycisk zakupu na tej samej stronie prowadził do ogólnego sklepu internetowego MOCAK-u, ale tekst wskazywał kasę. Cennik muzeum nie miał dla wystawy osobnej pozycji.

Muzeum nie napisało, czy bilet za 10 zł wpuszczał także na inne wystawy, ani czy zwykły bilet (normalny 30 zł, ulgowy 20 zł) obejmował salę audiowizualną. Strona biletów Patchlabu nie wymieniała tej wystawy, a żadna ze stron nie mówiła, czy obejmował ją karnet festiwalowy.

Czwartek 15 października nie dawał darmowego wstępu na tę wystawę. W czwartki MOCAK wpuszcza bezpłatnie tylko na wystawy Kolekcji na poziomie -1, a na pozostałe wystawy sprzedaje wtedy bilet ulgowy zamiast normalnego. Czy ta zasada zmieniała cenę 10 zł, muzeum nie podało.

Wystawa była czynna w godzinach otwarcia muzeum, 11:00-19:00, przez wszystkie cztery dni, od czwartku do niedzieli. Muzeum zapowiadało wernisaż na 15 października na 11:00, a finisaż na niedzielę 18 października na 18:00.

Pokaz był propozycją przede wszystkim dla osób, które interesuje sztuka oparta na danych naukowych i kryzys klimatyczny. Osoby wrażliwe na hałas musiały liczyć się z kulminacją w postaci kakofonii ponad dwudziestu metronomów. Ani muzeum, ani festiwal nie podały, ile trwał jeden cykl instalacji.

Zobacz też

• Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha - jedno z miejsc tegorocznego Patchlabu; MOCAK zapowiadał tam pierwszą audiowizualną noc festiwalu z pracą „nD” Ryoichiego Kurokawy.
• Cricoteka - Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora - kolejne miejsce festiwalu; MOCAK zapowiadał tam taneczny spektakl „Onirica” studia fuse*, oparty na zapisach ponad 28 tysięcy snów.

Po wystawie

„Punkt krytyczny” zakończył się 18 października 2026 roku, razem z 15. edycją Patchlabu. Ani MOCAK, ani strona artysty nie podają kolejnego miejsca pokazu. Katalogu wystawy nie znaleziono. Strona muzeum wspomina jedynie jubileuszową książkę festiwalu „THE BOOK. Patchlab Digital Art Festival 2012-2026”; jej wydawcy, numeru ISBN ani ceny nie znaleziono.

Recenzji ani relacji prasowych poświęconych tej instalacji nie znaleziono. Muzeum nie opublikowało danych o frekwencji.

W MOCAK-u trwa teraz jedna wystawa czasowa:

• „Fort Sztuki 3026” - archiwum, filmy i performanse krakowskiego Stowarzyszenia Fort Sztuki, które po 20 latach przerwy wraca w Galerii Beta; do 31 października 2026 roku.

Na poziomie -1 stale czynne są wystawy Kolekcji MOCAK-u, opisane w profilu muzeum. Na 5 grudnia 2026 roku muzeum zapowiada na poziomie 0 wystawę „Eleanor Antin. Retrospektywa”, czynną do 21 marca 2027 roku.

W innych krakowskich muzeach trwają wystawy, które rozwijają wątki światła, ruchu i danych:

• „Andrzej Pawłowski. Kineformy” - ruchome obrazy świetlne z lat 50. i oryginalny projektor, którym je tworzono, w Galerii-Pracowni Tadeusza Kantora prowadzonej przez Cricotekę; bez zapowiedzianej daty zamknięcia.
• „Zrodzone z pasji. Maszyny liczące z kolekcji Waltera Szreka” - arytmometry, liczydła i suwaki w Collegium Maius, czyli przetwarzanie danych sprzed epoki komputera; bez zapowiedzianej daty zamknięcia.
• „Zofia Kulik. Zamiast rzeźby. Przypisy” - dyplom z 1971 roku, w którym rzeźbę zastąpiła projekcja około pięciuset slajdów, w Muzeum Fotografii przy Rakowickiej; do 20 grudnia 2026 roku.

Profil muzeum: MOCAK Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie .