Obywatelka Cepelia

Przez cztery dekady PRL to Cepelia decydowała, jak wygląda „ludowość” na półce sklepowej: kilim, talerz, lalka, pamiątka z wakacji. Wystawa w Gmachu Głównym MNK, otwarta 9 października 2026 roku, przygląda się tej instytucji od projektowania po sprzedaż. Ma osobny bilet i potrwa do 21 lutego 2027 roku.

Muzeum Narodowe w Krakowie o wystawie:

Wystawa wpisuje się w najnowsze badania nad kulturą materialną PRL i pozwala zrozumieć, dlaczego Cepelia - instytucja o ogromnym wpływie społecznym i kulturotwórczym, do dziś budzi sprzeczne emocje również wśród muzealników i specjalistów. To opowieść o ideach, ambicjach, estetykach i napięciach, które ukształtowały polskie wnętrza drugiej połowy XX wieku i pozostawiły wyraźny ślad w zbiorowej pamięci.

„Obywatelka Cepelia” zaprasza do refleksji nad tym, jak powstawały przedmioty codziennego użytku w PRL, jaką rolę pełniła estetyka w państwowym systemie kultury oraz w jaki sposób dziedzictwo Cepelii powraca dziś w modzie, działalności projektowej i zbiorowej nostalgii. To opowieść o instytucji, która pozostaje jednym z najważniejszych symboli polskiej kultury materialnej XX wieku.

Czego się spodziewać

To duża wystawa, a nie pokaz w jednej sali. Już w styczniu 2026 roku, gdy muzeum przedstawiało plany na cały rok, Radio Kraków wymieniło ją wśród czterech największych wystaw roku w Gmachu Głównym. Wejście jest na I piętrze: w holu przed wystawą zbierają się oprowadzania kuratorskie i oprowadzanie dla seniorów.

Zakres jest szeroki. Muzeum pokazuje przedmioty unikatowe i krótkie serie wybitnych projektantów obok masowej produkcji, łącznie z tym, co nazywa „cepeliowskim kiczem”. Obok wyrobów użytkowych są moda, biżuteria, pamiątki, plakaty i wydawnictwa. Według muzeum większość obiektów nie była dotąd pokazywana: pochodzą z kolekcji prywatnych i z magazynów różnych muzeów.

Na stronie wystawy muzeum pokazuje między innymi poniższe obiekty; krzesła Wołkowskiego są na zdjęciu muzeum w zapowiedzi Label Magazine:

• Plakaty Cepelii Huberta Hilschera (1965), Waldemara Świerzego (1967) i Joanny Sedlaczek (1986), ze zbiorów Instytutu Sztuki PAN - jedna marka w trzech dekadach grafiki użytkowej.
• Kilim Mieczysława Magiery ze Spółdzielni „Koronka” w Bobowej (1984), wypożyczony z Centralnego Muzeum Włókiennictwa w Łodzi.
• Talerz „huculski” Bronisława Wolanina, malowany przez Danutę Sternal, ze Spółdzielni Ceramika Artystyczna w Bolesławcu (1978), ze zbiorów Muzeum Ceramiki w Bolesławcu.
• Lalka ceramiczna Heleny i Lecha Grześkiewiczów z lat 60., z prywatnej kolekcji Tomasza Dziewickiego - ceramików, których muzeum wymienia wśród najważniejszych współpracowników Cepelii.
• Krzesła z kompletu „Kwiatowy” Władysława Wołkowskiego ze Spółdzielni „Sztuka Piotrkowska” (1957), ze zbiorów Muzeum Mazowieckiego w Płocku.

Wśród zdjęć muzeum pokazuje też archiwalną fotografię wnętrza sklepu Cepelii w Nowym Jorku z lat 60. Tkaniny reprezentują między innymi prace Jolanty Owidzkiej i Wojciecha Sadleya.

Kontekst

Nazwa Cepelia pochodzi od skrótu CPLiA, czyli Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego. Powołano ją 21 czerwca 1949 roku uchwałą Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów, a już pod koniec 1950 roku zrzeszała 208 spółdzielni i prowadziła 60 sklepów. Pierwszą prezeską była historyczka sztuki Zofia Szydłowska. Instytucję zlikwidowano w 1990 roku, choć marka przetrwała w fundacji i spółce (Wikipedia).

Według portalu culture.pl Cepelia sprzedawała też za granicą: miała sklep w Brukseli i drugi przy Piątej Alei w Nowym Jorku. Ten sam tekst podkreśla, że obecność Cepelii za granicą była otwarcie związana z propagandą państwa.

Kurator prof. Piotr Korduba bada Cepelię od lat. Jest autorem książki „Ludowość na sprzedaż” (2013) i eseju „Totalność Cepelii” w internetowym piśmie o designie „FORMY” (2024), którego streszczenie zaczyna się zdaniem: „Cepelia była pomysłem i przedsiębiorstwem totalnym”.

Bilet i czas

Wystawa ma osobny bilet: normalny 35 zł, ulgowy 25 zł, rodzinny 70 zł. Kupisz go w kasie albo na bilety.mnk.pl. Bilet do oddziału (45/35 zł) obejmuje galerie stałe, a według stron tych wystaw także obraz van Gogha i „Oblicza Czapskiego”. Cennik nie wymienia biletu, który łączyłby wystawę czasową z galeriami stałymi, więc na jedno i drugie potrzebne są dwa bilety. Dzieci poniżej 7 lat wchodzą za darmo.

Bezpłatne wtorki MNK dotyczą według cennika wyłącznie wystaw stałych, więc za Cepelię zapłacisz także we wtorek. Ten dzień jest za to najtańszy na pełną wizytę: płacisz 35 zł za wystawę, a galerie stałe oglądasz bez biletu. Oddział jest otwarty od wtorku do niedzieli, 10:00-18:00, w poniedziałki zamknięty; muzeum podaje, że godziny dotyczą też wystaw czasowych, a zmiany ogłasza na stronie godzin otwarcia .

Zarezerwuj półtorej godziny na samą wystawę. Z „Obliczami Czapskiego” i jedną galerią stałą wyjdzie pół dnia. Przewodnik muzealny po wystawach czasowych kosztuje 190 zł po polsku i 270 zł w języku obcym, w obu przypadkach plus bilety.

Wystawa jest przede wszystkim dla osób, które pamiętają sklepy Cepelii, dla miłośników wzornictwa PRL oraz dla kolekcjonerów kilimów i ceramiki. Kto szuka kultury ludowej samej w sobie, a nie jej sklepowej wersji, lepiej trafi do Muzeum Etnograficznego na Kazimierzu. Muzeum ma pełną angielską stronę wystawy pod tytułem „Citizen Cepelia”, ale nie podaje, czy podpisy w salach są dwujęzyczne.

Wydarzenia towarzyszące

• 18.10.2026, 11:00 - oprowadzanie dla rodzin z dziećmi w wieku 6-10 lat, z wełną, tkaninami i ceramiką do dotykania, 15 zł od każdego uczestnika, także od opiekuna, bilety na bilety.mnk.pl, zbiórka przy kasie - szczegóły
• 22.10.2026, 11:00-12:30 - oprowadzanie dla osób w wieku 60+ z dr Anną Wiszniewską, 5 zł, zapisy wyłącznie telefoniczne (12 43 35 744 wew. 2) od 8.10.2026, 9:00 - szczegóły
• 15.11.2026, 12:00-13:00 - oprowadzanie kuratorskie (prof. Piotr Korduba lub dr Anna Wiszniewska), w cenie biletu, zapisy od 2.11.2026 mailem (rezerwacja@mnk.pl ) lub pod numerem 12 43 35 744 wew. 2 - szczegóły
• 24.11.2026, 18:00-19:30 - panel dyskusyjny „Obywatelka Cepelia. Splot ludzi, rzeczy i idei” z udziałem kuratorów, Ewy Klekot i Barbary Klich-Kluczewskiej, prowadzi Łukasz Gazur; sala „U Samurajów” w Gmachu Głównym, udział bezpłatny, bez rezerwacji, liczba miejsc ograniczona - szczegóły
• 6.12.2026, 12:00-13:30 - oprowadzanie kuratorskie (prof. Piotr Korduba lub dr Anna Wiszniewska), w cenie biletu, zapisy od 23.11.2026 mailem (rezerwacja@mnk.pl ) lub pod numerem 12 43 35 744 wew. 2 - szczegóły

Co piszą o wystawie

Radio Kraków (14.01.2026, Justyna Nowicka): relacja z przedstawienia planów MNK na 2026 rok, w której „Obywatelka Cepelia” znalazła się wśród czterech największych wystaw roku w Gmachu Głównym - link .

Polskie Radio Dwójka (audycja „Folkowy Poranek Dwójki”, podcast z datą 16.02.2026): rozmowa, w której prof. Piotr Korduba opowiada o wystawie; tytuł odcinka zapowiada meble, tkaniny, ceramikę i szkło - link .

Label Magazine (23.09.2026, IS): zapowiedź, która za jeden z najciekawszych wątków wystawy uznaje napięcie między ambicją artystyczną a produkcją masową - link .

Forbes (24.09.2026, Juliusz Windorbski; ponownie 4.10.2026 jako opinia): tekst, który łączy wystawę z modą na wzornictwo PRL i rosnącymi cenami na aukcjach, a wśród poszukiwanych obiektów wymienia kilimy Jolanty Owidzkiej - link .

Cztery teksty, wszystkie to zapowiedzi. Recenzji do 7 października 2026 roku, czyli przed otwarciem, nie znaleziono.

Zobacz też

• Picasso i pikasiaki. Nowoczesna ceramika - polska ceramika z czasów odwilży, z fabryk i pracowni tej samej epoki, w Kamienicy Szołayskich MNK do 7 lutego 2027 roku.
• Moda Polska w kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie - kreacje państwowego domu mody PRL z kolekcji MNK, druga strona tej samej epoki; w Kamienicy Szołayskich do 13 czerwca 2027 roku.
• Polski dizajn. Biografia przedmiotu / Biografia projektanta - współczesne polskie projektowanie w Bunkrze Sztuki, do 13 grudnia 2026 roku; dobre dopełnienie wystawy o przedmiotach sprzed 1990 roku.
• Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli - kultura ludowa w ratuszu kazimierskim, dobry punkt odniesienia dla wzorów, które Cepelia przenosiła do sklepów.

Bilety, godziny otwarcia i aktualne informacje znajdziesz na stronie Muzeum Narodowego w Krakowie .

Profil muzeum: Muzeum Narodowe w Krakowie - Gmach Główny .