Katarzyna Krakowiak-Bałka. Ekologie współtworzenia

Od 7 marca do 18 października 2026 roku MOCAK pokazywał w przestrzeni zewnętrznej gmachu „Ekologie współtworzenia”, pierwszy w muzeum projekt site-specific oparty na rezydencji Katarzyny Krakowiak-Bałki.

MOCAK o wystawie:

Podczas rocznej rezydencji Katarzyna Krakowiak-Bałka będzie pracować z architekturą budynku muzeum. Wyznaczona przez artystkę linia symbolicznie przecinająca cały obiekt rozpoczyna się przy ul. Lipowej, następnie przechodzi przez patio i Galerię Alfa, by zakończyć się w przestrzeniach od strony ul. Ślusarskiej.

Jest to pierwszy tego typu projekt site-specific, oparty na rezydencji artystycznej i trzysezonowej współpracy. Kluczowy jest tu sam proces: rozwijanie praktyki twórczej w dialogu z otoczeniem, czasem oraz ewoluującymi warunkami pracy.

Instalacja Gniazdo będzie pierwszą odsłoną rezydencji, w której muzeum zostaje potraktowane jak organizm - zastana architektura, którą można nadpisywać, renegocjować i uzupełniać o nowe warstwy znaczeniowe. Krakowiak proponuje tu radykalne przesunięcie akcentów: z architektury rozumianej jako statyczna scenografia dla ludzkiego życia na architekturę pojmowaną jako aktywnego, wrażliwego uczestnika relacji międzygatunkowych, społecznych i materialnych.

Inspiracją są gniazda afrykańskich gatunków ptaków tworzących złożone struktury - wielotonowe wiszące kolonie powstające dzięki zbiorowej pracy wielu pokoleń. Fascynuje ją to, jak w ekstremalnych warunkach klimatycznych rozwija się precyzyjny system termoregulacyjny i społeczny.

Czego się spodziewać

Rezydencja miała rozwijać się etapami. Pierwszą odsłoną była instalacja „Gniazdo” (7.03-14.06.2026) nad „pergolą” MOCAK-u, dotąd pustym i nieużywanym miejscem za betonową ścianą z napisem MOCAK od strony ul. Lipowej. Artystka wyplotła ją z materiałów odpadowych o przemysłowym rodowodzie: odzyskanych w recyklingu przewodów, otulin i linek. Inspiracją były kolonie afrykańskich ptaków budujących wspólne, wielopokoleniowe gniazda.

Przy wyplataniu pomagali artystce studenci krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Wyznaczona przez nią linia przecinała cały gmach - od ul. Lipowej, przez patio i Galerię Alfa, aż po przestrzenie od strony ul. Ślusarskiej.

Folder wystawy zapowiadał dwie następne odsłony. Druga, „Oranżeria”, miała czasowo przekształcić zielone patio Galerii Alfa w półotwartą oranżerię skupioną na życiu roślin. Trzecia, „Galerie (przestrzenie przejścia)”, miała przenieść uwagę na doświadczenie przepływu, ruchu i uważnej obecności. Muzeum nie podało terminów tych odsłon, a zdjęcia na stronie wystawy dokumentują tylko „Gniazdo”. Terminów zapowiadanych działań performatywnych nie znaleziono ani na stronie wystawy, ani w kalendarzu muzeum.

MOCAK nagrał wieczór 6 marca 2026 roku, gdy razem z tym projektem otworzył sześć innych wystaw sezonu; opis filmu wymienia sponsorów instalacji „Gniazdo”.

Kontekst

Katarzyna Krakowiak-Bałka (ur. 1980) tworzy rzeźby, performanse i instalacje dźwiękowe, w których bada język opisu architektury. Doktoryzowała się na warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, a habilitację uzyskała na ASP w Gdańsku. W 2012 roku jej wystawa w Pawilonie Polskim na 13. Międzynarodowej Wystawie Architektury w Wenecji dostała nagrodę specjalną. Artystka mówi o sobie jako o „ogrodniczce”, co dobrze oddaje jej relacyjne, ekologiczne podejście do materiału i przestrzeni.

„Ekologie współtworzenia” były pierwszym w MOCAK-u projektem site-specific opartym na rocznej rezydencji artystki. Gmach muzeum w postindustrialnym Zabłociu stał się w nim partnerem procesu, a nie tylko miejscem wystawy.

Bilet i czas

Projekt prowadzono w przestrzeni zewnętrznej budynku MOCAK-u przy ul. Lipowej 4. Muzeum nie podawało na stronie wystawy osobnej ceny za instalację. W czasie trwania wystawy bilet normalny do MOCAK-u kosztował 30 zł, a ulgowy 20 zł; posiadacze Karty Krakowskiej mieli 20% zniżki. Na obejrzenie „Gniazda” wystarczało kilkanaście minut, więc projekt najlepiej sprawdzał się jako część wizyty w całym muzeum.

Co piszą o wystawie

NN6T (30.03.2026, redakcja): opisuje „Gniazdo” jako spojrzenie na budynek muzeum jak na żywy organizm. Instalacja staje się tam punktem wyjścia do refleksji nad tym, jak ptaki przetwarzają ludzkie materiały w mieście, i do pytania o odpowiedzialność architektury - artykuł .

Vogue Polska (06.03.2026, Anna Sańczuk): tekst z dnia otwarcia, oparty na rozmowach z artystką i kuratorką, pokazuje „Gniazdo” jako proces, a nie gotowy obiekt. Wyplatanie z kabli podarowanych przez firmę zajmującą się ich recyklingiem miało trwać także po otwarciu, a działania performatywne miały uaktywnić instalację akustycznie - artykuł .

Kuratorka Mirosława Bałazy (Vogue Polska, 06.03.2026): „Cała idea tego projektu narodziła się właśnie z nowego formatu długofalowej rezydencji, pozwalającej artystce obcować na co dzień z budynkiem muzeum i jego przestrzenią” - artykuł .

Do 21.10.2026 w przeglądzie prasy nie znaleziono recenzji krytycznej - oba teksty to zapowiedź i omówienie.

Aktualizacje

• 2026-09-13 - dodano sekcje z kontekstem artystki, informacjami o bilecie i godzinach zwiedzania oraz pierwszą prasową wzmianką o wystawie. Dane o dacie zakończenia (18.10.2026) i kuratorce pozostają bez zmian - potwierdzone ponownie na stronie MOCAK-u.

• 2026-09-22 - sprawdzono daty na stronie MOCAK-u: bez zmian (07.03.2026 - 18.10.2026). Na podstawie folderu wystawy dopisano zapowiedź drugiej i trzeciej odsłony, uzupełniono zasady wstępu w czwartki i dodano tekst Vogue Polska. Sekcję wydarzeń usunięto: w kalendarzu muzeum nie ma terminów działań performatywnych towarzyszących projektowi.

Zobacz też

• MOCAK Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie - profil muzeum z informacjami praktycznymi i stałymi ekspozycjami Kolekcji MOCAK-u.
• Bunkier Sztuki - galeria sztuki współczesnej przy placu Szczepańskim, dla tych, których w MOCAK-u przyciągała przede wszystkim sztuka najnowsza.

Po wystawie

„Ekologie współtworzenia” zakończyły się 18 października 2026 roku, a MOCAK przeniósł wystawę do archiwum na swojej stronie. Muzeum nie podaje, by projekt miał być pokazywany gdzie indziej. Katalogu wystawy nie znaleziono; na stronie wystawy nadal można pobrać bezpłatny folder w wersji polskiej i angielskiej.

Prasa pisała o projekcie w pierwszych tygodniach: Vogue Polska przedstawił „Gniazdo” jako proces, a NN6T jako punkt wyjścia do pytań o odpowiedzialność architektury. Recenzji krytycznej nie znaleziono, a muzeum nie opublikowało danych o frekwencji.

W MOCAK-u można teraz obejrzeć stałe ekspozycje Kolekcji, między innymi wystawę „Wielcy współcześni. Dar Teresy i Andrzeja Starmachów”. Od 5 grudnia 2026 roku do 21 marca 2027 roku muzeum zapowiada wystawę „Eleanor Antin. Retrospektywa”.

Trzy trwające wystawy w Krakowie podejmują wątki tego projektu:

• „Lary i penaty. O budowaniu poczucia bezpieczeństwa w architekturze” - polski projekt z Biennale Architektury w Wenecji 2025, na Zamku Królewskim na Wawelu do 6 stycznia 2027 roku. Warto dla tych, których w „Ekologiach współtworzenia” zajmowało pytanie o schronienie.
• „Pod dzierganym niebem - instalacja” - osłona przed słońcem z szydełkowych kwadratów od ponad stu osób, w Pałacu Krzysztofory do 26 lutego 2027 roku. To także dzieło zbiorowej pracy rąk, tyle że z włóczki zamiast kabli.
• „Zofia Kulik. Zamiast rzeźby. Przypisy” - dyplom z 1971 roku i zapis wielomiesięcznej pracy otwartej grupy nad nim, w MuFo Rakowicka do 20 grudnia 2026 roku. Podobnie jak u Krakowiak-Bałki, liczy się tu proces.

Profil muzeum: MOCAK Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie .